Là một sự kiện văn hóa cộng đồng, Ngày hội mở ra những suy ngẫm về sức mạnh của sự đoàn kết, về trách nhiệm gìn giữ bản sắc dân tộc và sự gắn bó giữa những người Việt Nam đang sinh sống xa Tổ quốc.

Nhân dịp này, TSPhan Bích Thiện, Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Hội Phụ nữ Việt Nam tại Hungary, Trưởng Ban Tổ chức Ngày hội, trả lời phỏng vấn VOV5 về những điều làm nên sức sống của cộng đồng người Việt và kỳ vọng xây dựng một cộng đồng đoàn kết, hội nhập, luôn hướng về quê hương.

PV: Thưa bà, sau Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc lần đầu tiên tại Hungary, điều gì khiến bà cảm thấy ý nghĩa và đáng nhớ nhất?

TS Phan Bích Thiện: Điều đọng lại trong tôi nhiều nhất chính là tình cảm của bà con. Trong một ngày cuối tuần giữa tháng Mười, gần 300 người Việt đã dành thời gian đến với Ngày hội, có những cụ cao niên trên 90 tuổi, những người đã sinh sống tại Hungary nhiều thập kỷ, những gia đình trẻ và các cháu thiếu nhi. Điều đó cho thấy nhu cầu được gặp gỡ, được gắn bó và được cảm nhận tình đồng bào vẫn luôn hiện hữu rất mạnh mẽ trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.

Có một điều sau gần 40 năm sống xa quê hương tôi càng cảm nhận rõ: khi ở nước ngoài, hai tiếng “đồng bào” dường như mang một ý nghĩa rất đặc biệt. Đó không chỉ là những người cùng quốc tịch hay cùng nói một ngôn ngữ, mà còn có chung ký ức văn hóa, chung nguồn cội và có thể tìm thấy sự đồng cảm ở nhau.

Thành công của Ngày hội không nằm ở quy mô hay sự trang trọng của chương trình, mà ở chỗ mọi người thực sự cảm thấy gần nhau hơn sau cuộc gặp gỡ ấy.

PV: Bà đã có nhiều năm tham gia công tác cộng đồng tại Hungary và châu Âu. Theo bà, điều gì là quan trọng nhất để xây dựng một cộng đồng người Việt đoàn kết, vững mạnh ở nước ngoài?

TS Phan Bích Thiện: Tôi cho rằng trước hết phải có sự chân thành, tôn trọng và tinh thần trách nhiệm đối với cộng đồng. Cộng đồng người Việt ở nước ngoài ngày nay rất đa dạng. Chúng ta có những thế hệ sang học tập, lao động từ nhiều thập kỷ trước; những người đến sau để kinh doanh, làm việc; các trí thức, doanh nhân và ngày càng nhiều thế hệ trẻ sinh ra, lớn lên tại nước sở tại.

Mỗi thế hệ có những trải nghiệm, điều kiện sống và cách suy nghĩ khác nhau. Chính sự đa dạng ấy tạo nên sức sống của cộng đồng, nhưng cũng đòi hỏi chúng ta phải biết lắng nghe, tôn trọng và tìm được tiếng nói chung.Theo tôi, đoàn kết không có nghĩa là mọi người phải hoàn toàn giống nhau hay luôn có cùng quan điểm. Đoàn kết là khi chúng ta biết vượt qua những khác biệt để cùng hướng tới những giá trị chung, vì lợi ích của cộng đồng và vì tình yêu đối với quê hương, đất nước.

Một cộng đồng vững mạnh không chỉ cần những người thành đạt mà còn cần tinh thần tương thân tương ái, sự quan tâm đến những người gặp khó khăn, sự gắn kết giữa các thế hệ và những tổ chức hội đoàn hoạt động có trách nhiệm.

Tôi luôn tâm niệm rằng công tác cộng đồng trước hết phải xuất phát từ cái tâm. Khi chúng ta làm việc bằng sự chân thành, không vụ lợi, mọi người sẽ cảm nhận được và sẵn sàng chung tay.

PV: Từ kinh nghiệm thực tiễn ấy, bà đã đề xuất tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài tại Hội nghị Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tháng 1/2024. Bà mong muốn điều gì từ sáng kiến này?

TS Phan Bích Thiện: Tôi mong muốn tạo thêm một không gian chung, một dịp gặp gỡ có ý nghĩa để mọi người Việt Nam ở nước ngoài, không phân biệt thế hệ, quê quán hay nghề nghiệp, đều có thể tham gia.

