Việc Iran cử phái đoàn gồm các quan chức an ninh, tài chính, dầu khí và ngoại giao tới đàm phán với Mỹ tại Thụy Sĩ được cho là tín hiệu vềmục tiêu hàng đầu của Tehran, là tiếp cận nguồn tiền và đạt được những nhượng bộ tài chính đáng kể ngay từ giai đoạn đầu.

Phái đoàn Iran có mặt tại khu nghỉ dưỡng Bürgenstock chỉ vài ngày sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ký bản ghi nhớ (MOU) mang tính đột phá.

“Đây là những cuộc đàm phán về Trung Đông có ý nghĩa quan trọng nhất mà Mỹ tham gia trong nhiều năm qua. Iran hiểu điều đó và đang tận dụng rất hiệu quả”, Tiến sĩ Omar Mohammed tại Đại học George Washington của Mỹ, nhận định với Fox News.

Phái đoàn quy tụ các nhân vật quyền lực của Iran

Truyền thông nhà nước Iran xác nhận Tehran đã cử một phái đoàn đại diện cho hầu hết các cơ quan chủ chốt của bộ máy nhà nước và do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Qalibaf cùng Ngoại trưởng Abbas Araghchi dẫn đầu. Thành phần phái đoàn bao gồm nhiều nhân vật hàng đầu trong lĩnh vực an ninh, pháp lý và tài chính như Thống đốc Ngân hàng Trung ương Abdolnaser Hemmati, người đứng đầu ủy ban kinh tế; Phó Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Ali Bagheri Kani; Thứ trưởng Ngoại giao phụ trách các vấn đề pháp lý Kazem Gharibabadi; cùng các quan chức cấp cao trong lĩnh vực dầu khí và năng lượng.

Theo ông Mohammed, phía Iran xuất hiện tại Bürgenstock với tâm thế như đang bước vào thời điểm để “thu về lợi ích”. Tehran không chỉ tập trung vào các khía cạnh ngoại giao mà còn muốn bảo đảm những lợi ích cốt lõi về an ninh, kinh tế và pháp lý trong quá trình đàm phán.

“Họ cử tới Thụy Sĩ các đại diện cấp cao nhất của Bộ Ngoại giao, bộ máy an ninh, Ngân hàng Trung ương, các cơ quan pháp lý và ngành dầu khí. Đây là một phái đoàn được thiết lập nhằm tập trung vào việc thực thi, tài chính, đòn bẩy và các lằn ranh đỏ”, ông Mohammed nói.

Chuyên gia này cho rằng Ngoại trưởng Araghchi là gương mặt ngoại giao của tiến trình đàm phán, trong khi ông Bagheri Kani đại diện cho Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, cho thấy bộ máy an ninh đang trực tiếp giám sát và bảo vệ các lợi ích cốt lõi của chính quyền Iran.

Ông Mohammed nhận định sự hiện diện của các quan chức tài chính và năng lượng hàng đầu cho thấy mục tiêu chính của Tehran là nhanh chóng tiếp cận nguồn tiền, duy trì “đòn bẩy năng lượng” và kiểm soát các hoạt động hàng hải chiến lược.

“Việc Thống đốc Ngân hàng Trung ương Hemmati có mặt là một trong những tín hiệu rõ ràng nhất. Người đứng đầu ngân hàng trung ương không tham gia một cuộc gặp mang tính biểu tượng. Ông ấy xuất hiện khi vấn đề trọng tâm là tiền bạc: tài sản bị phong tỏa, nới lỏng trừng phạt, các kênh ngân hàng, khả năng tiếp cận ngoại tệ và tốc độ chuyển các cam kết trên giấy thành nguồn tài chính có thể sử dụng thực tế”, ông Mohammed phân tích.

Sự tham gia của các quan chức dầu khí là một tín hiệu quan trọng khác. Theo ông Mohammed: “Nếu dầu mỏ được đề cập thì eo biển Hormuz cũng sẽ là nội dung đàm phán. Đối với các nhà hoạch định chính sách Mỹ, điều đó đồng nghĩa với các vấn đề về an ninh hàng hải và đòn bẩy năng lượng”.

Sự hiện diện của Thứ trưởng Ngoại giao Kazem Gharibabadi cũng cho thấy Tehran đặc biệt chú trọng tới các vấn đề pháp lý liên quan đến cơ chế giám sát, xác minh và cách diễn giải ngôn ngữ trong thỏa thuận, nhằm tránh những bất lợi có thể phát sinh trong tương lai.

Khác biệt trong cách tiếp cận của Mỹ và Iran

Về phía Mỹ, phái đoàn tham gia đàm phán gồm Phó Tổng thống JD Vance, Đặc phái viên về các sứ mệnh hòa bình Steve Witkoff và cựu cố vấn cấp cao Nhà Trắng Jared Kushner.

Trước khi bước vào đàm phán, ông Vance nhấn mạnh Washington kỳ vọng có thể đạt được tiến triển cả trong vấn đề hạt nhân Iran cũng như thỏa thuận ngừng bắn tại Lebanon trong thời gian diễn ra các cuộc gặp ở Thụy Sĩ. Ông cũng cho biết Tổng thống Donald Trump mong muốn mở ra một “chương mới” trong quan hệ giữa Mỹ và Iran, đồng thời tin rằng các cuộc đàm phán tại Thụy Sĩ sẽ tạo cơ hội để hai bên giải quyết những bất đồng còn tồn tại.

Sự khác biệt trong thành phần của hai phái đoàn phản ánh cách tiếp cận rất khác nhau của mỗi bên đối với tiến trình đàm phán. Tiến sĩ Mohammed nhận định: “Iran không chỉ đàm phán về nội dung của thỏa thuận mà còn đàm phán về các điều kiện để có thể tránh được sức ép trong tương lai”.

Theo ông Mohammed, nếu nguồn tiền được giải ngân trước và các nhượng bộ thực chất được thực hiện sau, Tehran sẽ không xem đó là sự thỏa hiệp mà là một chiến thắng. Ông cũng cho rằng Washington sẽ phải cân nhắc kỹ lưỡng cách thức triển khai các biện pháp nới lỏng trừng phạt hoặc hỗ trợ kinh tế trong quá trình đàm phán, nhất là khi nhiều vấn đề an ninh và chiến lược giữa hai bên vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Một trong những vấn đề then chốt của các cuộc đàm phán sẽ là cách cân bằng giữa các lợi ích kinh tế mà Iran mong muốn đạt được với những cam kết mà Tehran có thể đưa ra trong các lĩnh vực an ninh và hạt nhân. Theo ông Mohammed, nếu Iran sớm được tiếp cận các nguồn tài chính, thị trường dầu mỏ và các cơ chế bảo đảm pháp lý, trong khi những vấn đề liên quan đến eo biển Hormuz, chương trình tên lửa hay hồ sơ hạt nhân vẫn tiếp tục được thảo luận trong các vòng đàm phán sau, điều đó có thể làm dấy lên những tranh luận về hiệu quả và tính bền vững của bất kỳ thỏa thuận nào.

Ông Mohammed nhận định thành phần phái đoàn lần này cho thấy Tehran đang hướng tới mục tiêu tận dụng tối đa các cơ hội từ tiến trình đối thoại hiện nay, đồng thời duy trì những lợi ích chiến lược mà nước này coi là quan trọng khi bước vào các vòng đàm phán tiếp theo.