Trong đất liền, các địa phương ven biển vùng ĐBSCL cũng đều đang tổng lực nhằm quản lý chặttàu cátừ trong bờ. Không còn dừng lại ở các biện pháp truyền thống, một hành trình chuyển đổi số toàn diện được triển khai nhằm "khai sinh" danh tính điện tử cho từng con tàu, thiết lập sự minh bạch nhằm quản lý tận gốc.

Quyết liệt "khai sinh số" cho các tàu cá

Tại tỉnh Cà Mau, công tác số hóa tàu cá đã được thực hiện quyết liệt đến từng cửa biển, từng hộ gia đình. Là địa phương có đội tàu lớn nhất tỉnh với hơn 1.100 chiếc, xã Sông Đốc thành lập các tổ công tác đặc biệt, ra quân rà soát toàn bộ phương tiện trên địa bàn.

Quy trình được thực hiện chặt chẽ: các tổ công tác đến trực tiếp từng phương tiện, sử dụng ứng dụng chuyên biệt có hiển thị tọa độ và thời gian thực để chụp ảnh, cập nhật dữ liệu lên phần mềm dùng chung của tỉnh. Cách làm này giúp loại bỏ tình trạng "tàu ma" hoặc dữ liệu sai lệch trên hệ thống. Tuy nhiên, hành trình đưa công nghệ vào quản lý cũng có lực cản từ thực tế sang bán tàu cá của ngư dân.

Ông Nguyễn Văn Thức, cán bộ trực tiếp thực hiện công tác số hóa của xã Sông Đốc, chia sẻ: “Xã phân công nhiệm vụ cho từng tổ đi làm nhiệm vụ rà soát, số hóa tàu cá. Gần đây, thực hiện 2 đợt cao điểm, địa phương làm quyết liệt đạt được những kết quả tích cực, bên cạnh đó còn những khó khăn. Có tàu sang bán ngoài tỉnh, không biết địa chỉ người mua, tàu và chủ tàu đều không còn ở địa phương. Không có chủ tàu trên địa bàn nên việc số hóa khó đạt được theo yêu cầu của tỉnh”.

Để bịt kín kẽ hở này, tỉnh Cà Mau đã thiết lập cơ chế kiểm soát liên hoàn. Sau khi dữ liệu từ cấp xã được đẩy lên hệ thống, cơ quan chuyên ngành sẽ thẩm định, phê duyệt và kiên quyết trả về những hồ sơ chưa đạt chuẩn để bổ sung. Đặc biệt, đối với nhóm tàu có chiều dài từ 15 mét trở lên – nhóm có nguy cơ cao vi phạm vùng biển nước ngoài, việc giám sát được thực hiện liên tục 24/24 giờ qua thiết bị giám sát hành trình (VMS). Đến nay, hơn 1.900 tàu trên 15 mét của Cà Mau đều đã lắp đặt thiết bị này.

Đảo xa bịt kẽ hở, xóa"tàu ma"

Không chỉ ở các cửa biển sầm uất, tại những cụm đảo xa xôi, công tác số hóa tàu cá cũng được triển khai đồng bộ. Tại quần đảo Nam Du (đặc khu Kiên Hải, tỉnh An Giang), toàn bộ 679 tàu cá đã được cập nhật lên hệ thống dữ liệu quốc gia Vnfishbase. Đặc biệt, Đồn Biên phòng địa phương đã ứng dụng công nghệ thông tin, bằng việc thành lập các nhóm Zalo tàu thuyền. Đây không chỉ là kênh cung cấp thông tin thời tiết, chủ trương chính sách mà còn là nơi tiếp nhận phản ánh, hỗ trợ ngư dân bám biển.

Trung tá Nguyễn Thành Nhân, Đồn trưởng Đồn Biên phòng Nam Du cho biết, hiện đơn vị đang tiếp tục phối hợp với chính quyền địa phương tổng rà soát lại các phương tiện không hoạt động: “Đơn vị đang cùng với chính quyền địa phương tổng rà soát công tác quản lý đội tàu, tiến hành lắp các camera giám sát tàu không đủ điều kiện hoạt động. Chúng tôi cùng với phòng kinh tế phối hợp với nhau trong công tác quản lý, xử lý, cũng như là xử phạt đối với các hành vi vi phạm”.

