Tổng chi phí cho cuộcchiến leo thang

Với một thỏa thuận được ký kết tuần trước và các cuộc đàm phán khởi động ngày 21/6, cuộc chiến của Mỹ với Iran đã tạm dừng, ít nhất là hiện tại.

Tổng thống Donald Trump đang nói với người dân Mỹ rằng họ đã chiến thắng.

“Không có gì!” - Ông Trump viết hôm 18/6, trong một bài đăng trên tài khoản mạng xã hội của mình, nơi ông cũng liệt kê những lợi ích của bản ghi nhớ thỏa thuận để tiếp tục đàm phán với Iran trong 60 ngày tới.

Nhưng phân tích một cách khách quan, hơn 100 ngày xung đột đã thay đổi tình hình nước Mỹ. 13 binh sĩ Mỹ cùng với hơn 7.500 thường dân trong khu vựcđã thiệt mạng, cho thấy một câu chuyện phức tạp hơn nhiều so với những gì Tổng thống Trump đã viết.

Cụ thể, chi phí ước tính của cuộc chiến vào khoảng 40 tỷ USD, nhưng tổng chi phí thực tế cao hơn nhiều. Theo số liệu sơ bộ từ một phân tích sắp tới của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), cuộc xung đột đã tiêu tốn của Bộ Chiến tranh Mỹ khoảng 40 tỷ USD. Con số này bao gồm chi phí đạn dược, thiết bị bị phá hủy và thiệt hại đối với các căn cứ, nhưng không bao gồm chi phí hoạt động đã được tính vào ngân sách hơn 1.000 tỷ USD của bộ này cho năm tài chính 2026.

Cuộc chiến còn gây áp lực lên kho vũ khí của Mỹ. Các chuyên gia và quan chức nói với hãng tin CNN rằng quân đội đã sử dụng một phần đáng kể kho tên lửa quan trọng. CSIS ước tính rằng 100 giờ đầu tiên của cuộc xung đột, nước Mỹ đã tiêu tốn 3,7 tỷ USD. Vào ngày thứ 12, tổng chi phí lũy kế đã tăng lên khoảng 16,5 tỷ USD. Tổng thống Trump đã viện dẫn Đạo luật Sản xuất Quốc phòng vào đầu tháng 6 để buộc các công ty quốc phòng sản xuất nhiều vũ khí hơn, nhưng điều này cần thời gian.

Giá xăng dầu tại Mỹ và trên toàn cầu vẫn tăng cao như hệ quả của việc phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến vận tải dầu mỏ chiến lược của thế giới. Đây là một điều khó chấp nhận đối với ông Trump, người coi việc khai thác nhiên liệu hóa thạch là một phần quan trọng trong chương trình nghị sự của mình. Giá xăng tại Mỹ đã tăng từ mức trung bình dưới 3 USD/gallon trên khắp cả nước lên hơn 4 USD trong phần lớn thời gian chiến tranh. Giờ đây, khi việc vận chuyển dầu thô qua eo biển Hormuz được khôi phục, người ta đang chờ đợi giá cả giảm xuống. Nhưng điều đó có thể sẽ mất thời gian. Còn người dân Mỹ vẫn đang cảm nhận khó khăn do giá nhiên liệu tăng từng ngày.

Xung đột với Iran đồng thời đẩy giá phân bón lên cao, điều này có thể ảnh hưởng lâu dài đến ngành nông nghiệp và thu nhập của người nông dân Mỹ. Lượng dự trữ dầu chiến lược của nền kinh tế số một thế giới cũng đang ở mức thấp nhất kể từ năm 1983.

Tất cả những chi phí này đã đẩy lạm phát tại Mỹ lên cao vượt quá 4% lần đầu tiên sau 3 năm, theo dữ liệu gần đây từ Cục Thống kê Lao động. Con số này còn xa so với mức cao nhất trong những năm đại dịch Covid, nhưng gấp đôi mức mà Cục Dự trữ Liên bang (FED) thường muốn thấy trước khi hạ lãi suất. Lạm phát cao dai dẳng giúp giải thích lý do tại sao FED từ chối cắt giảm lãi suất vào tuần trước, như ông Trump mong muốn. Trớ trêu là giá cả hiện đang tăng nhanh hơn mức tăng lương trung bình của người Mỹ trong năm qua. Nói cách khác: Lạm phát đã “ăn mòn” khoản tăng lương trong tháng 4 và 5, lần đầu tiên điều này xảy ra kể từ năm 2023.

Áp lực chính trị trong nước

Rủi ro chính trị đối với ông Trump và đảng Cộng hòa hiện đã rất lớn, hệ quả của những gánh nặng kinh tế mà người dân Mỹ đang hứng chịu. Lạm phát gia tăng do tác động của cuộc xung đột đã gây sức ép lên nhiều cử tri ủng hộ ông, buộc Nhà Trắng phải tìm cách ổn định nền kinh tế trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

Một cuộc thăm dò của Fox News công bố tuần trước cho thấy 58% cử tri Mỹ cho rằng Washington đã sai lầm khi tiến hành hành động quân sự chống Iran hồi tháng 2. Trong khi đó, 75% cử tri Cộng hòa cho rằng quyết định này là đúng đắn và chỉ có 35% cử tri hài lòng với cách ông Trump xử lý hồ sơ Iran.

