“Xưởng sáng tạo vũ khí” của châu Âu

Kể từ khi xung đột bùng phát, Ukraine đã chuyển mình từ vị thế yếu hơn thành một trung tâm về công nghệ và kinh nghiệm chiến đấumà nhiều quốc gia đối tác muốn hợp tác nhằm phục vụ nhu cầu phòng thủ của chính họ.

Theo các chuyên gia quân sự, điều đáng chú ý là Ukraine có thể sẽ không đạt được vị thế hiện nay nếu nước này được đáp ứng đầy đủ các yêu cầu vũ khí từ phương Tây ngay từ đầu. Chính tình trạng thiếu hụt những năng lực quân sự quan trọng đã buộc Kiev phải đẩy mạnh đổi mới và phát triển vũ khí mới trong điều kiện ngân sách hạn chế.

“Liên minh ủng hộ Ukraine đã vô tình thúc đẩy quá trình này thông qua sự do dự trong việc cung cấp hỗ trợ cho Kiev”, ông Keir Giles, cố vấn cấp cao thuộc Chương trình Nga và Á - Âu của Viện Chatham nhận định

Trong suốt cuộc xung đột, Ukraine nhiều lần đề nghị các đối tác phương Tây cung cấp nhiều loại vũ khí như tên lửa tầm xa, xe tăng và máy bay chiến đấu. Tuy nhiên, nhiều yêu cầu đã bị từ chối, trì hoãn sau các cuộc tranh luận kéo dài, được phê duyệt với số lượng hạn chế hoặc đi kèm các điều kiện sử dụng nghiêm ngặt.

Dù các nước đối tác đã viện trợ hàng tỷ USD cho Ukraine, quá trình chuyển giao thường diễn ra chậm, trong khi mức độ hỗ trợ, đặc biệt từ Mỹ lại đang suy giảm.

Trong bối cảnh đó, Ukraine không chỉ tiếp tục kêu gọi viện trợ mà còn đẩy mạnh phát triển năng lực sản xuất quốc phòng trong nước, từ máy bay không người lái đến các hệ thống phòng không, nhằm giảm phụ thuộc vào các đối tác bên ngoài.

“Nếu Ukraine nhận được đầy đủ những khí tài mà họ mong muốn, có lẽ họ đã không phải gấp rút tự phát triển các hệ thống của riêng mình đến vậy”, ông Michael Clarke, cựu cố vấn an ninh Anh và hiện là nhà phân tích quốc phòng đánh giá.

Ukraine học cách thích nghi tình hình chiến trường

Một trong những bước tiến mang tính đột phá xuất phát từ áp lực chiến sự là sự phát triển nhanh chóng của công nghệ hệ thống không người lái.

Ukraine đã triển khai máy bay không người lái với quy mô và cường độ chưa từng có so với các đối tác phương Tây, qua đó góp phần thúc đẩy làn sóng đầu tư mạnh hơn vào lĩnh vực này trong NATO. Nhiều quan chức phương Tây hiện coi các hệ thống không người lái, từ UAV cảm tử đến các thiết bị góc nhìn người thứ nhất (FPV) cỡ nhỏ - yếu tố trung tâm của chiến tranh tương lai và là công nghệ đang làm thay đổi căn bản phương thức tác chiến hiện đại.

Việc Ukraine sớm sử dụng các loại UAV tấn công giá rẻ làm công cụ chiến đấu trên tiền tuyến chủ yếu xuất phát từ tình trạng thiếu pháo binh và hỏa lực truyền thống. Kiev cũng dựa nhiều vào UAV tầm xa để tiến hành các cuộc tấn công sâu bên trong lãnh thổ Nga, nhắm vào căn cứ không quân, cơ sở dầu mỏ và kho quân sự, trong bối cảnh các đối tác phương Tây hạn chế cung cấp tên lửa hoặc áp đặt điều kiện sử dụng nghiêm ngặt.

Bên cạnh đó, Ukraine đã phát triển các UAV đánh chặn nhằm đối phó với các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái tự sát với chi phí chỉ bằng một phần nhỏ so với tên lửa phòng không truyền thống. Trong bối cảnh liên tục thiếu hụt năng lực phòng không, Kiev đã phát triển các giải pháp này để lấp đầy khoảng trống mà không vượt quá ngân sách hạn chế.

“Do đạn dược phòng không luôn trong tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng trong suốt cuộc chiến, Ukraine buộc phải phát triển các phương thức riêng để đối phó với dạng chiến tranh mới này”, ông Keir Giles nhận định.

Quân đội Ukraine hiện cũng sở hữu lực lượng robot mặt đất ngày càng lớn, có khả năng tấn công mục tiêu và sơ tán binh sĩ bị thương. Công nghệ này được phát triển một phần nhằm bù đắp sự thiếu hụt xe bọc thép.

Ukraine đã nhận được xe tăng và nhiều phương tiện bọc thép từ các đối tác phương Tây nhưng số lượng thường không đủ để mang lại hiệu quả trên diện rộng. Điều này khiến Kiev đẩy mạnh phát triển các nền tảng robot giá rẻ, dễ sản xuất hàng loạt và có thể nhanh chóng đưa ra chiến trường. Dù không thể thay thế hoàn toàn xe tăng hay xe bọc thép chở quân về năng lực tác chiến, các hệ thống robot này có chi phí thấp hơn đáng kể và dễ mở rộng sản xuất hơn.

Xu hướng tương tự cũng xuất hiện với các UAV hải quân - loại vũ khí mà Ukraine đã sử dụng để tấn công và phá hủy nhiều tàu chiến Nga. Hiện nay, nhiều quốc gia khác cũng bắt đầu quan tâm đến các hệ thống này như một lựa chọn tác chiến bất đối xứng hiệu quả.

Một số đổi mới quân sự của Ukraine không phải là sự thay thế trực tiếp cho các hệ thống vũ khí phương Tây, mà là kết quả của thực tế chiến trường, nơi Kiev thiếu các loại khí tài cần thiết để tác chiến theo mô hình truyền thống của NATO.

Việc Ukraine phụ thuộc lớn vào máy bay không người lái phần lớn xuất phát từ sự thiếu hụt hỏa lực thông thường. Hiện các đối tác phương Tây đang nghiên cứu những chiến thuật và công nghệ mà Kiev phát triển trong điều kiện cấp bách, đồng thời đưa một số bài học này vào chương trình huấn luyện và kế hoạch quân sự của mình.

Theo nhà phân tích quốc phòng Michael Clarke, Ukrainevẫn cần các khí tài phương Tây, đặc biệt là máy bay chiến đấu và các hệ thống phòng không quy mô lớn. Tuy nhiên, Kiev không còn chỉ đóng vai trò là bên tiếp nhận viện trợ an ninh, mà đã xây dựng được năng lực và kinh nghiệm quân sự có giá trị vượt ra ngoài phạm vi cuộc chiến hiện tại.