Tại đặc khu Thổ Châu - nơi xa đất liền nhất của tỉnh An Giang, mô hình nhóm Zalo tàu thuyền cũng đang phát huy hiệu quả cao trong công tác tuyên truyền IUU. Việc tuyên truyền không chỉ tập trung vào 73 tàu cá bản địa mà còn mở rộng sang hàng trăm tàu từ các địa phương khác cập cảng.

Bà Hồ Thị Giao Ha, Phó Chủ tịch UBND đặc khu Thổ Châu cho biết, công tác số hóa và ứng dụng công nghệ giám sát qua hệ thốngđã giúp quản lý tàu cá dễ dàng hơn.Việc phối hợp đa lực lượng giữa Biên phòng, Cảnh sát biển và Công an đã giúp quản lý chặt chẽ hơn, không để xảy ra tình trạng tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài.

“Tuyên truyền thường xuyên về các hoạt động không tham gia khai thác trái phép. Đặc biệt, trong thời gian qua, Ủy ban nhân dân xã cũng đã chỉ đạo cho bộ phận chuyên môn rà soát lại những tàu đủ điều kiện để cấp giấy phép và cả tàu chưa đủ điều kiện, và các bước này đã thực hiện xong. Về các vi phạm khai thác trái phép trên địa bàn, trong thời gian vừa qua địa phương cũng chưa phát hiện. Trong thời gian tới, vẫn tiếp tục thực hiện công tác kiểm tra, tuần tra kiểm soát. Nếu như có phát hiện những trường hợp vi phạm thì cũng sẽ phối hợp với các cơ quan chức năng để chúng ta xử lý triệt để”, bà Giao Ha cho biết thêm.

Trợ lực để tạo sự đồng thuận

Với nỗ lực đồng bộ từ đất liền đến biển đảo, tỉnh An Giang đã “khai sinh điện tử” cho toàn bộ hơn 10.800 tàu cá trên hệ thống Vnfishbase. Đáng chú ý, trên 3.500 tàu có chiều dài từ 15 mét trở lên đang hoạt động, đều đã hoàn tất lắp đặt thiết bị giám sát; đồng thời 645 tàu không đủ điều kiện hoạt động đang nằm bờ cũng được đưa vào diện quản lý nghiêm ngặt.

Để tiếp sức cho ngư dân, các địa phương ven biển miền Tây còn có nhiều chính sách hỗ trợ. Tiêu biểu như tỉnh Cà Mau và An Giang đã áp dụng, hỗ trợ 50% giá trị nâng cấp, mua mới thiết bị giám sát hành trình. Cà Mau còn hỗ trợ 100% cước phí duy trì dịch vụ VMS cho những tàu cá tuân thủ quy định. Sự quyết liệt của chính quyền và các cơ chế hỗ trợ kịp thời đã tạo sự chuyển biến rõ nét trong nhận thức của người dân.

Ông Đinh Hoàng Phi Hoài, ngư dân đặc khu Thổ Châu, tỉnh An Giang chia sẻ: “Ngư dân đánh bắt trên biển hiện nay còn khó khăn nhưng thực hiện đúng các quy định. Về công việc đánh bắt, trước khi mình chạy ra thì phải trình sổ và thực hiện đúng quy định, ra khơi đánh bắt thì không vi phạm vùng biển nước ngoài”.

Ông Lê Ngọc Quang, ngư dân xã Sông Đốc, tỉnh Cà Mau bộc bạch: “Từ hồi Chính phủ chỉ đạo đa số người dân phải chấp hành hết. Hiện các cơ quan, ban ngành vào cuộc rất quyết liệt, ngư dân không dám làm sai. Tôi còn hoạt động 1 chiếc tàu để duy trì nghề”.

Sự phối hợp đồng bộ giữa các lực để quản lý tàu cá hiệu quả từ đất liền đến hải đảo thông qua số hóa, đang tạo diện mạo mới cho ngành thủy sản ĐBSCL. Mặc dù dòng dữ liệu số đã minh bạch, đường biên trên biển đã được đảm bảo nhưng hành trình gỡ thẻ vàng vẫn đòi hỏi những bước đi rắn rỏi thể hiện sự siết chặt kỷ cương, và cũng cần những bài toán ổn định sinh kế lâu dài cho người dân. Những vấn đề này chúng tôi sẽ tiếp tục phản ánh ở bài cuối của loạt bài.