Chiến hạm tấn công đổ bộ mang dáng dấp tàu sân bay

Quan sát USS America (LHA-6) từ trên cao, điểm dễ nhận thấy nhất là sàn đáp chạy dọc gần hết chiều dài thân tàu. Đài chỉ huy nằm lệch về mạn phải, để lại một khoảng boong rộng cho máy bay di chuyển, cất cánh và hạ cánh. Thay vì tập trung cho lực lượng không quân chiến đấu độc lập, tàu phục vụ hoạt động triển khai lực lượng lính thủy đánh bộ từ biển vào bờ.

Lớp America được phát triển thay thế cho lớp Tarawa đã loại biên, trên cơ sở kế thừa kinh nghiệm vận hành lớp Wasp. USS America, mang số hiệu LHA-6, được đưa vào biên chế tháng 10/2014. Hai chiếc thuộc biến thể Flight 0, thiết kế dành ưu tiên cao cho hoạt động không quân.

Mỗi tàu dài 260,7 m, rộng 32,3 m, lượng giãn nước toàn tải khoảng 44.449 tấn. Hai turbine khí có tổng công suất 70.000 mã lực phanh dẫn động hai trục chân vịt, kết hợp hai động cơ điện đẩy phụ trợ công suất 5.000 mã lực mỗi chiếc. Tàu có thể đạt tốc độ trên 20 hải lý/h (tương đương hơn 37 km/h), biên chế khoảng 1.204 người (trong đó có 100 sỹ quan), chưa kể 1.687 lính thủy đánh bộ, có thể tăng thêm 184 quân khi cần.

Không gian bên dưới sàn đáp được bố trí thành nhà chứa máy bay, khu sửa chữa, kho phụ tùng, nhiên liệu hàng không cùng các khu vực bảo đảm đời sống cho lực lượng trên tàu. Không có máy phóng và cáp hãm đà như tàu sân bay hạt nhân, lớp America dựa vào các phương tiện có khả năng cất cánh ngắn hoặc hạ cánh thẳng đứng.

Sàn đáp triển khai tiêm kích tàng hình F-35B

Điểm khiến lớp America vượt khỏi hình ảnh tàu chở quân truyền thống là khả năng vận hành F-35-B Lightning II. Đây là biến thể tiêm kích tàng hình thế hệ thứ năm được thiết kế cho cất cánh ngắn và hạ cánh thẳng đứng. Khi hạ cánh, quạt nâng phía sau buồng lái phối hợp với vòi phụt động cơ xoay hướng xuống dưới để tạo lực nâng. Nhờ đó, F-35B hoạt động trên sàn đáp thẳng mà không cần hệ thống máy phóng hoặc dây hãm đà.

Radar, cảm biến quang điện tử và hệ thống trao đổi dữ liệu giúp phi công phát hiện, theo dõi mục tiêu, xây dựng bức tranh chiến trường và truyền thông tin cho lực lượng phối hợp. Trong một chiến dịch đổ bộ, F-35B có thể trinh sát khu vực ven bờ, hỗ trợ kiểm soát không phận, tấn công mục tiêu được lựa chọn và yểm trợ đơn vị đã lên bờ.

Ngoài F-35B, trên tàu còn có MV-22 Osprey, là loại máy bay cánh quạt nghiêng vừa cất hạ cánh như trực thăng vừa bay hành trình theo nguyên lý máy bay cánh cố định. Trực thăng CH-53E Sea Stallion vận tải tải trọng lớn, AH-1Z Viper yểm trợ hỏa lực và UH-1Y Venom thực hiện nhiệm vụ đa nhiệm. Thành phần, số lượng từng loại thay đổi theo yêu cầu chiến dịch và diện tích sàn đáp có thể phân bổ.

Trong đợt hoạt động từ 30/3 đến 8/4/ 2022, USS Tripoli (LHA-7) tiếp nhận 20 tiêm kích F-35B, gồm 16 chiếc của lực lượng lính thủy đánh bộ và bốn chiếc thuộc lực lượng thử nghiệm. Hải quân Mỹ sử dụng hoạt động này để đánh giá mô hình Lightning Carrier, tức tổ chức tàu đổ bộ như một tàu sân bay hạng nhẹ triển khai tập trung máy bay chiến đấu cánh cố định.

