Trong những ngày qua, Washington và Tehran đều phát tín hiệu về những tiến triển trong đàm phán. Dù vậy, đến sát thời điểm Hội nghị thượng định G7 khai mạc, triển vọng vẫn chưa thực sự chắc chắn khi các cuộc tấn công giữa Israel và lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn tại Lebanon tiếp tục diễn ra.

Nếu được đặt bút ký, thỏa thuận này có thể giúp ông Trump bước vào hội nghị với vị thế thuận lợi hơn trước các đồng minh vốn từng chỉ trích cách Nhà Trắng xử lý cuộc xung đột kéo dài trong 15 tuần qua, khiến giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh và gây lo ngại về tác động đối với kinh tế thế giới.

Eo biển Hormuz, hạt nhân và những bài toán còn để ngỏ

Với động thái “ăn mừng sớm” cho thỏa thuận này, ông Trump viết trên mạng xã hội: “Các tàu thuyền trên thế giới, hãy khởi động động cơ!” và “Hãy để dầu chảy!”, ám chỉ khả năng chấm dứt phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến hàng hải từng vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thô toàn cầu trước khi xung đột bùng phát.

Tuy nhiên, phía Iran vẫn tỏ ra thận trọng. Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi cho biết việc đóng cửa eo biển Hormuz chỉ được dỡ bỏ sau khi thỏa thuận chính thức được ký kết.

Cho đến nay, cả Mỹ lẫn Iran đều chưa công bố văn kiện cuối cùng hoặc các điều khoản chi tiết của thỏa thuận.Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cho biết các bên sẽ tiến hành những cuộc “thảo luận trước khi thực hiện” trong tuần này nhằm chuẩn bị cho 60 ngày đàm phán kỹ thuật liên quan chương trình hạt nhân Iran.

Điều khiến giới quan sát đặc biệt quan tâm là cách thức thỏa thuận mới xử lý các vấn đề từng gây tranh cãi trong nhiều năm qua.

Ông Trump từng chỉ trích mạnh mẽ Kế hoạch Hành động Toàn diện chung (JCPOA) năm 2015 dưới thời Tổng thống Barack Obama, cho rằng thỏa thuận này không ngăn được Iran tiến gần năng lực chế tạo vũ khí hạt nhân, đồng thời mang lại nguồn lực tài chính lớn cho Tehran. Năm 2018, ông quyết định rút Mỹ khỏi JCPOA.

Hiện nay, Nhà Trắng vẫn chưa làm rõ những câu hỏi cốt lõi như ai sẽ chịu trách nhiệm giám sát việc Iran tuân thủ cam kết, hay số uranium làm giàu cao được cho là đang được cất giữ tại các cơ sở hạt nhân bị hư hại sẽ được xử lý như thế nào.

Theo các quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ, thỏa thuận dự kiến bao gồm việc nới lỏng một phần lệnh trừng phạt và các ưu đãi kinh tế dành cho Tehran nếu nước này đáp ứng các điều kiện do Washington đặt ra.

Chính điều này đang làm dấy lên tranh luận tại Mỹ.

Thượng nghị sĩ Mark Warner, lãnh đạo phe Dân chủ trong Ủy ban Tình báo Thượng viện, nhận định: “Ông Trump chỉ trích JCPOA, nhưng trong thỏa thuận này chúng ta có các quan sát viên quốc tế. Chúng ta thực sự đã có một liên minh bao gồm cả châu Âu, và Nga và Trung Quốc là những bên tham gia ký kết. Giờ đây, Mỹ chỉ có thể hành động đơn độc hoặc chỉ hợp tác với Israel và điều đó không làm cho chúng ta an toàn hơn”.

Thỏa thuận mới trước thử thách thực thi

Việc ông Trump công bố thỏa thuận ngay trước thềm hội nghị được cho là có thể làm thay đổi đáng kể không khí tại G7.

Trước đó, Tổng thống Trumpđã có những bất đồng với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, Thủ tướng Anh Keir Starmer, Thủ tướng Đức Friedrich Merz và Thủ tướng Italy Giorgia Meloni liên quan đến quyết định phát động chiến dịch quân sự tại Iran mà không tham vấn đầy đủ các đồng minh.

Ngược lại, ông Trump cũng nhiều lần chỉ trích các đồng minh châu Âu vì chưa thể hiện đủ sự ủng hộ đối với Washington trong giai đoạn xung đột.

Một trong những nội dung được dự báo sẽ thu hút nhiều chú ý tại hội nghị là việc khôi phục an toàn hàng hải ở eo biển Hormuz. Nhà Trắng cho biết ông Trump sẽ thảo luận với các lãnh đạo G7 về hoạt động rà phá thủy lôi, trong bối cảnh Anh và Pháp đã bày tỏ sẵn sàng tham gia hỗ trợ.

Đối với châu Âu, việc khôi phục lưu thông qua Hormuz không chỉ là vấn đề an ninh mà còn liên quan trực tiếp tới nguồn cung năng lượng và ổn định kinh tế.

Tổng thống nước chủ nhà Pháp đã mời lãnh đạo Ai Cập, Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất tham gia phiên thảo luận về Trung Đông vào ngày 17/6, nơi hồ sơ Iran được dự báo sẽ là tâm điểm.

Tổng thống Macron cho biết: “Mục tiêu sẽ là đánh giá những tác động của thỏa thuận này, sự hỗ trợ dành cho Lebanon, việc mở cửa trở lại eo biển Hormuz về lâu dài. Và tất nhiên là đạt được thỏa thuận về chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Iran”.