Tính lan tỏa sản phẩm chưa cao

Theo thống kê của Văn phòng điều phối Nông thôn mới Trung ương, đến 12/2025 cả nước có 9.820 chủ thể OCOP, trong đó 33,4% là hợp tác xã, 32,6% là cơ sở sản xuất, hộ kinh doanh, 26,5% là doanh nghiệp nhỏ, còn lại là các tổ hợp tác.

Đến nay trên thị trường có rất nhiều các sản phẩm OCOP đạt chất lượng từ 3 sao đến 5 sao, chị Phùng Thị Xuân, Trưởng phòng Kinh doanh, Hợp tác xã Nông nghiệp và Sản xuất Khánh Lâm (xã Vật Lại, TP Hà Nội) cho biết, hợp tác xã có bánh chưng lá mía (bánh chưng gói bằng lá mía) là sản phẩm OCOP 3 sao, được nhiều người tiêu dùng biết đến và sử dụng trong các dịp lễ tết, cưới hỏi và hội làng....

“Để bánh chưng lá mía được công nhận là sản phẩm OCOP, chúng tôi đã phải rất vất vả trong việc đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về chất lượng, nguồn gốc xuất xứ và tính cạnh tranh trên thị trường. Tuy nhiên, hiện chính sách của Nhà nước dành cho xúc tiến thương mại quảng bá sản phẩm OCOP mới chỉ dừng lại trong phạm vi các Hội chợ thương mại, nên tính lan tỏa của sản phẩm chưa rộng rãi. Thời gian tới, nếu Nhà nước có chính sách đẩy mạnh việc này, vídụ như có kênh bán hàng online chính thống dành riêng cho sản phẩm OCOP thì sẽ nâng cao giá trị cho các sản phẩm và được người tiêu dùng biết đến nhiều hơn”, chị Xuân nói.

Tương tự, khoai lang Đồng Thái là sản phẩm đãđược Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu tập thể từ năm 2013, được gia hạn lần 2 đến năm 2033 và là sản phẩm OCOP 4 sao. Tuy nhiên, để mở rộng và phát triển giống khoai này vẫn còn những khó khăn.

Ông Phùng Quốc Lượng, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ kinh doanh Đồng Thái (xã Vật Lại, TP Hà Nội) cho biết, khoai lang Đồng Thái từng là sản vật tiến vua từ thủa xa xưa, có vị thơm, ngọt đậm và bùi, độ bở vừa phải. Nhiều năm nay, sản phẩm này đã có mặt tại một số siêu thị, sạp hàng hóa, rau củ của các chợ lớn và mang lại hiệu quả kinh tế cho các nông hộ.

“Hiện chúng tôi vẫn giữ khoảng 350 hađể trồng giống khoai này, nhưng vài năm trở lại đây do chưa được sự quan tâm đúng mức của Nhà nước, nên sản phẩm bị mai một dần. Nhiều năm trước, đã từng có các dự án phát triển giống sản phẩm này, nhưng qua hơn chục năm rồi vẫn chưa đạt được kết quả và dự án vẫn nằm trên giấy, nguyên nhân là do tâm lý e ngại làm nông nghiệp bị rủi ro, rồi đầu ra chưa cónên họ không muốn đầu tư. Hiện sản phẩm của bà con làm ra, đều phải tự tìm cách kết nối để tiêu thụ, dù việc này đã có kết quả nhưng chưa thực sự bền vững, đầu ra vẫn bấp bênh. Chúng tôi mong muốn có cơ chế chính sách làm thế nào đó để giữ gìn được sản phẩm đặc trưng này, vì đây là quá trình nỗ lực của cả tập thể để làm nên thương hiệu của địa phương, nếu để mai một thì rất lãng phí”, ông Lượng cho hay.

Cần chính sách hỗ trợ từ Nhà nước

Từ câu chuyện của bánh chưng lá mía và khoai lang Đồng Thái cho thấy, các sản phẩm OCOP dù đã có một lượng khách hàng nhất định biết đến nhưng đầu ra tiêu thụ vẫn hẹp, chưa được mở rộng.

Bà Nguyễn Thị Hồng Thanh, Trưởng phòng Kinh tế xã Vật Lại, TP Hà Nội cho biết, phía sau danh hiệu OCOP đang tồn tại một thực tế là phần lớn sản phẩm được sản xuất theo phương thức nhỏ lẻ, thủ công, máy móc đơn giản, điều này khiến việc mở rộng quy mô bị hạn chế. Khi quy mô sản xuất nhỏ, sẽ dẫn đến khả năng tích lũy vốn hạn chế, khó tái đầu tư máy móc, công nghệ, nên việc đáp ứng những đơn hàng lớn và ổn định dài hạn là một thách thức không nhỏ.

“Để đạt danh hiệu OCOP đã khó nhưng giữ danh hiệu đó và đứng vững được trên thị trường thì càng khó hơn. Điều này đòi hỏi Nhà nước cần có những chính sách hỗ trợ về vốn cho chủ thể OCOP, bởi vốn tự có của họ cũng chỉ đủ để duy trì hoạt động sản xuất thường ngày, trong khi đó việc đầu tư dây chuyền sản xuất hiện đại rất tốn kém, lên đến hàng trăm triệu đồng, thậm chí hàng tỷ đồng, với số tiền lớn như vậy thì chủ thể OCOP rất khó đáp ứng được, hoặc có những hỗ trợ về cải tiến khoa học công nghệ để nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm. Cùng với đó là chính sách xúc tiến quảng bá sản phẩm và có các kênh phân phối sản phẩm OCOP đến với người tiêu dùng, nhất là với những sản phẩm đã đạt tiêu chuẩn OCOP 5 sao thì rất cần chính sách này để có thể xuất khẩu”, bà Thanh nói.

Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) chính thức được triển khai rộng rãi trên cả nước từ năm 2018, nhằm phát triển kinh tế khu vực nông thôn theo hướng phát huy nội lực, thông qua việc khai thác hiệu quả các lợi thế về nguyên liệu, lao động địa phương, trí tuệ và sự sáng tạo của cộng đồng, văn hóa bản địa, từ đó gia tăng giá trị cũng như nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn.

Theo bà Nguyễn Mai Hương, Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), sau hơn 7 năm triển khai, chương trình OCOP đã đạt được nhiều thành tựu, qua đó phát huy giá trị văn hóa địa phương và tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Tuy nhiên vẫn còn nhiều tồn tại cần tháo gỡ, đó là việc duy trì chất lượng ổn định của sản phẩm OCOP, nhất là hàng nông sản; phần lớn các sản phẩm OCOP quy mô nhỏ, chưa có chiến lược xây dựng thương hiệu bài bản, hoạt động marketing, quảng bá thiếu chuyên nghiệp, hạn chế về nguồn lực đầu tư; sự liên kết giữa các khâu trong chuỗi giá trị OCOP - từ sản xuất nguyên liệu, chế biến, đóng gói đến phân phối còn lỏng lẻo, các chủ thể hoạt động thiếu đồng bộ; vai trò của các hợp tác xã trong việc dẫn dắt, tổ chức sản xuất và tiêu thụ sản phẩm còn mờ nhạt; việc đưa sản phẩm OCOP vào các kênh phân phối hiện đại và thị trường xuất khẩu là rào cản lớn đối với nhiều chủ thể do hạn chế về vốn, công nghệ và hiểu biết về nhu cầu thị trường.

“Đặc biệt, nguồn vốn đầu tư cho phát triển sản phẩm OCOP rất hạn chế, việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi còn khó khăn, do thủ tục phức tạp và yêu cầu bảo đảm cao. Thời gian tới, Chương trình OCOP cần được xây dựng theo hướng chất lượng là ưu tiên hàng đầu thay vì chạy theo số lượng; hướng đến chuyển đổi xanh, bền vững; đổi mới sáng tạo và ứng dụng khoa học công nghệ, có hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch; gắn kết sản phẩm OCOP với du lịch nông nghiệp, du lịch sinh thái, tăng cường xúc tiến thương mại quốc tế, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ”, bà Hương cho hay.