Trong mọi cuộc xung đột, thời gian có ý nghĩa không kém gì sức mạnh quân sự. Cuộc chiến đang bao trùm Vùng Vịnh giữa Mỹ, Israel và Iran cũng không phải ngoại lệ. Ngoài việc đối đầu trực tiếp, mỗi bên còn đang chạy đua với "đồng hồ chính trị" của riêng mình và đối mặt với những mốc thời gian mang tính sống còn.

Mỹ: “Đồng hồ” bầu cử giữa nhiệm kỳ

Tháng 1/2025, Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng với triết lý ngoại giao “tốc độ cao”, ưu tiên nghệ thuật đàm phán hơn là tiến hành chiến tranh. Sau đó, ông đã cử đặc phái viên Steve Witkoff tới Oman và đặt ra thời hạn 60 ngày. Nhà lãnh đạo Mỹ tin rằng một cú sốc mạnh, mang tính quyết định nhằm vào giới lãnh đạo Iran sẽ khiến chế độ sụp đổ trong vài ngày, một nhận định được lực lượng tình báo Mossad và Thủ tướng Netanyahu ủng hộ. Tuy nhiên, điều đó đã không xảy ra.

Khi chiến thắng nhanh chóng không thành hiện thực, Mỹ rơi vào một cuộc chiến tiêu hao, trong đó thời gian đứng về phía Iran. Giáo sư John Mearsheimer của Đại học Chicago nhận định thẳng thắn: “Ông Trump đã phạm một sai lầm lớn". Theo chuyên gia này, ở đây tồn tại một vấn đề mang tính cấu trúc: Iran nắm giữ đòn bẩy đáng kể đối với kinh tế toàn cầu thông qua eo biển Hormuz, đồng thời vẫn có khả năng xuyên thủng hệ thống phòng không của các nước Vùng Vịnh và Israel, khiến Mỹ không có chiến lược rút lui rõ ràng.

Cái giá chính trị trong nước đã trở nên rõ rệt. Giá dầu thô tại Mỹ vượt mốc 90 USD/thùng, tăng mạnh so với mức 67 USD/thùng ngay trước khi chiến sự bùng phát. Lạm phát đạt mức 3,3%/năm trong tháng 3/2026, trong đó giá xăng tăng tới 21,2%, còn chi phí năng lượng chiếm gần 3/4 mức tăng hàng tháng của chỉ số giá tiêu dùng.

Tỷ lệ ủng hộ ông Trump về khả năng điều hành kinh tế giảm xuống mức thấp kỷ lục 29% và ngay cả trong nội bộ đảng Cộng hòa, 40% cử tri cũng không hài lòng với cách ông xử lý lạm phát và giá cả leo thang.

Tổng thống Mỹ đang ở thế chính trị mong manh khi chỉ còn 7 tháng trước cuộc bầu cử giữa kỳ, đối mặt với mức tín nhiệm thấp nhất và một cuộc chiến không được lòng cử tri. Ngay cả khi xung đột sớm kết thúc, người dân vẫn có thể tiếp tục chịu áp lực giá nhiên liệu trong suốt mùa bầu cử, trong khi đảng Cộng hòa phải chật vật bảo vệ thế đa số mong manh tại Quốc hội.

Nghịch lý lớn nằm ở chỗ: Người từng cam kết làm giảm giá cả có thể đã vô tình châm ngòi cho cú sốc năng lượng lớn nhất trong nhiều thập kỷ. Một chiến lược gia đảng Cộng hòa cảnh báo: “Những vấn đề từng khiến ông Joe Biden lao đao giờ đây đang đe dọa chính ông Trump và đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ".

Iran đang "ôm than hồng”

Tính toán của Tehran cũng mang tính thời điểm, nhưng theo chiều ngược lại. Nếu ông Donald Trump cần một lối thoát nhanh, thì chiến lược sinh tồn của Iran lại dựa vào sức chịu đựng. Cuộc chiến bùng phát từ ngày 28/2/2026 đã gây thiệt hại nặng nề cho Iran: Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei cùng nhiều quan chức quân sự cấp cao thiệt mạng, hạ tầng hạt nhân bị tấn công và nền kinh tế chịu cú sốc nghiêm trọng. Tuy nhiên, chính quyền Iran vẫn chưa sụp đổ.

Giáo sư John Mearsheimer cho rằng diện tích lãnh thổ rộng lớn cùng lực lượng quân sự phân tán khiến Iran khó bị đánh bại bằng các đòn tấn công nhanh và ngay cả các chiến dịch quân sự kéo dài cũng khó có thể triệt tiêu hoàn toàn năng lực của nước này. Iran vẫn duy trì khả năng răn đe đáng kể, bao gồm hệ thống tên lửa và mạng lưới đồng minh khu vực, cho phép Tehran duy trì một cuộc đối đầu dài hạn.

Nhà kinh tế Jeffrey Sachs của Đại học Columbia cho rằng, cuộc xung đột này ngay từ đầu đã thiếu sự tính toán chiến lược. Theo ông, Tổng thống Trump “đã phá bỏ thỏa thuận vốn tồn tại nhằm hạn chế chương trình hạt nhân của Iran”, sau đó lại ra lệnh hạ sátLãnh tụ tối cao Iran - người từ lâu tuyên bố vũ khí hạt nhân đi ngược lại luật Hồi giáo, trước khi đẩy khu vực vào một cuộc chiến quy mô lớn.

