Ý nghĩa của sứ mệnh Artemis

Sứ mệnh Artemismang ý nghĩa rất lớn với Mỹ, không chỉ về khoa học mà còn về địa chính trị và vị thế công nghệ toàn cầu. Sau hơn 50 năm kể từ chương trình Apollo, việc quay trở lại Mặt Trăng không đơn thuần là “lặp lại thành tích cũ”, mà là bước đi nhằm thiết lập một nền tảng hiện diện lâu dài ngoài không gian.

Thứ nhất, về chiến lược, Artemis giúp Mỹ khẳng định vai trò dẫn dắt trong cuộc đua không gian mới, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt với Trung Quốc. Việc đưa con người trở lại Mặt Trăng, xây dựng trạm không gian quỹ đạo và chuẩn bị cho các sứ mệnh xa hơn như sao Hỏa là cách Washington định hình “luật chơi” trong không gian, từ tiêu chuẩn công nghệ đến hợp tác quốc tế.

Thứ hai, về công nghệ, Artemis là nền tảng để phát triển các hệ thống then chốt như tên lửa Space Launch System và tàu vũ trụ Orion. Những công nghệ này không chỉ phục vụ thám hiểm mà còn có ý nghĩa lưỡng dụng, liên quan tới quốc phòng và công nghiệp không gian.

Cuối cùng, về chính trị, Artemis cũng mang ý nghĩa biểu tượng rất mạnh. Nó giúp Mỹ khẳng định năng lực lãnh đạo toàn cầu trong lĩnh vực khoa học -công nghệ, đồng thời tạo động lực trong nước về đổi mới sáng tạo. Vì vậy, có thể nói Artemis không chỉ là một sứ mệnh không gian, mà là một phần trong chiến lược dài hạn của Mỹ nhằm duy trì ưu thế trong thế kỷ 21.

Bước tiến của Trung Quốc

Nếu nói về chương trình thám hiểm Mặt Trăng của Trung Quốc, ngay từ năm 1958 ý tưởng này đã được nhà khoa học Tiền Học Sâm nhắc tới. Ông được mệnh danh là “cha đẻ” của ngành tên lửa và hàng không vũ trụ Trung Quốc, cũng là người đặt nền móng quan trọng cho khả năng chinh phục không gian của nước này, bao gồm cả các chương trình khám phá Mặt Trăng sau này.

Tuy nhiên, chương trình này chỉ mới được thực hiện từ đầu những năm 2000, được chia làm 3 bước chính: thám hiểm Mặt Trăng không người lái, đổ bộ lên Mặt Trăng và thiết lập căn cứ trên Mặt Trăng.

Trong đó, giai đoạn 1 từ năm 2004-2007, đánh dấu bằng việc Trung Quốc phóng thành công tàu Hằng Nga-1, nhằm lập bản đồ toàn bộ bề mặt Mặt Trăng và thu thập dữ liệu địa hình.

Tiếp đó,Trung Quốc ghi dấu ấn với hàng loạt cột mốc quan trọng, như lần đầu tiên hạ cánh mềm thành công trên Mặt Trăng với sứ mệnh Hằng Nga-3 và đưa xe tự hành Thỏ Ngọc lên bề mặtvào năm 2013. Sự kiện này đã đưa Trung Quốc trở thành quốc gia thứ 3 trên thế giới đạt được thành tựu trên, sau Liên Xô và Mỹ.

Đến đầu năm 2019, tàu Hằng Nga-4 đến được vùng tối của Mặt Trăng. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử nhân loại, một tàu vũ trụ thực hiện hạ cánh mềm xuống vùng tối Mặt Trăng.

Năm 2020, sứ mệnh Hằng Nga-5 đã mang về Trái Đất các mẫu đất đá từ Mặt Trăng, đánh dấu lần đầu tiên sau hơn 40 năm kể từ chương trình Apollo của Mỹ.

Bước tiến lớn tiếp theo diễn ra vào năm 2024 với Hằng Nga-6. Sứ mệnh này không chỉ hạ cánh, mà còn lần đầu tiên trong lịch sử nhân loại thu thập mẫu vật từ vùng tối của Mặt Trăng và đưa về Trái Đất để phân tích.

Từ cuối năm 2021 đến nay, Trung Quốc đang thực hiện giai đoạn 4 của chương trình thám hiểm Mặt Trăng với nhiệm vụ trọng tâm là đưa người lên đây vào trước năm 2030, cũng như chuẩn bị cơ sở vật chất cho việc thiết lập căn cứ trên Mặt Trăng và triển khai các hoạt động dài hạn sau này, như khám phá sao Hỏa và thám hiểm không gian sâu.

Có thể nói, Trung Quốc đã hoàn thành tất cả các mục tiêu đề ra trong chương trình thám hiểm Mặt Trăng cho đến thời điểm này. Việc lên kế hoạch dài hạn với mục tiêu cụ thể, lộ trình rõ ràng và tập trung mọi nguồn lực quyết tâm thực hiện, là những đặc điểm và cũng là lợi thế của nước này khi theo đuổi tham vọng thiết lập sự hiện diện lâu dài trên Mặt Trăng.

Sức ép lớn đối với Artemis

Chiến lược không gian của Mỹ đang có sự phụ thuộc ngày càng lớn vào khu vực tư nhân, với các công ty như SpaceX hay Blue Origin đóng vai trò then chốt. Điều này mang lại lợi thế rõ rệt về tốc độ phát triển, chi phí và khả năng đổi mới công nghệ. Tuy nhiên, nó cũng tạo ra một số thách thức đáng kể.

