Tránh phát sinh "tầng nấc" thủ tục

Chiều 17/10, tại phiên thảo luận tổ, góp ý Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, đại biểu Hồ Sỹ Hùng nhận định, một số quy định còn thiên về dẫn chiếu các luật hiện hành, chưa làm rõ những chính sách mang tính đặc thù để tạo chuyển biến rõ nét cho khu vực doanh nghiệp này.

Đại biểu thẳng thắn chỉ ra một số quy định chưa thể hiện rõ chính sách ưu tiên đó là,cơ chế hỗ trợ đặc thù và cách thức triển khai. Theo đó, Dự thảo đã xác định các lĩnh vực ưu tiên như khởi nghiệp sáng tạo, chuyển đổi từ hộ kinh doanh, phát triển bền vững và tham gia chuỗi giá trị. Tuy nhiên, nhóm doanh nghiệp cần tập trung hỗ trợ và mục tiêu theo từng giai đoạn vẫn chưa thật rõ.

Nhiều quy định vẫn chủ yếu dẫn chiếu pháp luật hiện hành, chưa làm rõ cơ chế hỗ trợ đặc thù, như các quy định về tiếp cận vốn tại Điều 8, thuế và kế toán tại Điều 9, cùng một số nội dung hỗ trợ tại Điều 21 cần được cụ thể hóa để tháo gỡ những điểm nghẽn về tín dụng, đào tạo, tư vấn pháp lý, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Dự thảo đề ra nguyên tắc đánh giá theo kết quả đầu ra nhưng chưa làm rõ cách thực hiện. Khoản 1 Điều 31 quy định đánh giá dựa trên kết quả đầu ra, trong khi khoản 2 yêu cầu kiểm tra trình tự, thủ tục, việc chấp hành pháp luật và quản lý, sử dụng kinh phí hỗ trợ, tài trợ. Cách quy định này có thể khiến đơn vị thực hiện vừa phải đáp ứng yêu cầu về kết quả, vừa chịu nhiều lớp kiểm tra thủ tục.

Từ những bất cập trong quy định về đánh giá, kiểm tra và tổ chức thực hiện chính sách, đại biểu Hồ Sỹ Hùng đề nghị, làm rõ nhóm doanh nghiệp đượcưu tiên hỗ trợ, nhất là doanh nghiệp có khả năng phát triển từ quy mô nhỏ lên quy mô vừa; tập trung vào các ngành nền tảng như chế tạo, chế biến và thúc đẩy liên kết chuỗi cung ứng. Đồng thời, cần cụ thể hóa các chính sách hỗ trợ về vốn, thuế, kế toán, đào tạo, tư vấn pháp lý, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; làm rõ tiêu chí đánh giá theo kết quả đầu ra, tránh chồng chéo trong kiểm tra, giám sát. Đại biểu cũng đề nghị tăng tính linh hoạt trong sử dụng nguồn tài trợ ngoài ngân sách, giảm tầng nấc phê duyệt, trao quyền chủ động cho bộ, ngành, địa phương và mở rộng sự tham gia của các hiệp hội, hội nghề nghiệp cùng tổ chức có đủ năng lực hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Về hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, dự thảo cần làm rõ mục tiêu, phạm vi để tránh đầu tư dàn trải, lãng phí nguồn lực. Các quy định tại Điều 27 và Điều 28 cũng nên mở rộng sự tham gia của hiệp hội, hội nghề nghiệp và các tổ chức, đơn vị có đủ chuyên môn, năng lực hỗ trợ doanh nghiệp, thay vì giới hạn trong những nhóm tổ chức chuyên biệt.

Đối với nguồn tài trợ ngoài ngân sáchđược quy định tại khoản 4 Điều 5, cần tăng tính linh hoạt trong sử dụng nguồn lực, nhất là với các dịch vụ đòi hỏi chuyên môn cao hoặc công nghệ cao.Cần quy định khung chính sách, mức hỗ trợ và mục tiêu chung, đồng thời trao quyền chủ động hơn cho các cơ quan xây dựng chương trình phù hợp thực tế.

Mở rộng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa thuộc nhóm yếu thế

Ở góc tiếp cận để chính sách hỗ trợ phát huy hiệu quả và bảo đảm cơ hội phát triển cho các nhóm doanh nghiệp có điều kiện đặc thù, đại biểu Lê Kim Anh (đoàn ĐBQH TP Hà Nội) cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa theo hướng tháo gỡ điểm nghẽn về tín dụng, đổi mới chính sách hỗ trợ đào tạo, tư vấn pháp lý, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đồng thời, cần đánh giá đầy đủ tác động của các quy định đối với doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp do phụ nữ, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số làm chủ và doanh nghiệp hoạt động tại miền núi, biên giới, hải đảo.

