Làn gió mới

Đầu năm 2026, khi rà soát các cam kết viện trợ quân sự của Đan Mạch, một nhân viên Bộ Quốc phòng Ukraine phát hiện một vấn đề ẩn trong những chi tiết của thỏa thuận. Hàng nghìn quả đạn pháo dành cho Ukraine không đúng chủng loại – đó là đạn tầm ngắn, không cho phép pháo binh Ukraine tấn công sâu vào phía sau phòng tuyến của Nga.

Bỏ qua quy trình hành chính thông thường, nữ nhân viên này liên tục làm việc qua điện thoại, thúc giục các quan chức Đan Mạch điều chỉnh gói viện trợ. Oleksii Antoniuk, Phó trưởng bộ phận hợp tác của Bộ Quốc phòng Ukraine và là cấp trên của cô tiết lộ điều này. Chỉ trong vài tuần, cô đã thành công và giúp Ukraine có được 15.000 quả đạn pháo tầm xa.

“Nếu không có cô ấy, điều này đã không xảy ra”, ông Antoniuk nói. “Số đạn pháo này chính là đóng góp cụ thể của cô ấy cho nỗ lực chiến đấu”.

Nhân viên này, người không thể tiết lộ danh tính vì lý do an ninh, không phải là một chuyên gia kỳ cựu trong lĩnh vực mua sắm quốc phòng. Cô mới ngoài 20 tuổi và vừa tốt nghiệp đại học. Còn cấp trên của cô, Antoniuk, cũng chỉ nhiều hơn cô 4 tuổi.

Họ là những gương mặt tiêu biểu cho một cuộc chuyển giao thế hệ đang diễn ra trong bộ máy quốc phòng Ukraine, nơi những người trẻ, nhiều người chưa đến 30 tuổi, đang dần thay thế thế hệ cũ trưởng thành từ thời Liên Xô và trở thành một động lực quan trọng trong cuộc xung đột với nước láng giềng Nga.

Sự chuyển đổi này diễn ra trên mọi mắt xích trong cỗ máy vận hành thời chiến củaUkraine. Các kỹ sư ở độ tuổi 20 thiết kế những UAV tinh vi. Những doanh nhân trẻ biến các nguyên mẫu thành dây chuyền sản xuất, trong đó một số tận dụng nền tảng giáo dục phương Tây để thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Tại Bộ Quốc phòng, những người mới tốt nghiệp đại học tìm cách cắt giảm thủ tục để đưa vũ khí tới tiền tuyến nhanh hơn.

Hôm 16/7, chính những người trẻ này đã xuống đường phản đối việc Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov bị cách chức, qua đó phơi bày sự khác biệtgiữa các thế hệ đang tồn tại trong bộ máy điều hành cuộc chiếncủa nước này.

Ông Fedorov, 35 tuổi, đã thúc đẩy cải cách hoạt động mua sắm vũ khí và theo đuổi mô hình chiến đấu dựa trên công nghệ. Cách tiếp cận này giúp ông nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ giới trẻ Ukraine. Nhưng đó không phải điều mà một bộ phận trong giới quân sự và ngành công nghiệp quốc phòng truyền thống trông đợi. Sức ép lớn buộc ông phải ra đi.

Thời thế xuất anh hùng

Sự trỗi dậy của thế hệ trẻ một phần xuất phát từ nhu cầu quân sự cấp bách. Không thể cạnh tranh với Nga về quân số và hỏa lực, Ukraine đặt cược vào khả năng đổi mới nhanh hơn đối thủ lớn hơn mình gấp nhiều.

Điều này mở ra cánh cửa cho một thế hệ trưởng thành trong văn hóa khởi nghiệp và công nghệ mới - sự thay đổi được thể hiện rõ nhất qua việc Kiev nhanh chóng đưa UAV trở thành một trong những vũ khí chủ lực trên chiến trường thời gian gần đây.

“Mức độ đổi mới này và cách nó được tích hợp vào cuộc chiến của Ukraine sẽ không thể thực hiện được nếu không có những người trẻ này”, Per Holst, Phó Tùy viên Quốc phòng Đại sứ quán Đan Mạch tại Kiev, người giám sát việc chuyển giao số đạn pháo tầm xa, nhận định.

Theo thời gian, khu vực quốc phòng đã vượt qua công nghệ thông tin để trở thành nơi thu hút nhiều tài năng trẻ nhất tại Ukraine.

Một phần sức hút đến từ sự giao thoa ngày càng lớn giữa hai lĩnh vực, khi cả công nghệ thông tin và quốc phòng đều thay đổi với tốc độ chóng mặt.

Một lý do khác là làm việc trong ngành công nghiệp quốc phòng cho phép những người trẻ tham gia trực tiếp vào cuộc chiến của Ukraine mà không phải đối mặt với những nguy hiểm như khi phục vụ trong quân đội. Một số công việc còn giúp nam giới được miễn nghĩa vụ nhập ngũ.

