Chống lãng phí thời gian để không bỏ lỡ cơ hội phát triển đất nước

Ngày 1/4/2026, Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV ban hành Nghị quyết số 04-NQ/TW về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới.

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Nghị quyết là nhấn mạnh yêu cầu tạo chuyển biến mạnh mẽ trong thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, đặc biệt là chống lãng phí thời gian và lãng phí cơ hội phát triển.

Về nội dung này, luật sư Hà Huy Phong, Giám đốc điều hành Công ty luật TNHH Inteco, Đoàn luật sư TP. Hà Nội cho rằng, thời gian là nguồn lực không thể tái tạo. Việc chậm trễ trong xử lý công việc không chỉ làm mất đi cơ hội của từng cá nhân, doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của địa phương và quốc gia.

Theo luật sưPhong, Việt Nam đang ở giai đoạn dân số vàng và đứng trước nhiều cơ hội lớn từ làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu trong các lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), năng lượng xanh. Nếu không tận dụng được thời điểm thuận lợi này, cơ hội sẽ trôi qua và khó có thể quay trở lại.

“Chúng ta đặt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045. Để đạt được mục tiêu đó, phải hành động ngay trong giai đoạn ‘đúng thời, đúng thế’. Nếu chậm trễ, khi dân số bước vào giai đoạn già hóa, lợi thế cạnh tranh sẽ giảm đáng kể”, luật sưPhong nhận định.

Theo luật sư Hà Huy Phong, trong nhiều trường hợp, thiệt hại do lãng phí còn lớn hơn tham nhũng. “Một vụ tham nhũng có thể gây thất thoát vài nghìn tỷ đồng, nhưng một chính sách chậm ban hành hoặc một dự án tỷ USD bị đình trệ nhiều năm có thể làm mất đi hàng chục nghìn tỷ đồng giá trị gia tăng và kéo lùi sự phát triển của cả một ngành kinh tế”, ông nói.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, tốc độ đang trở thành lợi thế cạnh tranh của mỗi quốc gia. Tốc độ cấp phép, giải phóng mặt bằng, phê duyệt dự án hay ban hành chính sách đều tác động trực tiếp đến khả năng thu hút đầu tư. Đặc biệt, trong kỷ nguyên AI và công nghệ số, sự thay đổi diễn ra theo ngày, thậm chí theo giờ. Nếu không kịp thích ứng, Việt Nam có nguy cơ bỏ lỡ các xu hướng phát triển mới và tụt lại phía sau.

Bốn lĩnh vực đang lãng phí nhiều thời gian

Từ thực tiễn tư vấn pháp lý cho doanh nghiệp, luật sư Hà Huy Phong cho rằng lãng phí thời gian hiện nay tập trung ở bốn lĩnh vực chính.

Thứ nhất là thủ tục hành chính và cấp phép. Nhiều hồ sơ liên quan đến xây dựng, phòng cháy chữa cháy, đánh giá tác động môi trường vẫn phải đi qua nhiều cấp, nhiều khâu, phát sinh tình trạng trùng lặp giấy tờ.

“Dù dữ liệu số đã được kết nối ở mức độ nhất định nhưng doanh nghiệp vẫn phải nhiều lần cung cấp lại các thông tin đã có sẵn trong hệ thống. Điều này gây lãng phí thời gian, chi phí và nguồn lực xã hội”, ông Phong thông tin.

Thứ hai là đầu tư công. Các khâu giải phóng mặt bằng, đấu thầu, điều chỉnh quy hoạch thường kéo dài khiến nhiều dự án đội vốn, chậm tiến độ. Theo ông Phong, tâm lý sợ trách nhiệm, đùn đẩy công việc hoặc chờ hướng dẫn từ cấp trên đang khiến nhiều hồ sơ bị “ngâm”, làm mất cơ hội của doanh nghiệp và nhà đầu tư, đồng thời làm gián đoạn chuỗi đầu tư - sản xuất - kinh doanh.

Thứ ba là công tác xây dựng và thực thi pháp luật. Tình trạng chậm ban hành văn bản hướng dẫn hoặc quy định chồng chéo khiến địa phương và doanh nghiệp phải liên tục gửi văn bản xin ý kiến, làm kéo dài thời gian xử lý công việc.

Thứ tư là quản trị doanh nghiệp nhà nước. Nhiều doanh nghiệp sở hữu nguồn lực lớn nhưng quy trình ra quyết định còn nặng tính hành chính, thiếu linh hoạt. Một kế hoạch đầu tư hoặc mua sắm có thể phải qua nhiều tầng phê duyệt trước khi được triển khai. “Khi quyết định được thông qua thì cơ hội kinh doanh có thể đã qua đi, công nghệ đã lạc hậu hoặc thị phần đã thuộc về đối thủ”, ông Phong nhận xét.

