Tiền công đức chảy vào túi thanh đồng?

Đền Lảnh Giang (hay còn gọi là đền Quan Lớn Đệ Tam) là một di tích lịch sử – văn hóa tâm linh nổi tiếng, trước đây thuộc thôn Yên Lạc, xã Mộc Nam, thị xã Duy Tiên, tỉnh Hà Nam (cũ), nay thuộc phường Duy Tân, tỉnh Ninh Bình. Ngôi đền thờ ba vị thủy thần thời Hùng Vương, hàng năm nơi đây thu hút đông đảo du khách thập phương về hành hương, chiêm bái.

Có mặt tại đền vào ngày 4/3 (16 tháng Giêng âm lịch), phóng viên không khỏi bất ngờ trước diện mạo khang trang của khu di tích sau khi được chỉnh trang, trùng tu và quy hoạch khá bài bản. Tuy nhiên, trái ngược với vẻ bề thế về quy mô, ngay từ cổng vào đã xuất hiện những hình ảnh gây nhiều băn khoăn. Người trông giữ xe thu phí 30.000 đồng/lượt. Khi phóng viên hỏi đường vào đền và thắc mắc vì sao không xé vé, người này có thái độ thiếu chuẩn mực, sử dụng nhiều lời lẽ thô tục. Sau một hồi, người này mới đưa cho phóng viên một vé gửi xe mệnh giá 30.000 đồng, trên đó in dòng chữ UBND xã Mộc Nam – đơn vị hành chính đã hết hiệu lực từ ngày 1/3/2025.

Khôngdừng lại ở đó, việc quản lý tiền công đức tại di tích cũng bộc lộ nhiều dấu hiệu bất cập. Dù Thông tư 04/2023/TT-BTC (có hiệu lực từ ngày 19/3/2023) đã quy định rõ về việc quản lý, thu, chi tiền công đức và tài trợ tại di tích, lễ hội, nhưng tại đây lại xuất hiện phản ánh cho rằng nguồn tiền công đức đang chảy vào tài khoản cá nhân của thanh đồng Phạm Hải Hậu.

Bên trong khu di tích, các hòm công đức được đặt dày đặc từ cổng vào đến hậu cung, thậm chí cả trong khu nhà phát sớ. Trên nhiều hòm công đức còn gắn mã QR liên kết tới tài khoản ngân hàng mang tên Phạm Hải Hậu. Không ít du khách đã chuyển khoản trực tiếp vào số tài khoản này. Thực tế này làm dấy lên nhiều nghi vấn trong dư luận về tính minh bạch cũng như việc quản lý, sử dụng nguồn tiền công đức của du khách thập phương tại di tích.

Điều đáng nói, theo nhiều người dân, họ tìm đến đền Lảnh Giang bởi tin vào sự linh thiêng của Quan Lớn Đệ Tam. Tuy nhiên, khi đến đây, hoạt động hầu đồng, nhập vongdiễn ra liên tục với âm thanh ồn ào, gần như chiếm trọn không gian lễ nghi của di tích. Vì vậy, những du khách chỉ muốn du xuân, dâng hương cầu bình an cũng khó tìm được sự tĩnh lặng cần thiết để thực hiện việc lễ bái.

Một du khách tên H. chia sẻ: “Tôi không hiểu vì sao một di tích được cho là linh thiêng ở miền Bắc nhưng người dân đến đây lại khó có không gian yên tĩnh để cầu khấn. Hầu hết khuôn viên đều dành cho hoạt động hầu đồng, âm thanh ồn ào nên chúng tôi đành quay về.”

Mượn mác “đền thiêng” để buôn thần bán thánh?

Trong cộng đồng những người theo tín ngưỡng thờ Mẫu, cái tên thanh đồng Phạm Hải Hậu không còn xa lạ. Theo giới thiệu của những người được cho là trợ lý của ông Hậu, người này được cho là “ăn lộc Thánh Quan Lớn Đệ Tam” nên về đền Lảnh Giang làm thủ nhang. Trên mạng xã hội, trang cá nhân của ông Hậu thu hút hàng chục nghìn người theo dõi.