Cạn kiệt đòn bẩy với Iran

Việc phái đoàn Mỹ và Iran trở lại bàn đàm phán ngày 21/6 và đạt được kết quả bước đầu về các bất đồng cốt lõi là một tin tốt.

Tuy nhiên, ông Trump hiện có thể sở hữu ít đòn bẩy hơn so với thời điểm các cuộc đàm phán diễn ra hồi tháng 2, trước khi chiến tranh bùng nổ. Khi đó, giới lãnh đạo Iran lo ngại rằng một cuộc tấn công của Mỹ có thể khiến chế độ sụp đổ. Nhưng hiện nay, chính quyền Iran đã chứng minh khả năng tồn tại ngay cả sau sự kiện lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng hôm 28/2.

Trong khi đó, Tổng thống Mỹ nhiều lần khẳng định việc gián đoạn dòng chảy dầu mỏ qua vịnh Ba Tư là một điểm yếu của Mỹ. Tehran cũng cho thấy họ sẵn sàng gây chấn động thị trường năng lượng toàn cầu chỉ bằng những lời đe dọa nhằm vào hoạt động vận tải hàng hải.

Phó Tổng thống JD Vance và các quan chức cấp cao Mỹ hiện phải giải quyết hàng loạt vấn đề mà ông Trump đã tạm gác lại nhằm đạt được lệnh ngừng bắn và mở lại eo biển Hormuz, qua đó đưa tình hình trở về trạng thái trước các cuộc không kích đầu tiên của Mỹ ngày 28/2. Nhưng những nhượng bộ mà Nhà Trắng đã đưa ra để khôi phục bàn đàm phán hiện trở thành trọng tâm chỉ trích của các đối thủ chính trị đối với ông Trump.

Tổng thống Mỹ tỏ ra mềm mỏng hơn, không còn kêu gọi thay đổi chế độ tại Iran. Ông cũng tuyên bố hiểu lý do Tehran cần sở hữu tên lửa đạn đạo, điều khiến nhiều đồng minh của Mỹ cảm thấy lo ngại. Nhưng, ông vẫn đồng thời đưa ra các lời đe dọa như trong thông điệp ngày 21/6, khi cuộc đàm phán vừa mới bắt đầu. Nhưng cách đáp trả cứng rắn của Iran ngay tại cuộc họp ở Thụy Sĩ cho thấy tình hình đã khác.

“Hiện ông Trump không còn nhiều không gian để tiếp tục leo thang và đáp trả Iran”, Aaron David Miller, chuyên gia về quan hệ Mỹ - Israel và từng cố vấn cho nhiều chính quyền Cộng hòa lẫn Dân chủ nhận định.

Theo ông Miller, việc gây sức ép lên Iran lúc này đồng nghĩa với việc tái khởi động chiến tranh hoặc tái áp đặt phong tỏa hàng hải - những lựa chọn có thể kéo theo các hệ lụy mà chính ông Trump muốn tránh.

“Chúng ta đã làm suy yếu đáng kể khả năng răn đe của chính mình đối với Iran”, ông nói.

Thậm chí, eo biển Hormuz giờ đây còn trở thành quân bài để Iran gây sức ép ngược trở lại với Mỹ.

Rạn nứt mới trong quan hệ đồng minh Mỹ - Israel

Mỹ và các đồng minh từng ca ngợi những thiệt hại mà các cuộc không kích đã gây ra cho Iran. Tuy nhiên, giờ đây, cả ông Trump và cấp phó Vance đang phải đối mặt với làn sóng chỉ trích ngày càng lớn từ chính những người từng ủng hộ các cuộc tấn công ban đầu vào Iran, đặc biệt sau khi hai nhà lãnh đạo Mỹ gia tăng chỉ trích Israel vì không tuân thủ các điều khoản của thỏa thuận.

Israel tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công trả đũa nhằm vào những vị trí mà nước này cho là căn cứ của Hezbollah tại Lebanon sau khi binh sĩ Israel bị lực lượng này tập kích. Các cơ quan tình báo Mỹ giờ cảnh báo rằng Israel có khả năng sẽ tìm cách làm suy yếu thỏa thuận hiện tại. Nhưng Tel Aviv cũng có cái lý của mình khi cho rằng họ là bên phải chịu thiệt hại trực tiếp từ các lực lượng thân Iran tại khu vực. Do đó, Israel có quyền phản ứng.

Việc đưa nội dung ngừng bắn tại Lebanon vào bản thỏa thuận được cho là sẽ tiếp tục tạo sức ép đối với quan hệ đồng minh Mỹ - Israel. Bởi điều đó khiến Washington, trên thực tế, phải đứng về phía lập trường của Iran trong vấn đề an ninh tại Lebanon.

Israel được dự báo sẽ khó chấp nhận kế hoạch của Mỹ và Iran khi họ không được biết về nội dung thỏa thuận, không được tham gia đàm phán nhưng đột nhiên lại bị ràng buộc trong giao kèo này. Và vì thế, thành công của cuộc đàm phán Mỹ - Iran tại Thụy Sĩ có thể lại được định đoạt bởi Israel.