Cũng theo luật sư Hà Huy Phong, mặc dù khó lượng hóa chính xác nhưng sự chậm trễ của bộ máy hành chính gây ra nhiều thiệt hại kinh tế rõ ràng, song điều có thể nhận thấy rất rõ,trước hết là chi phí vốn tăng lên khi doanh nghiệp phải trả lãi vay trong thời gian dự án bị đình trệ. Tiếp đó là chi phí nguyên vật liệu, nhân công gia tăng theo thời gian. Quan trọng hơn là chi phí cơ hội khi dòng vốn bị “chôn” trong các dự án chưa thể triển khai.

Đối với đầu tư công, mỗi dự án chậm tiến độ không chỉ ảnh hưởng đến bản thân dự án đó mà còn tác động đến hàng loạt doanh nghiệp và dự án vệ tinh liên quan. Hạ tầng giao thông hoặc khu công nghiệp chậm hoàn thành sẽ làm giảm khả năng mở rộng sản xuất của khu vực tư nhân, làm suy giảm hiệu quả của nguồn vốn đầu tư công với vai trò “vốn mồi”. Xa hơn, điều này còn làm giảm năng lực cạnh tranh quốc gia khi chi phí logistics, vận tải và giao dịch tiếp tục ở mức cao so với khu vực.

Nghị quyết 04 yêu cầu xử lý nghiêm tình trạng cán bộ chậm trễ, đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, gây phiền hà cho người dân và doanh nghiệp. Theo luật sư Hà Huy Phong, tâm lý sợ trách nhiệm có thể dẫn đến việc cố tình trì hoãn hoặc từ chối giải quyết hồ sơ, gây lãng phí thời gian và bỏ lỡ cơ hội phát triển.

“Sự lãng phí không chỉ nằm ở tiền lương trả cho những khoảng thời gian làm việc kém hiệu quả mà còn nằm ở việc dòng vốn, nguồn lực xã hội bị ách tắc tại các cơ quan công quyền. Đây chính là nguyên nhân trực tiếp làm lãng phí cơ hội phát triển”, ông nhấn mạnh.

Chuyển đổi số là chìa khóa chống lãng phí thời gian

Để đo lường hiệu quả chống lãng phí thời gian, luật sư Hà Huy Phong cho rằng có thể sử dụng một số chỉ số cụ thể như tỷ lệ giải ngân đầu tư công so với kế hoạch; thời gian trung bình xử lý hồ sơ hành chính; số lượng văn bản xin ý kiến, hỏi đáp giữa các bộ, ngành và địa phương.“Chuyển đổi số là giải pháp quan trọng giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý thủ tục hành chính”, ông đánh giá.

Việc kết nối cơ sở dữ liệu quốc gia theo Đề án 06 giúp người dân, doanh nghiệp không phải nhiều lần cung cấp cùng một thông tin. Đồng thời, hệ thống điện tử cho phép theo dõi chính xác hồ sơ đang được xử lý ở khâu nào, thuộc trách nhiệm của ai, qua đó hạn chế tình trạng đùn đẩy trách nhiệm.

Để thực hiện hiệu quả Nghị quyết 04, luật sư Hà Huy Phong cho rằng, cần đổi mới cơ chế đánh giá cán bộ theo hướng lấy hiệu quả công việc làm thước đo, trong đó chú trọng tiêu chí thời gian xử lý hồ sơ và mức độ hoàn thành nhiệm vụ.

Bên cạnh đó, cần phân định rõ trách nhiệm cá nhân, chấm dứt tình trạng núp bóng tập thể; đồng thời có cơ chế bảo vệ những cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. “Cũng cần xử lý nghiêm hành vi không làm gì, ngâm hồ sơ hoặc đùn đẩy trách nhiệm. Chậm trễ gây hậu quả nghiêm trọng không kém những sai phạm khác”, ông đề xuất.

Theo luật sư Phong, nếu chống lãng phí thời gian và cơ hội phát triển hiệu quả, Việt Nam sẽ giải phóng được lượng lớn nguồn lực đang nằm chờ trong các dự án đầu tư công, đầu tư tư nhân và vốn FDI.

Theo đó, môi trường đầu tư minh bạch, thủ tục thông thoáng sẽ giúp dòng vốn lưu chuyển nhanh hơn, nâng cao năng suất tổng hợp của nền kinh tế, giảm chi phí giao dịch và tạo điều kiện cho doanh nghiệp tập trung vào đổi mới sáng tạo.

“Đất nước đang đứng trước những cơ hội lớn từ quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Chống lãng phí thời gian không chỉ là yêu cầu quản trị mà còn là điều kiện tiên quyết để Việt Nam tận dụng thời cơ, bứt phá tăng trưởng và hiện thực hóa mục tiêu phát triển đến năm 2045”, luật sư Hà Huy Phong nhấn mạnh.