“Iran đang nắm giữ than hồng” là một hình ảnh ẩn dụ cho thấy Tehran đang chịu đựng tổn thất lớn nhưng chưa buông bỏ. Chiến lược của Iran là chịu đựng áp lực đủ lâu để “đồng hồ chính trị” tại Washington cạn dần thời gian. Nếu giá dầu duy trì trên 100 USD/thùng và thậm chí tăng lên 150 USD, vị thế đàm phán của ông Trump có thể suy giảm khi sự ủng hộ trong nước bị bào mòn bởi chi phí năng lượng leo thang.

Ông Sachs cảnh báo việc đóng cửa kéo dài eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiếm khoảng 1/5 lượng dầu giao dịch toàn cầu và 30% khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới có thể gây ra một cú sốc năng lượng chưa từng có.

Israel đặt cược vào cuộc chiến không hồi kết

Lợi ích về thời gian của Israel gần như đối lập hoàn toàn với Mỹ. Thủ tướng Benjamin Netanyahu, người đang đối mặt với các tiến trình pháp lý trong nước và cuộc bầu cử sắp tới, được cho là có động cơ duy trì xung đột càng lâu càng tốt. Chiến tranh giúp làm lu mờ chỉ trích, tập hợp cử tri quanh chính phủ và quan trọng hơn, tạo “không gian chính trị” để theo đuổi các mục tiêu lâu dài tại Lebanon và khu vực. Ngay cả khi lệnh ngừng bắn Mỹ - Iran được công bố, văn phòng Thủ tướng Israel vẫn khẳng định rõ, thỏa thuận này “không bao gồm Lebanon”.

Ông Gideon Levy, cựu nhà báo của tờ Haaretz cho rằng, chủ nghĩa quân sự không chỉ là công cụ chính trị của ông Netanyahu mà còn là thế giới quan cốt lõi.

“Chiến tranh luôn là lựa chọn đầu tiên, không phải cuối cùng ở Israel”, ông Gideon Levy nói, đồng thời cho rằng văn hóa chính trị tại đây thường ưu tiên giải pháp quân sự hơn là ngoại giao. Theo ông Levy, bên trong Israel “hầu như không có chỗ cho sự hoài nghi về cuộc chiến này”.

Ông Daniel Levy, từng là một nhà đàm phán của Israel, cũng đưa ra đánh giá đáng chú ý về chiến lược dài hạn của ông Netanyahu, đó là tăng cường vị thế trong khu vực và mở rộng phạm vi ảnh hưởng. Theo ông, nhà lãnh đạo Israel dường như đang hành động theo logic “tận dụng ngay nếu không sẽ đánh mất lợi thế”, sẵn sàng củng cố sức mạnh cứng ngay cả khi điều đó có thể đẩy nhanh sự suy giảm vai trò của Mỹ và làm xói mòn nền tảng ủng hộ truyền thống dành cho Israel tại Washington.

Ba chiếc đồng hồ đang chạy theo những hướng khác nhau

Điều khiến cuộc xung đột này trở nên đặc biệt nguy hiểm là ba bên liên quan chủ chốt đang vận hành theo những “mốc thời gian” hoàn toàn trái ngược nhau. Tổng thống Donald Trump cần một giải pháp trước tháng 11/2026. Iran cần kéo dài đủ lâu để vượt qua mốc thời gian đó. Trong khi đó, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu lại đặt cược vào cuộc chiến tiếp diễn càng lâu càng tốt, hoặc ít nhất đủ lâu để định hình lại cục diện tại Lebanon, vô hiệu hóa lực lượng Hezbollah và bước vào bầu cử trong bối cảnh tinh thần dân tộc được đẩy cao.

Đánh giá về cục diện, Giáo sư John Mearsheimer cho rằng Iran thực chất đã “thắng” khi vượt qua được đòn tấn công ban đầu, tránh được sự sụp đổ của chế độ và vẫn duy trì đủ năng lực quân sự để buộc Washington phải tìm lối thoát. Theo ông, thỏa thuận cuối cùng sẽ phản ánh thực tế này. Trong khi đó, nhà kinh tế Jeffrey Sachs nhận định rằng, dù ông Trump công khai cho rằng Iran đang nóng lòng muốn đạt lệnh ngừng bắn, thực tế lại cho thấy chính Nhà Trắng mới là bên ngày càng mong muốn tìm lối thoát.

Xét đến cùng, thời gian có thể là tác nhân duy nhất trong cuộc xung đột này không thể bị đánh bom, trừng phạt hay đánh lừa. Cấu trúc của giai đoạn “hậu xung đột” sẽ được định hình bởi những bên hiểu rõ logic đó và có đủ năng lực chính trị trong nước để chịu đựng hệ quả của nó. Với những diễn biến hiện tại, Washington dường như là nơi duy nhất mà “đồng hồ đếm ngược đang cạn dần thời gian”.