Vượt qua sự nghi ngờ

Sự chuyển đổi bên trongUkraine không đến hoàn toàn tự nhiên và dễ dàng. Thế hệ trẻ cùng những gì mà họ thúc đẩy đã và đang vấp phải sự nghi ngờ và phản ứng từ bên trong.

Trong giai đoạn đầu xung đột, giới chức Ukraine tập trung mua sắm pháo, tên lửa, xe tăng và máy bay chiến đấu – những vũ khí đã chi phối chiến tranh trong nhiều thập kỷ.

“Chính phủ khi đó không coi UAV là vũ khí thực sự”, Kateryna Mykhalko, 25 tuổi, người từng làm việc cho một công ty khởi nghiệp UAV trong năm đầu tiên của cuộc chiến, cho biết.

Sau đó, cô thành lập Technological Forces of Ukraine, một tổ chức vận động chính sách đại diện cho các nhà sản xuất UAV. Tổ chức này khởi đầu với 5 thành viên vào năm 2023 và hiện đã phát triển lên hơn 100 công ty, trong bối cảnh Ukraine trở thành một trong những trung tâm hàng đầu thế giới về công nghệ UAV.

Tuy nhiên, sự trỗi dậy của những người trẻ trong một lĩnh vực có tầm quan trọng chiến lược như quốc phòng không phải lúc nào cũng được hoan nghênh.

Năm ngoái, nghị sĩ Oleksiy Honcharenko đặt câu hỏi về khả năng lãnh đạo một hiệp hội công nghiệp vũ khí của Mykhalko khi cô còn quá trẻ. “Chúng ta có thể xem lý lịch của cô ấy không?” ông viết trên Facebook. “Xinh đẹp – đúng vậy. Tôi thấy những bộ ảnh rồi. Nhưng năng lực chuyên môn ở đâu?”

Tuy nhiên, lời chỉ trích đã phản tác dụng khi nhiều chính trị gia và nhân vật có tiếng nói bảo vệ Mykhalko. Kể từ đó, cô đã mở rộng hoạt động ra ngoài Ukraine, đảm nhiệm vai trò lãnh đạo New Age Defense, tổ chức đại diện cho các nhà sản xuất UAV hàng đầu châu Âu.

Nhiều người cho rằng Mykhailo Fedorov, Bộ trưởng Quốc phòng vừa bị cách chức, là nhân vật có công lớn trong việc thúc đẩy quá trình chuyển giao thế hệ này.

Trước khi lãnh đạo Bộ Quốc phòng, ông Fedorov giữ chức Bộ trưởng Chuyển đổi số Ukraine. Khi đó, ông đã vượt ra ngoài phạm vi nhiệm vụ chính thức để tích cực hỗ trợ các doanh nhân trong lĩnh vực quốc phòng.

Một trong những sáng kiến nổi bật nhất của ông là Bravel, nền tảng do chính phủ thành lập nhằm tài trợ cho các công ty khởi nghiệp quốc phòng và giúp biến những nguyên mẫu công nghệ thành sản phẩm được thử nghiệm thực tế trên chiến trường.

Trong ba năm, Brave1 đã thu hút và phân bổ hàng trăm triệu USD dưới hình thức tài trợ và vốn đầu tư mạo hiểm cho các doanh nghiệp, trong đó có Himera.

Khi Fedorov trở thành Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine vào đầu năm nay, ông đưa làn sóng chuyển giao thế hệ vào một bộ máy quan liêu lâu nay chủ yếu do các tướng lĩnh và quan chức được đào tạo từ thời Liên Xô lãnh đạo.

Giờ đây, hành lang Bộ Quốc phòng Ukraine xuất hiện ngày càng nhiều những người trẻ như Antoniuk, người có cấp dưới phát hiện sai sót trong cam kết viện trợ của Đan Mạch và hiện tham gia điều phối hoạt động hợp tác quốc phòng giữa Ukraine với các đối tác nước ngoài.

Theo Antoniuk, những phẩm chất của nhân viên mà ông tìm kiếm là khả năng sử dụng ngoại ngữ thành thạo, tư duy phân tích sắc bén và trên hết là khả năng thích ứng nhanh chóng trước tình hình.

Những vấn đềnội bộ sẽ quyết định tương lai xung đột?

Bước tiến của Ukraine trong việc đưa UAV trở thành một trong những vũ khíquan trọng, đã khiến nước láng giềng Nga bị bất ngờ, là nhờ những người trẻ như Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov. Nhưng những chỉ dấu hiện tại cho thấy “làn sóng” mới mẻ đó đang đứng trước nguy cơ “mất nhiệt”.

Nói cách khác, bộ máy quốc phòng của Ukraine sẽ có một cuộc cải tổ dang dở khi kết quả hiện tại chưa đi tới đâu. Và điều đó sẽ quyết định cục diện trên chiến trường những tháng sắp tới.

Câu hỏi hiện nay là liệu thế hệ trẻ này của Ukraine có thể tiếp tục vươn lên hay sự phản kháng từ bộ máy cũ sẽ còn tiếp diễn. Đó chính là điều sẽ được chờ đợi tương tự như những diễn biến trên chiến trường giữa Nga và Ukraine.