Cảnh báo của Mỹ về việc cắt giảm hỗ trợ tình báo cho Ukraine, cùng quyết định miễn trừ một số biện pháp trừng phạt và thuế quan đối với Nga, cũng như thỏa thuận có thể giúp Moscow tăng nguồn thu từ nhiên liệu, đang làm gia tăng căng thẳng trong quan hệ giữa Kiev và đối tác quan trọng nhất là Washington.

Bất đồng sâu sắc giữa Mỹ và Ukraine

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần chỉ trích Tổng thống Ukraine Zelensky sau khi thất vọng với việc giá năng lượng cao và cho rằng các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào nhà máy lọc dầu Nga là một trong những nguyên nhân chính, Trong khi đó, việc các dịch vụ internet vệ tinh do Mỹ cung cấp bị gián đoạn làm dấy lên lo ngại Ukraine sẽ gặp thêm khó khăn khi chuẩn bị bước vào mùa đông mới, trong bối cảnh Nga tiếp tục nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng năng lượng của nước này.

Đáp lại những chỉ trích từ ông Trump, ông Zelensky liên tiếp đưa ra các tuyên bố công khai với giọng điệu cứng rắn bất thường, đồng thời ám chỉ Washington đang nghiêng về phía Moscow. Tổng thống Ukraine cũng khẳng định Kiev sẽ không đáp ứng yêu cầu của ông Trump về việc ngừng tấn công các mục tiêu năng lượng của Nga, chừng nào Moscow vẫn tiếp tục các cuộc tập kích nhằm vào Ukraine.

Bất đồng càng sâu sắc hơn khi cuối tuần qua, ngay trước thời điểm một số biện pháp trừng phạt và thuế quan quan trọng của Mỹ đối với Nga dự kiến có hiệu lực, ông Trump quyết định miễn trừ các biện pháp này. Phản ứng trước động thái trên, ông Zelensky viết trên mạng xã hội rằng quyết định của Tổng thống Mỹ có thể khuyến khích Nga tiếp tục các cuộc tấn công nhằm vào Ukraine.

Rạn nứt ngày càng lớn giữa hai bên làm dấy lên lo ngại Washington có thể hạn chế nguồn cung vũ khí cho Ukraine, đe dọa ngừng chia sẻ thông tin tình báo chiến trường hoặc đạt thêm các thỏa thuận kinh tế với Moscow.

Tuy nhiên, theo hai quan chức Ukraine am hiểu các cuộc thảo luận, bất chấp những tuyên bố cứng rắn của ông Zelensky, Kiev vẫn muốn duy trì đối thoại với các đặc phái viên của ông Trump, trong đó có ông Steve Witkoff, người thân cận với Tổng thống Mỹ, và ông Jared Kushner, con rể của ông Trump.

Ông Denys Sienik, Đại biện lâm thời tại Đại sứ quán Ukraine ở Washington, phát biểu trên kênh Newsmax rằng Ukraine biết ơn ông Trump và đội ngũ của ông vì những nỗ lực nhằm chấm dứt xung đột, đồng thời khẳng định Kiev sẵn sàng tham gia đàm phán với Nga.

Trong cuộc trao đổi với các phóng viên cùng ngày, ông Trump cho biết sẽ tiếp tục làm việc với cả ông Zelensky và Tổng thống Nga Vladimir Putin. “Tôi muốn cuộc chiến đó chấm dứt”, ông nói.

Cựu quan chức Mỹ cảnh báo về “cơ hội bị bỏ lỡ”

Ông Daniel Fried, từng là quan chức cấp cao phụ trách các vấn đề châu Âu tại Bộ Ngoại giao Mỹ lưu ý, chưa có dấu hiệu cho thấy Washington có đang thực hiện một sự thay đổi lâu dài trong chính sách đối với Ukraine. Tuy nhiên, theo ông, những động thái gần đây đang làm suy giảm triển vọng chấm dứt cuộc xung đột bắt đầu từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự toàn diện tại Ukraine năm 2022.

“Đây không chỉ là một cơ hội bị bỏ lỡ, mà còn gây ra sự thất vọng tại Ukraine. Hành động này có thể dẫn đến những cái giá phải trả”, ông Fried, hiện làm việc tại tổ chức nghiên cứu Atlantic Council có trụ sở tại Washington, nhận định.

Quan hệ giữa ông Trump và ông Zelensky từ lâu đã tồn tại nhiều bất đồng. Tháng 2/2025, ông Trump và Phó Tổng thống Mỹ JD Vance từng công khai chỉ trích Tổng thống Ukraine trong cuộc gặp tại Phòng Bầu dục. Dưới thời ông Trump, Washington đã tạm dừng hoặc làm chậm tiến độ viện trợ quân sự cho Ukraine, dù vẫn cho phép các đồng minh châu Âu mua vũ khí của Mỹ để chuyển giao cho Kyiv.

Quan hệ song phương từng có giai đoạn ổn định hơn, nhưng căng thẳng gia tăng khi các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào cơ sở năng lượng Nga trong năm nay được cho là góp phần gây sức ép lên giá nhiên liệu. Theo các nhà phân tích, chi phí năng lượng tăng cao đang trở thành vấn đề chính trị đối với ông Trump trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, trong bối cảnh đảng Cộng hòa có nguy cơ mất thế đa số tại Quốc hội Mỹ.

Các chuyên gia cho rằng nguyên nhân chính khiến chi phí năng lượng tăng là cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran. Xung đột kéo theo các cuộc tấn công của Iran nhằm vào cơ sở năng lượng, đồng thời khiến hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển dầu khí huyết mạch, gần như bị tê liệt.

Tuy nhiên, theo một nguồn tin am hiểu các cuộc thảo luận nội bộ, sự thất vọng với ông Zelensky được cho là đã khiến ông Trump tìm kiếm thỏa thuận với Nga nhằm tăng nguồn cung nhiên liệu và kiềm chế giá cả.

Trong sắc lệnh hành pháp được Nhà Trắng công bố hôm 16/10, ông Trump cũng miễn trừ một số biện pháp trừng phạt và thuế quan quan trọng đối với Nga, ngay trước thời điểm các biện pháp này dự kiến có hiệu lực theo Đạo luật Graham, văn bản mà ông đã ký ban hành vào tháng trước.

Mặc dù Đạo luật Graham, quy định các biện pháp trừng phạt mới đối với Nga sẽ bắt đầu có hiệu lực từ tuần tới, văn bản này vẫn cho phép Tổng thống Mỹ miễn trừ các biện pháp đó nếu xét thấy phù hợp với lợi ích quốc gia.

Ông Zelensky cho rằng động thái mới nhất của ông Trump đã làm suy yếu mục tiêu cốt lõi của Đạo luật Graham, đồng thời tiếp thêm động lực chiến đấu cho Nga.

Thỏa thuận dầu diesel giữa Mỹ và Nga, cùng quyết định miễn trừ một số biện pháp trừng phạt, là những diễn biến mới nhất khiến ông Zelensky lo ngại Washington sẽ tiếp tục nới lỏng các biện pháp gây sức ép lên Moscow.

Những rủi ro lớn đối với Ukraine

Đối với Kiev, những rủi ro trước mắt là rất lớn. Tuần trước, ông Zelensky cho biết Ukraine không nhận được bất kỳ cảnh báo nào từ các đối tác phương Tây trước một cuộc tấn công đẫm máu của Nga nhằm vào thủ đô.

Nếu thiếu thông tin tình báo từ Mỹ, Ukraine có thể gặp nhiều khó khăn hơn trong việc phát hiện và ứng phó với các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) của Nga, đặc biệt là những đòn tập kích nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng – mục tiêu Moscow thường xuyên nhắm tới trong các mùa đông trước đây.

Ông Trump khẳng định Mỹ vẫn chia sẻ thông tin tình báo với Ukraine. Tuy nhiên, trong cuộc phỏng vấn với NPR, ông Zelensky cho biết các quan chức Mỹ đã cảnh báo chỉ huy Ukraine rằng hoạt động chia sẻ thông tin tình báo có thể bị thu hẹp hoặc chấm dứt hoàn toàn.

Theo Reuters, hệ thống Starshield của Ukraine – phiên bản phục vụ mục đích quân sự của dịch vụ internet vệ tinh Starlink do SpaceX phát triển – đã bị gián đoạn. Hai quan chức Mỹ và một quan chức phương Tây am hiểu vấn đề cho biết sự cố bắt nguồn từ một chỉ thị của Nhà Trắng.

Dịch vụ này hiện đã được khôi phục một phần. Tuy nhiên, sự cố cho thấy những rủi ro từ việc Ukraine phụ thuộc vào các công nghệ do doanh nghiệp Mỹ kiểm soát, vốn có thể chịu tác động trực tiếp từ các quyết định của chính quyền ông Trump.

Ông Trump có thể vấp phải sự phản đối nếu các nghị sĩ Cộng hòa tại Quốc hội cho rằng cách tiếp cận của ông đang làm suy yếu Ukraine, trong khi lại mang đến lợi ích cho Nga. Ukraine vẫn nhận được sự ủng hộ từ một bộ phận nghị sĩ Cộng hòa, những người cho rằng Washington không nên gây sức ép buộc Kiev chấp nhận một thỏa thuận dàn xếp có lợi cho Moscow.

Theo ông Brett Bruen, cựu cố vấn chính sách đối ngoại dưới thời chính quyền Tổng thống Barack Obama, việc ông Zelensky công khai phản bác ông Trump là một bước đi đầy rủi ro. Tuy nhiên, Tổng thống Ukraine có thể đang kỳ vọng cán cân quyền lực tại Quốc hội Mỹ thay đổi sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, qua đó gây khó khăn cho nỗ lực của ông Trump nhằm nới lỏng trừng phạt Nga hoặc tiếp tục cắt giảm viện trợ quân sự cho Kiev.