Những ngày này, lễ hội Katê diễn ra rộn ràng tại các làng Chăm ở phía Nam tỉnh Khánh Hòa. Tiếng trống, tiếng kèn, những điệu múa truyền thống hòa cùng niềm vui gặp gỡ của bà con trong ngày hội. Phía sau không khí lễ hội là những đổi thay trong đời sống cộng đồng, từ đường giao thông được nâng cấp đến các không gian sinh hoạt chung khang trang hơn.

Tại xã Phước Hậu, nơi có 4 thôn đồng bào Chăm Bà La Môn với hơn 11.000 người sinh sống, các công trình hạ tầng đang góp phần cải thiện điều kiện đi lại và sinh hoạt của người dân. Từ đầu năm đến nay, địa phương hoàn thành 5 công trình với tổng kinh phí gần 5 tỷ đồng tại 4 thôn.

Bà Quảng Thị Kim Thoại, người dân địa phương, phấn khởi cho biết: “Được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, quê hương được đổi thay như có các tuyến đường được nâng cấp để bà con đi lại trong mùa Lễ hội Katê. Sân bóng, sân khấu cũng được nâng cấp để bà con múa hát trong dịp Lễ hội Katê”.

Cùng với đầu tư hạ tầng, các chương trình mục tiêu quốc gia còn hướng đến hỗ trợ sinh kế, nâng cao năng lực sản xuất, giúp người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi khai thác hiệu quả lợi thế địa phương. Các hoạt động tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật đã giúp nhiều hộ chủ động chuyển đổi cây trồng, vật nuôi, tìm hướng tăng thu nhập.

Tại thôn A Xây, xã Tây Khánh Vĩnh, già làng Cao Dáng, 71 tuổi, người Raglai, là một trong những người đi đầu chuyển đổi mô hình sản xuất. Trên diện tích 3 sào bưởi, ông kết hợp chăn nuôi và nuôi cá, mang lại thu nhập hơn 100 triệu đồng mỗi năm. Từ hiệu quả thực tế, ông tiếp tục vận động bà con trong thôn học hỏi, áp dụng vào điều kiện của từng gia đình.

Ông Cao Dáng chia sẻ: “Đất miền núi nên trồng các loại cây có giá trị kinh tế như trồng bưởi, đào ao, nuôi heo. Mình phải làm mẫu cho bà con. Sau khi Nhà nước tổ chức tập huấn công tác trồng chăm sóc vườn, ví dụ trồng cây nào chăm sóc ra sao đã quy trình thì tập huấn xong rồi căn cứ vào đó mình về áp dụng thực tế để làm vườn của mình. Riêng đồng bào Raglai mình làm hiệu quả thì bà con làm theo, người dân nói anh làm có hiệu quả thì tôi bắt chước làm theo”.

Tại xã Nam Khánh Vĩnh, hướng phát triển kinh tế vườn kết hợp du lịch cộng đồng cũng đang được tính đến nhằm gia tăng giá trị nông sản, tạo thêm việc làm cho người dân. Hợp tác xã Sản xuất và Thu mua nông sản Hiệu Linh hiện có 30 ha bưởi da xanh. Khu vực này còn có ao, hồ, suối và thác nước, tạo điều kiện phát triển các hoạt động trải nghiệm, giới thiệu nông sản và văn hóa bản địa.

Đáng chú ý, khoảng 90% thành viên hợp tác xã là đồng bào dân tộc thiểu số, chủ yếu là người Raglai và người Tày.

Theo ông Đoàn Văn Hưởng, Giám đốc hợp tác xã Hiệu Linh, phát triển du lịch cộng đồng sẽ tạo thêm đầu ra cho sản phẩm và mở rộng cơ hội việc làm tại chỗ.

“Hợp tác xã chúng tôi có đến 90% là đồng bào dân tộc thiểu số, như dân tộc Tày ở ngoài Bắc vào, dân tộc Raglai tại địa phương. Mở ra mô hình du lịch cộng đồng này, chủ yếu quảng bá sản phẩm, văn hóa của địa phương, của bà con vùng miền này luôn. Du lịch được phát triển, giá trị sản phẩm được tăng lên nhiều hơn, giải quyết thêm công ăn, việc làm cho bà con, thu nhập của Hợp tác xã cũng sẽ được cao hơn so với thị trường bây giờ”, ông Hưởng cho biết.

Giai đoạn 2021-2025, tổng nguồn vốn ngân sách Trung ương và địa phương bố trí thực hiện 3 Chương trình mục tiêu quốc gia tại Khánh Hòa đạt hơn 3.300 tỷ đồng. Trong đó, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi được phân bổ hơn 1.920 tỷ đồng.

Nguồn lực này góp phần hỗ trợ xây dựng nhà mới gần 1.700 hộ, hỗ trợ chuyển đổi nghề cho gần 3.000 hộ nghèo thiếu đất sản xuất; đồng thời hỗ trợ nước sinh hoạt phân tán cho hơn 1.000 hộ và đầu tư 20 công trình nước tập trung. Các chính sách không chỉ hướng đến giải quyết những nhu cầu thiết yếu mà còn tạo điều kiện để người dân ổn định cuộc sống, từng bước phát triển sản xuất.

Tuy vậy, để nguồn lực phát huy hiệu quả lâu dài, việc triển khai cần gắn với nhu cầu thực tế, điều kiện sản xuất và khả năng tiếp cận của từng cộng đồng. Hạ tầng cần đi đôi với hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ sinh kế và nhân rộng những mô hình đã chứng minh được hiệu quả. Người dân cũng cần được tham gia lựa chọn mô hình, chủ động tổ chức sản xuất và tìm đầu ra cho sản phẩm.

Bà Chamalea Thị Thủy, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Khánh Hòa, cho biết thời gian tới, tỉnh tiếp tục xác định phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi là nhiệm vụ trọng tâm.

“Thời gian tới, tỉnh Khánh Hòa xác định việc huy động mọi nguồn lực tập trung cho việc phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số miền núi là nhiệm vụ trọng tâm giai đoạn 2025-2030. Tỉnh Khánh Hòa cũng xác định các vấn đề trọng tâm, trọng điểm để phát triển vùng miền núi, từ đó, huy động nguồn lực phù hợp để phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi ngày càng tốt hơn”.

Từ những tuyến đường phục vụ đời sống, lễ hội đến các mô hình sản xuất và hướng làm du lịch cộng đồng, sự đổi thay ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi Khánh Hòa cho thấy vai trò của các chính sách hỗ trợ khi được gắn với nhu cầu thực tế. Hiệu quả bền vững không chỉ nằm ở nguồn vốn đầu tư, mà còn ở việc tạo sinh kế phù hợp, phát huy nội lực và giúp người dân chủ động vươn lên.