Tại đây, ông Phạm Hải Hậu không che giấu việc thực hiện các nghi lễ hầu đồng và tổ chức nhiều khóa lễ với chi phí lên tới hàng chục triệu đồng. Trong vai người có nhu cầu làm lễ Tứ phủ, khi chưa cần biết danh tính hay hoàn cảnh cụ thể, một người được cho là trợ lý của ông Hậu đã báo giá 15 triệu đồng cho một lần cúng, khẳng định sau khi làm lễ sẽ “được mát mẻ”. Theo lời người này, số tiền đó dùng để chuẩn bị lễ chay, lễ mặn, vàng mã và các nghi thức cúng lễ.

Tối ngày 5/3, phóng viên tiếp tục có mặt tại đền Lảnh Giang. Tại đây, hàng chục người tụ tập làm lễ giải hạn. Điều gây chú ý là số lượng lớn ngựa giấy, hình nhân và vàng mã được chuẩn bị để hóa, dù việc đốt vàng mã quy mô lớn đã nhiều lần được cơ quan chức năng khuyến cáo, hạn chế.

Bên trên là thanh đồng Phạm Hải Hậu thực hiện nghi lễ, phía dưới nhiều người dân chắp tay sùng bái. Bên trong đền, các hoạt động hầu đồng vẫn diễn ra, nhiều người được cho là đến làm lễ “cúng vong nhập”, tạo nên khung cảnh hỗn tạp, khó lý giải.

Sau nhiều giờ chờ đợi, đến khoảng 23h đêm, hàng trăm con ngựa giấy cùng hàng nghìn hình nhân lần lượt được mang ra hóa. Trong lúc đó, ông Phạm Hải Hậu tiếp tục tiếp nhận các yêu cầu làm lễ từ người dân.

Khoảng 23h15, phóng viên tiếp cận người này. ÔngPhạm Hải Hậu yêu cầu cung cấp họ tên, địa chỉ để “xin đài âm dương Quan Đệ Tam” và xem người đi cùng phóng viên có “nợ Quan” hay không. Dù phóng viên cố tình sử dụng tên và địa chỉ không có thật, chỉ sau vài giây lắc đầu, gật gù, người này khẳng định người đi cùng đang “nợ Tứ phủ” và cần làm lễ với chi phí 15 triệu đồng mới có thể “giải hạn”.

Sau đó, phóng viên được dẫn vào phòng viết sớ để nộp tiền. Thanh đồng Phạm Hải Hậu cho biết việc cúng lễ “là tùy tâm, không mặc cả”, đồng thời cảnh báo nếu không làm lễ thì “người âm có thể quấy quả”. Khi phóng viên bày tỏ thắc mắc về mức chi phí cao, một người được cho là trợ lý của ôngHậu khẳng định: “Ở đâyrẻ nhất rồi, muốn thì cứ đi khảo giá nơi khác.” Cuối cùng, thanh đồng Phạm Hải Hậu từ chối làm lễ với lý do “chưa đủ thành tâm”.

Trong khoảng thời gian từ 19h tối đến gần 22h đêm, phóng viên ghi nhận nhiều lượt người ra vào làm lễ, số tiền được thu liên tục, cùng với đó là lượng lớn vàng mã được đốt gây lãng phí và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.

Đánh giá về sự việc, ông N.V.T cho rằng không có thánh thần nào lại yêu cầu người dân phải nộp những khoản tiền lớn và tổ chức các hoạt động lãng phí như vậy. Theo ông, những gì đang diễn ra tại đền Lảnh Giang có dấu hiệu của hoạt động mê tín dị đoan, bị lợi dụng để trục lợi, gây ảnh hưởng xấu đến hình ảnh và giá trị tâm linh của di tích.

Đền công bị biến thành "đền ông"?