Hệ thống phòng thủ và năng lực tác chiến đổ bộ

Bản thân lớp America không mang hệ thống tên lửa hành trình tấn công tầm xa như một số tàu chiến mặt nước khác. Vũ khí lắp trực tiếp trên tàu chủ yếu nhằm bảo vệ chiến hạm trước những mối đe dọa tiếp cận. Hai bệ phóng tên lửa RIM 116-RAM được sử dụng để đánh chặn máy bay và tên lửa chống hạm ở cự ly gần. Hai bệ phóng tên lửa phòng không RIM-162 ESSM (Sea Sparrow cải tiến) giúp tàu đánh chặn máy bay và tên lửa chống hạm, bổ sung cho hệ thống phòng thủ tầm gần RAM và pháo Phalanx

Nếu mục tiêu vượt qua tuyến đánh chặn bằng tên lửa, hai tổ hợp Phalanx CIWS với pháo tự động 20 mm là phương án phòng thủ tầm cực gần. Bảy cụm súng máy đôi cỡ 12,7 mm phục vụ bảo vệ trước xuồng nhỏ và nguy cơ áp sát. Khi hoạt động trong vùng biển nguy hiểm, khả năng sống còn còn gắn với tàu hộ tống, cảnh giới sớm, tác chiến điện tử và phối hợp phòng không toàn đội hình.

Đối với các nhiệm vụ chủ chốt, lớp America là sở chỉ huy nổi và điểm tập kết lực lượng trước khi đổ bộ. Phương án đổ bộ bằng đường không nhanh và linh hoạt, nhưng chịu giới hạn về tải trọng phương tiện, thời tiết và khả năng bảo đảm an toàn vùng hạ cánh.

Điểm khác biệt quan trọng của Flight 0 nằm ở việc loại bỏ khoang đổ bộ ngập nước, nơi các tàu nhỏ có thể ra vào thân chiến hạm. Nhờ giải phóng không gian, USS America và USS Tripoli có thêm diện tích cho nhà chứa, bảo dưỡng và dự trữ nhiên liệu máy bay. Đổi lại, chúng không thể trực tiếp thả tàu đệm khí chở xe cơ giới và hàng hóa hạng nặng từ khoang phía đuôi.

Những cải tiến trên thế hệ tàu tấn công đổ bộ mới

Những giới hạn kể trên được tính đến khi Hải quân Mỹ phát triển Flight 1. Bougainville, mang số hiệu LHA-8, là chiếc đầu tiên của biến thể này. Thay đổi đáng kể nhất là đưa khoang đổ bộ ngập nước trở lại thiết kế, cho phép tiếp nhận tàu đệm khí LCAC và tàu đổ bộ thông thường LCU. Nhờ đó, chiến hạm có thể hỗ trợ đồng thời hoạt động đưa quân bằng máy bay và chuyển trang bị bằng phương tiện đường biển.

Để dành chỗ cho khoang đổ bộ mà vẫn duy trì khả năng triển khai F-35B và MV-22, các kỹ sư đã điều chỉnh kích thước, bố trí thượng tầng cùng một số không gian chức năng. Theo hồ sơ Hải quân Mỹ cập nhật tháng 10/2026, Bougainville dự kiến bàn giao năm 2027, còn Fallujah dự kiến hạ thủy năm 2029.

Với lượng giãn nước hơn 44.000 tấn, lớp America cho thấy ranh giới giữa tàu tấn công đổ bộ và nền tảng triển khai không quân linh hoạt. Điều quyết định vẫn là khả năng đưa đúng lực lượng, đúng trang bị đến khu vực tác chiến, duy trì hoạt động liên tục và phối hợp được với toàn bộ đội hình hải quân trong điều kiện chiến trường biến động và khó lường.