Ở Việt Nam, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc đã trở thành một nét đẹp trong đời sống cộng đồng. Tôi nghĩ rằng người Việt Nam ở nước ngoài cũng rất cần những hoạt động như vậy, bởi chúng ta không có được điều kiện gặp gỡ thường xuyên như bà con ở trong nước.

Từ thực tế hoạt động cộng đồng, tôi nhận thấy đôi khi chúng ta có nhiều sự kiện của từng hội đoàn, từng nhóm, nhưng vẫn cần thêm những dịp để tất cả cùng hội tụ trong một không gian chung. Vì thế, tại Hội nghị tháng 1/2024, tôi đã đề xuất đưa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc đến với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.

Tôi rất vui khi ngày 11/9/2026, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ban hành Hướng dẫn tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Và càng xúc động hơn khi Hungary trở thành nơi triển khai tổ chức Ngày hội đầu tiên ở nước ngoài sau khi Hướng dẫn được ban hành.

PV: Một trong những thách thức của cộng đồng người Việt ở nước ngoài là làm thế nào để thế hệ trẻ tiếp tục gắn bó với quê hương. Bà nhìn nhận vấn đề này ra sao?

TS Phan Bích Thiện: Đây là vấn đề tôi rất quan tâm. Thế hệ chúng tôi sinh ra và lớn lên ở Việt Nam nên tình yêu quê hương gắn với những ký ức rất cụ thể: mái trường, con phố, làng quê, tiếng nói, những bữa cơm gia đình và những năm tháng tuổi thơ. Nhưng với các cháu sinh ra, lớn lên ở Hungary hay các nước châu Âu, Việt Nam có thể là quê hương của cha mẹ, ông bà, là nơi các cháu chỉ được về thăm vào những kỳ nghỉ. Chúng ta không thể đòi hỏi các cháu có tình cảm với Việt Nam giống hệt thế hệ mình. Điều quan trọng là giúp các cháu khám phá và yêu mến nguồn cội theo cách của chính các cháu.

Tình yêu quê hương không thể chỉ được truyền lại bằng lời nhắc nhở. Nó cần được nuôi dưỡng bằng những trải nghiệm đẹp, bằng tiếng Việt trong gia đình, những món ăn truyền thống, những câu chuyện của ông bà, những chuyến về thăm quê hương và những hoạt động cộng đồng.

Chính vì thế, tôi rất vui khi trong Ngày hội vừa qua có sự hiện diện của nhiều thế hệ, đặc biệt là các cháu thế hệ trẻ. Khi các cháu được tham gia những chương trình văn hóa, được nghe những bài hát Việt Nam, được chứng kiến sự gắn bó của cộng đồng, những hạt giống tình yêu quê hương sẽ dần được gieo vào tâm hồn.

PV: Ngày hội lần này cũng gắn với hoạt động tôn vinh phụ nữ Việt Nam nhân dịp 20/10. Bà đánh giá thế nào về vai trò của phụ nữ trong việc gìn giữ bản sắc và kết nối cộng đồng ở nước ngoài?

TS Phan Bích Thiện: Tôi luôn cho rằng phụ nữ có một sức mạnh rất đặc biệt, đó là khả năng kết nối con người bằng tình cảm, sự quan tâm và tinh thần sẻ chia.Trong gia đình, người phụ nữ thường đóng vai trò quan trọng trong việc gìn giữ những giá trị truyền thống, từ ngôn ngữ, ẩm thực, phong tục đến cách ứng xử và tình cảm gia đình.

Ở nước ngoài, vai trò ấy càng trở nên rõ nét. Nhiều người mẹ Việt Nam dù bận rộn với công việc vẫn cố gắng dạy con tiếng Việt, nấu những món ăn quê hương, tổ chức Tết cổ truyền, Trung thu và đưa con tham gia các hoạt động văn hóa Việt Nam. Nhưng tôi cũng muốn nhấn mạnh rằng phụ nữ Việt ngày nay không chỉ là người gìn giữ truyền thống. Họ còn là những người năng động, sáng tạo, thành đạt trong nhiều lĩnh vực, tích cực tham gia các hoạt động xã hội và đóng góp vào sự phát triển của cộng đồng.

