Theo thống kê của Đại sứ quán Việt Nam tại Liên bang Nga, có khoảng 75.000 người Việt Nam đã được đào tạo tại Liên Xô và Nga. Hiện khoảng 5.000 sinh viên Việt Nam đang theo học tại các trường đại học Nga.

Trải qua nhiều thập kỷ, hợp tác giữa hai nước đang từng bước mở rộng từ đào tạo sinh viên sang các chương trình liên kết, nghiên cứu khoa học chung và trao đổi chuyên gia. Hiện các trường đại học và tổ chức khoa học hai nước có hơn 500 thỏa thuận hợp tác; Nga dành 1.000 suất học bổng mỗi năm cho sinh viên Việt Nam.

Các trường đại học hai nước cũng tăng cường kết nối thông qua những diễn đàn hiệu trưởng. Tại diễn đàn lần thứ ba tổ chức ở Hà Nội vào tháng 5/2026, hơn 130 trường đại học Việt Nam và Nga đã ký trên 50 văn kiện hợp tác.

Năm 2026 được xác định là Năm hợp tác Việt Nam – Nga về khoa học và giáo dục, tạo thêm động lực thúc đẩy các chương trình đào tạo và nghiên cứu chung, đặc biệt trong những lĩnh vực công nghệ chiến lược trong suốt năm qua.

TS. Mai Nguyễn Tuyết Hoa, Bí thư thứ nhất phụ trách Giáo dục của Đại sứ quán Việt Nam tại Liên bang Nga chia sẻ: "Tôi đặc biệt nhấn mạnh: năm 2026 là Năm hợp tác Việt Nam – Nga về khoa học và giáo dục – một quyết định chính trị của lãnh đạo hai nước, tạo xung lực cho toàn bộ công việc. Nhịp cầu mà Chủ tịch Hồ Chí Minh khởi dựng khi cử những sinh viên đầu tiên sang Moskva, hôm nay đang được hàng nghìn cựu sinh viên, nhà khoa học và nhà giáo tiếp tục củng cố. Tôi tin rằng trong Năm khoa học và giáo dục, chúng ta sẽ cùng nhau làm cho nhịp cầu ấy rộng mở và vững chắc hơn”.

Từ đào tạo nhân lực đến nghiên cứu khoa học

Theo TS. Mai Nguyễn Tuyết Hoa,hợp tác giáo dục Việt Nam – Nga có nhiều tiềm năng phát triển nhờ sự tương đồng trong định hướng gắn kết giáo dục đại học với nghiên cứu và đổi mới sáng tạo. Hai bên có thể mở rộng các chương trình đào tạo liên kết, xây dựng phòng thí nghiệm chung, hình thành nhóm nghiên cứu và phối hợp công bố các công trình khoa học.

Một số trường đại học Nga đang tăng cường hợp tác với các cơ sở giáo dục Việt Nam. Đại học Tổng hợp Moskva và Học viện Quan hệ quốc tế Moskva (MGIMO) hợp tác với Đại học Quốc gia Hà Nội, đồng thời nghiên cứu khả năng mở phân hiệu tại Việt Nam. Đại học MISIS đã ký thỏa thuận với Đại học Quốc gia Hà Nội về đào tạo nhân lực và công nghệ lượng tử.

Trong nghiên cứu khoa học, Viện Liên hợp nghiên cứu hạt nhân tại Dubna và Trung tâm Nhiệt đới Việt – Nga tiếp tục là những nền tảng hợp tác quan trọng. Việc tăng cường phối hợp giữa các cơ sở nghiên cứu, cùng sự hỗ trợ từ các chương trình tài trợ khoa học, tạo điều kiện để hai nước triển khai thêm các dự án chung.

Một hướng đi khác là phát huy vai trò của Mạng lưới tri thức Việt Nam – Nga, ra mắt tại Moskva tháng 9/2026. Mạng lưới hướng tới kết nối các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, thúc đẩy nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực.

Tại diễn đàn nhân dân Nga – Việt lần thứ hai tại thành phố Saint Petersburg vừa qua, năm tổ chức khoa học, giáo dục của Nga đã ký thỏa thuận tham gia vào mạng lưới tri thức Việt Nam – Nga bao gồm: Tổ chức tư vấn và phân tích khoa học Nga “Collaboratoria”, Đại học viễn thông Nga Bonch Bruevic, Đại học kinh tế quốc gia Saint Petersburg, Đại học sư phạm Quốc gia Nga mang tên Herzen và Đại học công nghệ quản lý và kinh tế.

Bà Tatiana Ryboretskaya, Phó Hiệu trưởng phụ trách công tác chung và hợp tác quốc tế, Đại học sư phạm Quốc gia Nga mang tên Herzen, cho biết Quan hệ giữa trường với Việt Nam bắt đầu từ năm 1969, khi trường tiếp nhận sinh viên Việt Nam đầu tiên. Đến nay, hơn 320 người Việt Nam đã tốt nghiệp tại đây. Việc tham gia mạng lưới sẽ giúp Đại học Herzen tăng cường chia sẻ kinh nghiệm với các đối tác Việt Nam trong đào tạo nhân lực và giảng dạy tiếng Nga.

Bà Tatiana Ryboretskaya cho biết: “Đại học Herzen tham gia Mạng lưới tri thức Nga-Việt với tư cách là đối tác. Trường đại học sở hữu tiềm năng khoa học đáng kể và kinh nghiệm sâu rộng trong lĩnh vực sư phạm. Việc tham gia dự án này trước hết sẽ cho phép chúng tôi chia sẻ các công nghệ và phương pháp tiên tiến của Đại học Herzen trong đào tạo nhân lực và giảng dạy tiếng Nga với các đồng nghiệp Việt Nam”.

Đến cuối năm 2026, trường dự kiến tổ chức chương trình bồi dưỡng chuyên môn tại Hà Nội cho 15 giáo viên tiếng Nga tại các trường phổ thông Việt Nam. Trường cũng sẵn sàng phát triển các khóa học ngắn hạn và trung hạn dành cho sinh viên Việt Nam, tổ chức trường hè và trường đông cho học sinh có nguyện vọng học đại học tại Nga.

Theo bà Ryboretskaya, Đại học Herzen sẽ tiếp tục phát triển mạng lưới các trung tâm giáo dục mở bằng tiếng Nga tại Việt Nam trong năm 2027. Những hoạt động này góp phần mở rộng cơ hội học tập, đồng thời tăng cường trao đổi chuyên môn giữa giáo viên và sinh viên hai nước.

Năm 2026, Trung tâm văn hóa Nga – Việt được khai trương trong khuôn viên của Đại học Herzen với sự tham dự của bà Ngô Phương Ly, phu nhân Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Việt Nam, đã trở thành không gian quan trọng thúc đẩy giao lưu giữa hai nền văn hóa. Trong năm 2026, trung tâm đã tổ chức hơn 35 sự kiện, gồm hội nghị, tọa đàm, lớp học chuyên đề và bài giảng, thu hút hơn 1.000 lượt người tham dự.

Những hoạt động này cho thấy hợp tác giáo dục Việt Nam – Nga không chỉ dừng ở đào tạo trong trường đại học, mà còn mở rộng sang giao lưu ngôn ngữ, văn hóa và kết nối cộng đồng. Trong Năm hợp tác Việt Nam – Nga về khoa học và giáo dục 2026, việc tiếp tục phát huy các cơ chế hợp tác hiện có, mở rộng chương trình nghiên cứu chung và tăng cường trao đổi sinh viên được kỳ vọng sẽ đưa quan hệ giáo dục hai nước phát triển sâu rộng, hiệu quả hơn.