Được biết, năm 2023, UBND xã Mộc Nam đã ban hành quyết định kiện toàn Ban Quản lý di tích lịch sử văn hóa Đền Lảnh Giang, Đền Vua Lê và Đền Cửa Sông với tổng số 15 thành viên. Trong đó có ông Phạm Hải Hậu – Thủ nhang Đền Lảnh Giang – tham gia ban quản lý. Tuy nhiên, việc quản lý, thu chi tiền công đức tại di tích vẫn chưa được thực hiện theo cơ chế quản lý của chính quyền. Lý do được chính quyền xã Mộc Nam thời điểm đó đưa ra là nếu giao cho ông Hậu trực tiếp thực hiện thì “sẽ thu được nhiều hơn”.

Trong khi đó, theo tài liệu phóng viên thu thập được, công tác trùng tu, tôn tạo Di tích Đền Lảnh Giang đã được Nhà nước đầu tư từ nhiều năm trước. Cụ thể, năm 2011, UBND tỉnh Hà Nam (cũ) ban hành Quyết định số 1087/QĐ-UBND phê duyệt Dự án đầu tư xây dựng, tu bổ, tôn tạo Di tích lịch sử văn hóa Đền Lảnh Giang với tổng mức đầu tư hơn 19 tỷ đồng. Dự án bao gồm nhiều hạng mục như tôn tạo khu đền chính, khu nhà khách, điện thờ Quan Thần linh, Long Cung, nhà Mẫu, nghi môn, cầu đá… Nguồn vốn được bố trí từ Chương trình mục tiêu quốc gia cùng các nguồn vốn hợp pháp khác.

Đến năm 2012, UBND tỉnh Hà Nam tiếp tục ban hành Quyết định số 527/QĐ-UBND phê duyệt Quy hoạch chi tiết xây dựng tỷ lệ 1/500 Điểm du lịch văn hóa tâm linh Đền Lảnh Giang với quy mô hơn 18,4 ha.

Sau đó, tại Quyết định số 1392/QĐ-UBND, UBND tỉnh Hà Nam phê duyệt Dự án đầu tư xây dựng công trình hạ tầng cho điểm du lịch văn hóa tâm linh Đền Lảnh Giang. Theo đó, hệ thống hạ tầng như đường giao thông, điện, thoát nước và các công trình phụ trợ được quy hoạch, đầu tư khá đồng bộ. Dự án do UBND huyện Duy Tiên (nay là xã Duy Tiên) làm chủ đầu tư.

Trao đổi với phóng viên, Luật sư Trần Tuấn Anh (đoàn Luật sư Hà Nội) cho rằng việc để một dự án lớn nằm trên diện tích đất thuộc quản lý của Nhà nước nhưng lại giao cho một cá nhân tự do kinh doanh, khai thác trong khi Nhà nước vẫn phải bỏ kinh phí đầu tư, hỗ trợ là không phù hợp với các quy định hiện hành. Đáng chú ý, Thông tư số 04/2023/TT-BTC của Bộ Tài chính (có hiệu lực từ ngày 19/3/2023) quy định rõ về việc quản lý và sử dụng tiền công đức, tài trợ tại các di tích và lễ hội, áp dụng trên phạm vi toàn quốc, không phải chỉ riêng trường hợp cá nhân ông Phạm Hải Hậu.

Trước hàng loạt dấu hiệu bất cập trong công tác quản lý tiền công đức và quản lý di tích, cùng với việc xuất hiện các hoạt động có dấu hiệu “buôn thần bán thánh”, dư luận đề nghị các cơ quan chức năng tỉnh Ninh Bình sớm vào cuộc kiểm tra, điều tra việc tiếp nhận tiền công đức của người dân thông qua tài khoản ngân hàng mang tên Phạm Hải Hậu. Việc làm rõ vấn đề này không chỉ nhằm ngăn chặn nguy cơ thất thoát nguồn tiền công đức mà còn góp phần lập lại trật tự trong quản lý di tích và trả lại sự tôn nghiêm vốn có cho không gian tín ngưỡng.