Ngày hội vừa qua là một minh chứng rất sinh động. Tôi đặc biệt trân trọng những chị em đã âm thầm chuẩn bị từng tiết mục văn nghệ, từng bó hoa, từng món ăn cho Bữa cơm Đại đoàn kết. Đó là những đóng góp giản dị nhưng rất đáng quý. Việc tôn vinh phụ nữ trong Ngày hội cũng là dịp để chúng ta nhắc nhớ và tri ân những thế hệ phụ nữ Việt Nam đã hy sinh, cống hiến cho đất nước, đồng thời ghi nhận những người phụ nữ hôm nay đang tiếp tục vun đắp những giá trị tốt đẹp của dân tộc, dù ở bất cứ nơi đâu.

PV: Trong bối cảnh cộng đồng người Việt ngày càng hội nhập sâu rộng vào xã hội sở tại, theo bà, làm thế nào để vừa giữ gìn bản sắc Việt Nam vừa trở thành những công dân tích cực tại đất nước mình đang sinh sống?

TS Phan Bích Thiện: Theo tôi, đây không phải là hai mục tiêu đối lập mà hoàn toàn có thể bổ sung, hỗ trợ cho nhau. Chúng ta cần hội nhập tốt, tôn trọng pháp luật, văn hóa và những giá trị của đất nước nơi mình sinh sống. Đồng thời, chúng ta cũng có quyền tự hào và trách nhiệm gìn giữ những giá trị tốt đẹp của dân tộc mình.

Tôi đã sống ở nước ngoài 40 năm và luôn cảm nhận rằng khi chúng ta hiểu biết, tôn trọng văn hóa sở tại, đồng thời tự tin giới thiệu bản sắc Việt Nam, chúng ta sẽ nhận được sự tôn trọng từ bạn bè quốc tế. Một cộng đồng người Việt đoàn kết, có tri thức, có trách nhiệm và đóng góp tích cực cho xã hội Hungary chính là hình ảnh đẹp của Việt Nam ở nước ngoài.

Tôi mong cộng đồng người Việt Nam tại Hungary không chỉ gắn bó với nhau mà còn ngày càng khẳng định vị thế trong xã hội sở tại, trở thành cầu nối hữu nghị giữa hai dân tộc. Và tôi tin rằng tình yêu quê hương không làm chúng ta khép mình lại. Ngược lại, khi hiểu rõ mình đến từ đâu, chúng ta sẽ có thêm sự tự tin để bước ra thế giới.

PV: Sau dấu mốc Ngày hội đầu tiên tại Budapest, bà muốn gửi gắm thông điệp gì tới cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài?

TS Phan Bích Thiện: Tôi mong rằng chúng ta hãy trân trọng hơn nữa tình đồng bào, bởi đó là một giá trị vô cùng quý báu, đặc biệt khi sống xa quê hương. Cuộc sống ở nước ngoài có rất nhiều cơ hội nhưng cũng không ít khó khăn. Mỗi người đều bận rộn với công việc, gia đình và những lo toan riêng. Chính vì vậy, đôi khi chúng ta cần chủ động dành thời gian cho cộng đồng, quan tâm đến nhau nhiều hơn.

Tôi hy vọng Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc sẽ trở thành một hoạt động thường niên ý nghĩa tại Hungary và dần lan tỏa đến nhiều cộng đồng người Việt ở các quốc gia khác. Nhưng điều tôi mong muốn hơn cả là tinh thần đoàn kết không chỉ được nhắc đến trong một ngày hội, mà hiện diện trong cách chúng ta ứng xử với nhau mỗi ngày. Hãy bắt đầu từ những điều nhỏ nhất: một sự giúp đỡ chân thành, một lời động viên, một thái độ bao dung, một hành động vì lợi ích chung.

Sau 40 năm sống xa Tổ quốc, tôi nhận ra rằng có nhiều điều thay đổi theo thời gian, nhưng tình cảm với quê hương và những giá trị tốt đẹp của con người Việt Nam vẫn luôn có một vị trí rất sâu sắc trong trái tim mỗi người.

Tôi tin rằng khi mỗi người Việt ở nước ngoài biết trân trọng nguồn cội, đoàn kết và cùng nhau đóng góp những điều tốt đẹp, chúng ta không chỉ xây dựng được một cộng đồng vững mạnh mà còn góp phần làm cho hình ảnh Việt Nam ngày càng đẹp hơn trong mắt bạn bè thế giới. Đó chính là ý nghĩa lâu dài mà tôi kỳ vọng từ Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.

PV: Xin trân trọng cảm ơn bà về những chia sẻ tâm huyết!

Một số hình ảnh trong Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc tại Hungary: