Từ quyết định đơn phương đến lời kêu gọi hỗ trợ

Theo giới quan sát, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chủ yếu dựa vào đánh giá cá nhân khi đưa ra quyết định tiến hành chiến dịch quân sự cùng Israel nhằm vào Iran, thay vì tìm kiếm sự đồng thuận rộng rãi từ các đồng minh phương Tây.

Tuy nhiên, khi tác động của cuộc chiến bắt đầu lan rộng, đặc biệt là việc giá năng lượng tăng vọt và nguy cơ gián đoạn vận tải dầu khí toàn cầu, chính quyền Washington hiện đang tìm cách kêu gọi sự tham gia của các nướcđể ổn định tình hình.

Một trong những vấn đề cấp bách nhất là việc khôi phục hoạt động vận tải tại eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược kết nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương. Khoảng 20% lượng dầu được giao dịch trên thế giới phải đi qua eo biển này.

Ông Trump cho biết đã đề nghị khoảng sáu đến bảy quốc gia cử tàu chiến tham gia một liên minh hải quân nhằm bảo vệ tuyến vận tải và hộ tống các tàu chở dầu đi qua khu vực.

Phát biểu tại Nhà Trắng, Tổng thống Mỹ cho biết Washington đặc biệt kêu gọi những quốc gia có nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nguồn năng lượng từ Trung Đông tham gia chiến dịch bảo vệ eo biển Hormuz.

Ông đã nêu đích danh các nước như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc và một số quốc gia châu Âu.

“Những nền kinh tế phụ thuộc vào tuyến đường này nhiều hơn chúng ta. Chúng tôi muốn họ đến và giúp bảo đảm an ninh tại eo biển Hormuz”, ông Trump nói, đồng thời nhấn mạnh Mỹ hiện không phụ thuộc nhiều vào tuyến vận tải này do có nguồn cung dầu trong nước.

Đồng minh dè dặt và toan tính của các quốc gia

Cách tiếp cận gây sức ép của ông Trump từng giúp ông đạt được một số mục tiêu đối ngoại trong nhiệm kỳ hai, như thúc đẩy các nước NATO tăng chi tiêu quốc phòng hoặc buộc các đối tác thương mại nhượng bộ thông qua chính sách thuế quan.

Tuy nhiên, trong bối cảnh giá dầu tăng mạnh và Trung Đông rơi vào vòng xoáy bạo lực mới, nhiều quốc gia tỏ ra không mặn mà với lời kêu gọi của Washington.

Dù Washington tích cực vận động, cho đến nay chưa có quốc gia nào chính thức cam kết tham gia liên minh hải quân do Mỹ đề xuất.

Trung Quốc vẫn giữ lập trường thận trọng, trong khi Pháp cho biết có thể xem xét việc hộ tống tàu thương mại “khi điều kiện cho phép”.

Chính phủ Anh tỏ ra dè dặt hơn. Thủ tướng Keir Starmer khẳng định London đang phối hợp với các đồng minh để tìm giải pháp bảo đảm lưu thông tại eo biển Hormuz, song nhấn mạnh Anh “sẽ không bị cuốn vào một cuộc chiến rộng lớn hơn tại Trung Đông”.

Theo kế hoạch đang được thảo luận, Anh có thể sử dụng các thiết bị không người lái rà phá thủy lôi hiện có tại khu vực, nhưng nhiều khả năng sẽ không triển khai tàu chiến.

Các quốc gia khác cũng bày tỏ sự thận trọng tương tự. Bộ trưởng Giao thông Australia tuyên bố Canberra sẽ không điều tàu chiến đến eo biển Hormuz.

Trong khi đó, Ngoại trưởng Italy cho rằng các sứ mệnh hải quân của Liên minh châu Âu tại Biển Đỏ không nên mở rộng sang khu vực Hormuz.

Việc các đồng minh không mặn mà với lời kêu gọi của Washington càng củng cố quan điểm lâu nay của ông Trump rằng nhiều quốc gia đã dựa dẫm vào sức mạnh quân sự của Mỹ.

“Tôi luôn cảm thấy đó là điểm yếu của NATO. Chúng ta bảo vệ họ, nhưng khi chúng ta cần, họ sẽ không ở đó để giúp chúng ta”, ông Trump nói.

Dù vậy, ngay sau đó, nhà lãnh đạo Mỹ khẳng định Washington “không cần sự giúp đỡ của bất kỳ ai” vì “Mỹ là quốc gia mạnh nhất thế giới”.

Nhà Trắng khẳng định lập trường của Tổng thống

Trước những câu hỏi về việc vì sao các quốc gia đồng minh không tham gia chiến dịch quân sự của Mỹ lại phải đặt binh sĩ của mình vào nguy hiểm, Nhà Trắng cho rằng các nước khác cũng đang hưởng lợi từ chiến dịch của Washington nhằm kiềm chế Iran.

Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt khẳng định việc giải trừ mối đe dọa từ Iran là mục tiêu chung của toàn bộ thế giới phương Tây.

“Đây không chỉ là lợi ích của Mỹ mà là lợi ích của toàn bộ thế giới phương Tây trong nhiều năm qua”, bà nói.

Cuộc xung đột với Iran đã khiến giá dầu toàn cầu tăng mạnh, kéo theo giá xăng tại Mỹ tăng cao trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho rằng tác động của cuộc chiến đối với thị trường năng lượng đang bị thổi phồng. Ông cáo buộc một số phương tiện truyền thông cố biến tình hình thành “một cuộc khủng hoảng không tồn tại”, đồng thời khẳng định giá dầu sẽ giảm sau khi xung đột kết thúc.

“Có thể mất vài tuần, nhưng sau cuộc chiến này, thế giới sẽ an toàn hơn và nguồn cung năng lượng sẽ dồi dào hơn”, ông nói.

Tại Nhà Trắng, khi được hỏi về dự báo giá xăng, Tổng thống Trump cho biết ông không cần các cố vấn kinh tế phân tích.

“Tôi không cần cố vấn nói với tôi điều đó. Tôi biết rõ tình hình”, ông nói.

Phát biểu này một lần nữa cho thấy phong cách ra quyết định quen thuộc của ông Trump, dựa nhiều vào bản năng cá nhân hơn là các khuyến nghị từ đội ngũ chuyên gia, một cách tiếp cận đang tiếp tục định hình chính sách đối ngoại của Mỹ trong giai đoạn căng thẳng hiện nay.