Ngày 15/10/2026, thay mặt Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ký ban hành Kết luận số 105-KL/TW của Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về thu hút và trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững.

Trao đổi với phóng viên Đài Tiếng nói Việt Nam tại Liên bang Nga, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức người Việt Nam tại Liên bang Nga, Chủ tịch Hội đồng điều phối Mạng lưới tri thức Việt – Nga, cho rằng chiến lược quốc gia vềthu hút và trọng dụng nhân tài có ý nghĩa quan trọng trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng, từ dựa vào tài nguyên sang kinh tế số, kinh tế tri thức và đổi mới sáng tạo.

Theo ông, để chính sách phát huy hiệu quả, Việt Nam cần chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa vào đãi ngộ hành chính sang xây dựng hệ sinh thái sáng tạo, trong đó các nhà khoa học được trao quyền chủ động, có điều kiện nghiên cứu và được đánh giá dựa trên kết quả thực chất.

Chuyên gia đề xuất tăng quyền tự chủ trong nghiên cứu, gắn ngân sách với sản phẩm đầu ra, đồng thời giảm các thủ tục hành chính và quyết toán phức tạp. Bên cạnh chế độ đãi ngộ cạnh tranh, các chính sách về thị thực, nhà ở và thuế cũng cần phù hợp để tạo điều kiện cho chuyên gia quốc tế đến làm việc tại Việt Nam.

Một vấn đề khác là cần có cơ chế hợp tác linh hoạt đối với trí thức Việt Nam ở nước ngoài. Theo đó, việc đóng góp cho đất nước không nhất thiết phải gắn với yêu cầu trở về làm việc toàn thời gian. Các chuyên gia có thể tham gia dự án nghiên cứu, tư vấn chuyên môn, làm việc trực tuyến hoặc định kỳ về Việt Nam, đồng thời tiếp tục công việc tại các cơ sở nghiên cứu quốc tế.

Cách tiếp cận này giúp mở rộng khả năng huy động nguồn lực trí tuệ, tận dụng kiến thức và kinh nghiệm quốc tế, đồng thời tạo điều kiện để người Việt Nam ở nước ngoài tham gia trực tiếp vào các chương trình phát triển trong nước.

Kết nối nguồn lực trí thức Việt Nam tại Nga

Liên bang Nga là nơi cộng đồng người Việt Nam sinh sống, học tập và làm việc qua nhiều thế hệ. Theo số liệu được nêu trong tài liệu, hiện có khoảng 80.000 người Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm việc tại Nga, trong đó có trên 4.000 sinh viên, nghiên cứu sinh. Cộng đồng có nhiều người được đào tạo trong môi trường khoa học và giáo dục của Nga, am hiểu thế mạnh của nền khoa học sở tại và có khả năng kết nối với các đối tác tại hai nước.

Tiến sĩ Nguyễn Quốc Hùng nhận định đội ngũ trí thức, nhà khoa học và chuyên gia người Việt tại Nga có tiềm năng đóng góp cho sự phát triển của Việt Nam. Tuy nhiên, nguồn lực này vẫn còn phân tán, trong khi sự kết nối giữa các chuyên gia với nhau và giữa các cơ sở nghiên cứu của hai nước chưa thực sự chặt chẽ. Vì vậy, cần có cơ chế thường xuyên để tập hợp đội ngũ trí thức, thúc đẩy trao đổi chuyên môn và hình thành các chương trình hợp tác thiết thực.

Trong bối cảnh đó, Mạng lưới tri thức Việt – Nga ra mắt tháng 9/2026, nhân chuyến thăm cấp Nhà nước tới Liên bang Nga của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, được kỳ vọng trở thành cầu nối giữa cộng đồng trí thức hai nước.

Mạng lưới hướng tới tăng cường kết nối với các trường đại học, viện nghiên cứu tại Nga, thúc đẩy hợp tác đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ. Thông qua mạng lưới, trí thức Việt Nam tại Nga có thêm cơ hội tham gia các chương trình nghiên cứu, tư vấn chuyên môn và đào tạo nhân lực, gắn kinh nghiệm quốc tế với nhu cầu phát triển trong nước.

Một bước triển khai cụ thể được ghi nhận tại Diễn đàn Nhân dân Nga – Việt Nam lần thứ hai, diễn ra tại Saint Petersburg ngày 14/10. Tại đây, năm tổ chức của Nga đã ký thỏa thuận tham gia Mạng lưới tri thức Việt – Nga, gồm Tổ chức tư vấn và phân tích khoa học Nga “Collaboratoria”, Đại học Viễn thông Nga mang tên Bonch-Bruevich, Đại học Kinh tế Quốc gia Saint Petersburg, Đại học Sư phạm Quốc gia Nga mang tên Herzen và Đại học Công nghệ, Quản lý và Kinh tế.

Sự tham gia của các tổ chức khoa học và cơ sở giáo dục đại học Nga tạo thêm điều kiện mở rộng kết nối giữa đội ngũ trí thức hai nước. Đây cũng là cơ sở để thúc đẩy trao đổi tri thức, tăng cường hợp tác đào tạo và nghiên cứu, đồng thời gắn kết cộng đồng chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài với các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong nước.

Gắn kết hợp tác khoa học với nhu cầu thực tiễn

Theo Tiến sĩ Nguyễn Quốc Hùng, để phát huy hiệu quả nguồn lực trí thức, hoạt động hợp tác cần gắn với những bài toán cụ thể của nền kinh tế, thay vì chỉ dừng ở trao đổi học thuật.

Trên cương vị Chủ tịch Hội đồng điều phối Mạng lưới tri thức Việt Nam – Nga, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Hùng đề xuất ưu tiên hợp tác trong các lĩnh vực như năng lượng sạch, y sinh và công nghệ dược phẩm, trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, khoa học vật liệu mới và công nghệ vũ trụ. Đây là những lĩnh vực có thể mở ra cơ hội để Việt Nam tiếp cận tri thức, công nghệ và kinh nghiệm nghiên cứu của Nga, đồng thời phát triển năng lực khoa học và công nghệ trong nước.

Một hướng đi khác là hình thành các nhóm nghiên cứu chung, quy tụ chuyên gia Nga, trí thức Việt Nam ở nước ngoài và các nhà khoa học trong nước. Những nhóm này có thể phối hợp thực hiện đề tài nghiên cứu, hướng dẫn nghiên cứu sinh và phát triển các dự án ứng dụng công nghệ phù hợp với nhu cầu thực tiễn.

Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò cầu nối của đội ngũ trí thức trong việc liên kết các nhà khoa học, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Qua đó, kết quả nghiên cứu có thêm cơ hội được ứng dụng vào sản xuất, kinh doanh; các đối tác cũng có thể tìm kiếm công nghệ phù hợp với điều kiện trong nước và thúc đẩy chuyển giao công nghệ.

Từ góc nhìn hợp tác Việt Nam – Nga, việc kết nối trí thức trong nước với cộng đồng chuyên gia ở nước ngoài cho thấy một hướng tiếp cận thiết thực trong thực hiện chiến lược thu hút và trọng dụng nhân tài. Giá trị của chính sách không chỉ nằm ở việc thu hút người giỏi, mà còn ở khả năng tạo cơ chế để họ phát huy năng lực và đóng góp thực chất cho đất nước, kể cả khi đang học tập, nghiên cứu và làm việc ở nước ngoài.