Về tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Điều 4, cần tính đến đặc thù từng ngành nghề. Doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp, chế biến nông sản cần nhiều đất đai, máy móc, kho lạnh và vốn đầu tư; doanh nghiệp thương mại, xuất nhập khẩu có thể đạt doanh thu lớn nhưng lợi nhuận thấp; trong khi doanh nghiệp công nghệ có ít lao động nhưng giá trị tài sản trí tuệ cao. Vì vậy, cần hoàn thiện tiêu chí phân loại, bổ sung hướng dẫn phù hợp với doanh nghiệp khoa học công nghệ, đồng thời xây dựng hệ thống dữ liệu đồng bộ để tự động xác định quy mô doanh nghiệp, giảm hồ sơ và chi phí tuân thủ.

Đối với nhóm doanh nghiệp đặc thù tại Điều 17, cần rà soát, bổ sung đối tượng doanh nghiệp do thanh niên và các nhóm yếu thế làm chủ, bảo đảm thống nhất với tinh thần Nghị quyết 68 và Nghị quyết 198 của Quốc hội. Quy định về thứ tự ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệpcũng cần rõ ràng, tránh trường hợp doanh nghiệp thuộc nhóm cần ưu tiên không được thụ hưởng do hết chỉ tiêu hoặc nguồn lực. Đồng thời, cần có tiêu chí cụ thể, dễ kiểm chứng để xác định doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ và doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ, kết hợp xem xét cả tỷ lệ và số lượng lao động nữ.

Với doanh nghiệp siêu nhỏ, chính sách hỗ trợ cần hướng tới nâng cao năng lực và mở rộng quy mô, thay vì chỉ giảm chi phí trước mắt. Thời gian hỗ trợ nên bảo đảm tối thiểu 36 tháng đầu, có thể xem xét tiếp tục hỗ trợ căn cứ nhu cầu và kết quả hoạt động. Việc miễn thuế cần được xem xét từ thời điểm doanh nghiệp phát sinh doanh thu thuộc diện chịu thuế. Bên cạnh cung cấp nền tảng số, phần mềm kế toán và giải pháp quản trị, cần hỗ trợ đào tạo sử dụng, chuyển đổi dữ liệu, bảo mật và vận hành; đồng thời thực hiện nguyên tắc doanh nghiệp chỉ cung cấp thông tin một lần khi dữ liệu đã được đồng bộ.

Đối với chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp, tâm lý e ngại và chi phí tuân thủ vẫn là những rào cản lớn. Cần xây dựng gói hỗ trợ đồng bộ về thành lập doanh nghiệp, kế toán, thuế, quản trị, công nghệ và tiếp cận vốn; công khai quyền lợi, nghĩa vụ giữa hai mô hình; đơn giản hóa thủ tục chuyển đổi và hỗ trợ doanh nghiệp mới tiếp cận khách hàng, nền tảng số, thị trường. Chính sách cũng cần quan tâm đến nhu cầu chăm sóc trẻ em, phúc lợi người lao động và bình đẳng giới, tạo điều kiện cho phụ nữ khởi nghiệp, phát triển kinh doanh.

Về tiếp cận vốn, báo cáo tổng kết thi hành luật cho biết, dư nợ dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm khoảng 19 - 20% tổng dư nợ toàn nền kinh tế, dù nhóm này chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp. Khó khăn chủ yếu là thiếu tài sản bảo đảm, quy mô vốn nhỏ và thông tin tài chính chưa minh bạch. Do đó, cần tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận thông tin, bảo đảm việc đánh giá xếp hạng tín nhiệm, chấm điểm tín dụng khách quan, đa chiều; tăng ứng dụng công cụ số, đa dạng hóa biện pháp bảo đảm tiền vay và hạn chế yêu cầu hồ sơ, thủ tục phiền hà.

Các quy định mới cần thống nhất với nghị định hướng dẫn và phải đáp ứng yêu cầu cốt lõi: giúp doanh nghiệp tiếp cận chính sách thuận lợi hơn, giảm chi phí tuân thủ, khắc phục khó khăn thực tế, phát triển cả về quy mô và chất lượng, đồng thời thúc đẩy hộ kinh doanh tự nguyện chuyển đổi thành doanh nghiệp.