Thứ nhất, việc đẩy nhanh tiến độ dưới áp lực chính trị – đặc biệt từ Tổng thống Donald Trump,có thể khiến một số chương trình bị “chạy trước” so với mức độ sẵn sàng thực tế. Các mốc thời gian mang tính biểu tượng, như hạ cánh Mặt Trăng trong nhiệm kỳ, đôi khi đặt áp lực lớn lên cả NASA và các đối tác tư nhân.

Thứ hai, mô hình hợp tác công – tư giúp Mỹ linh hoạt hơn, nhưng cũng khiến chiến lược dài hạn phụ thuộc vào năng lực và tiến độ của doanh nghiệp. Nếu một dự án quan trọng gặp trục trặc, toàn bộ lộ trình có thể bị ảnh hưởng.

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, đây cũng chính là điểm mạnh của Mỹ so với Trung Quốc. Sự tham gia của khu vực tư nhân tạo ra hệ sinh thái đổi mới rất năng động, cho phép thử nghiệm nhanh, thất bại nhanh và cải tiến liên tục.

Chiến lược không gian của Mỹ hiện nay là sự kết hợp giữa tham vọng chính trị và động lực thị trường. Điều này vừa tạo ra bước tiến nhanh, vừa đặt ra yêu cầu phải cân bằng giữa tốc độ và độ an toàn, nếu Mỹ muốn duy trì lợi thế lâu dài trong cuộc đua không gian.

Tham vọng của Trung Quốc

Đuổi kịp thậm chí vượt Mỹ từ lâu đã là một trong những mục tiêu của “Giấc mơ Trung Quốc”. Vào thời điểm nước này bắt đầu thực hiện Quy hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026-2030), câu nói năm 1955 của Chủ tịch Mao Trạch Đông về việc vượt Mỹ một lần nữa được truyền thông và mạng xã hội Trung Quốc đăng tải lại và trở thành chủ đề hot được dư luận quan tâm.

Khi đó, ông từng tuyên bố, mục tiêu của Trung Quốc là bắt kịp và vượt qua Mỹ. Thời điểm mà ông dự báo là ít nhất 50 năm, có lẽ là 75 năm, đúng vào thời điểm kết thúc Quy hoạch 5 năm lần thứ 15. Ông còn nhấn mạnh, chỉ đến ngày nào bắt kịp và vượt qua Mỹ, Trung Quốc mới thực sự có thể thở phào nhẹ nhõm.

Sự bắt kịp và vượt qua này thường được hiểu là trong lĩnh vực kinh tế, tuy nhiên nó đang thể hiện trên nhiều lĩnh vực, trong đó có chương trình không gian.

Ông Âu Dương Tự Viễn, nhà khoa học hàng đầu và được mệnh danh là “cha đẻ” chương trình thám hiểm Mặt Trăng của Trung Quốc khi trả lời truyền thông trong nước, từng nêu 4 lý do nước này nhất định phải hiện diện trên Mặt Trăng, trong đó lý do đầu tiên là về mặt quân sự.

Theo ông, Mặt Trăng có vị trí chiến lược tối thượng trong chiến tranh hiện đại. Nếu thiết lập căn cứ quân sự tại đây, sẽ chỉ mất vỏn vẹn 1,3 giây để tức thì phá hủy các cơ sở quân sự nằm trên bề mặt Trái Đất cũng như trong không gian bao quanh hành tinh này. Ông còn dẫn phát ngôn của phía Mỹ khẳng định bất cứ ai kiểm soát được Mặt Trăng sẽ kiểm soát được không gian quỹ đạo quanh Trái Đất và theo đó sẽ kiểm soát được Trái Đất.

Dù không tuyên bố hay bày tỏ sự lạc quan về việc có thể đuổi kịp hoặc vượt Mỹ trong chương trình Mặt Trăng, nhưng với những gì làm được thời gian qua Trung Quốc đang cho thấy phong độ hết sức ổn định và quyết tâm sắt đá trong việc thực hiện các mục tiêu đề ra.

Trong một bài viết so sánh về kế hoạch đưa người lên Mặt Trăng giữa hai nước, truyền thông Trung Quốc cho rằng, hai quốc gia đang cho thấy những khác biệt đáng kể về phương pháp kỹ thuật, tiến độ thực hiện và chiến lược cốt lõi. Nếu Trung Quốc chọn “vững”, thì Mỹ muốn “nhanh”.

Chuyên gia vũ trụ quốc tế Vũ Quảng của Trung Quốc cho biết, không giống như chương trình Artemis - vốn đã trải qua nhiều lần điều chỉnh, bao gồm cả những “chuyến bay thử nghiệm với các sự cố đã được biết trước” - chương trình vũ trụ của Trung Quốc không đặt ra các mục tiêu mang tính “cạnh tranh” hay chạy đua theo các thời hạn một cách mù quáng. Thay vào đó, chương trình này xây dựng phương thức tiếp cận dựa trên sự hoàn thiện về mặt kỹ thuật và tính khả thi trong công nghệ, từng bước kiến ​​tạo một nền tảng vững chắc.

Còn theo truyền thông nước này, chương trình thám hiểm Mặt Trăng có người lái của Trung Quốc không đốt cháy giai đoạn hay hành động vội vàng, mà luôn ưu tiên hàng đầu việc tạo ra những đột phá trong các công nghệ cốt lõi cũng như đảm bảo an toàn bay.