Đức cam kết trở thành một lực lượng quân sự mạnh mẽ hơn trong NATO, giữa bối cảnh Berlin cho rằng đã đến lúc phải đảm nhận nhiều trách nhiệm hơn đối với an ninh châu Âu sau nhiều thập kỷ Mỹ gánh vác phần lớn gánh nặng quân sự của liên minh.

Trong cuộc phỏng vấn độc quyền với Fox News Digital, Đại sứ Đức tại Mỹ Jens Hanefeld khẳng định: “Đức đang tăng tốc hành động – chúng tôi đã lắng nghe lời kêu gọi”.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz từng tuyên bố lực lượng vũ trang nước này cần trở thành quân đội mạnh nhất châu Âu. Theo Đại sứ Hanefeld, mục tiêu này hiện đã được đưa vào chiến lược quân sự mới của Berlin.

Ông Hanefeld cho biết: “Chiến dịch quân sự của Nga ở Ukraine đã làm thay đổi nhận thức lâu nay tại châu Âu và Đức, khi các quy tắc quốc tế mà chúng tôi dựa vào đang bị thách thức. Điều này đang làm thay đổi môi trường chiến lược mà chúng ta đang hoạt động”.

Ông nhấn mạnh Đức hiện là nước hỗ trợ nhiều nhất cho Ukraine tại châu Âu. “Quyết định xây dựng lực lượng quân đội chính quy mạnh nhất châu Âu, gắn kết chặt chẽ với NATO, là cam kết lâu dài của Đức”, ông nói.

Bước ngoặt lịch sử trong chính sách quốc phòng Đức

Sự thay đổi này đánh dấu bước ngoặt lịch sử đối với một quốc gia mà bản sắc quân sự thời hậu chiến được xây dựng dựa trên sự kiềm chế.

Sau Chiến tranh Thế giới thứ hai, Tây Đức chỉ được phép tái vũ trang trong khuôn khổ liên minh phương Tây. Nước này gia nhập NATO năm 1955 và xây dựng Bundeswehr (Quân đội Liên bang Đức) như một lực lượng nằm trong cơ chế phòng thủ tập thể thay vì phục vụ sức mạnh độc lập của Đức.

Trong nhiều thập kỷ sau khi nước Đức thống nhất (năm 1990), Berlin phụ thuộc đáng kể vào “ô an ninh” của Mỹ và thường không đạt các mục tiêu chi tiêu quốc phòng của NATO. Điều này khiến Washington nhiều lần phàn nàn rằng nền kinh tế lớn nhất châu Âu chưa chia sẻ đầy đủ trách nhiệm.

Cuộc xung đột Nga - Ukraine bùng phát năm 2022 đã buộc Đức phải đánh giá lại chính sách an ninh vốn duy trì trong nhiều thập kỷ. Khi đó, Thủ tướng Olaf Scholz gọi đây là một bước ngoặt lịch sử. Hiện nay, Thủ tướng Friedrich Merz đang thúc đẩy quá trình chuyển đổi này thành một chiến lược tăng cường sức mạnh quân sự dài hạn.

Theo Đại sứ Hanefeld, nước Đức đang chứng kiến những thay đổi sâu sắc trong tư duy chiến lược và chính sách quốc phòng. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi vẫn đối mặt nhiều thách thức do những yếu tố lịch sử đặc thù của quốc gia này.

Căng thẳng Mỹ - Đức phủ bóng NATO

Nỗ lực tăng cường sức mạnh quân sự của Đức diễn ra trong bối cảnh xuất hiện những bất đồng công khai giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Friedrich Merz.Căng thẳng leo thang sau khi ông Merz chỉ trích cách xử lý của Washington đối với cuộc chiến với Iran, cho rằng Mỹ đang bị giới lãnh đạo Iran “làm mất mặt” trong các cuộc đàm phán, đồng thời đặt câu hỏi về chiến lược của chính quyền Tổng thống Trump.

Đáp lại, ông Trump cáo buộc Thủ tướng Đức quá mềm mỏng với chương trình hạt nhân của Iran, dù ông Merz nhiều lần khẳng định Tehran không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân.

Tranh cãi nhanh chóng lan sang chủ đề NATO. Tổng thống Trump sau đó dọa sẽ xem xét khả năng cắt giảm quân số Mỹ đồn trú tại Đức, đồng thời cho rằng ông Merz nên dành nhiều thời gian hơn để chấm dứt xung đột tại Ukraine và “khắc phục những vấn đề trong nước” thay vì bình luận về Iran.

Căng thẳng tiếp tục gia tăng khi ông Merz phát biểu trước một nhóm thanh niên tại Đức rằng ông sẽ không khuyên con mình đến sinh sống, học tập hay làm việc tại Mỹ vào thời điểm hiện nay, với lý do môi trường xã hội ở Mỹ đang thay đổi. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh mình vẫn là “một người rất ngưỡng mộ nước Mỹ”, dù “sự ngưỡng mộ đó hiện không còn tăng lên”.

Chuẩn Đô đốc Mark Montgomery (đã nghỉ hưu), chuyên gia cấp cao tại Tổ chức Bảo vệ Các nền dân chủ (Foundation for Defense of Democracies) và cựu quan chức Bộ Tư lệnh châu Âu của Mỹ, cho rằng ông Merz đã sai khi đưa ra những phát biểu như vậy vào thời điểm Đức cần sự ủng hộ của Washington.

Ông Montgomery nhận định việc chỉ trích Tổng thống Mỹ trước học sinh Đức không phải là cách hành xử phù hợp trong ngoại giao, đặc biệt khi ông Trump được biết đến là người phản ứng rất mạnh với những lời công kích cá nhân.

Theo ông Montgomery, những bất đồng chính trị này có nguy cơ ảnh hưởng đến các quyết định an ninh quan trọng, trong đó có việc triển khai các hệ thống tấn công tầm xa tại Đức.

Ông chỉ trích kế hoạch của Bộ Quốc phòng Mỹ về việc trì hoãn hoặc có thể hủy bỏ đợt triển khai luân phiên các hệ thống tấn công tầm xa tới Đức, bao gồm tên lửa Tomahawk, SM-6 và PrSM. Tuy nhiên, tháng trước Reuters đưa tin Bộ Quốc phòng Đức cho biết chưa có quyết định hủy bỏ cuối cùng đối với kế hoạch này.

“Đây đều là những hệ thống vũ khí cực kỳ quan trọng trong việc răn đe đối thủ”, ông Montgomery nhấn mạnh.

Dù vậy, một nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết quan hệ quốc phòng Mỹ - Đức vẫn vững chắc và hợp tác giữa hai bên vẫn được duy trì chặt chẽ bất chấp các cuộc thảo luận về khả năng giảm mức độ hiện diện của Mỹ.

“Trái tim” công nghiệp quốc phòng châu Âu

Ông Montgomery cho rằng việc Đức xây dựng một nền công nghiệp quốc phòng quy mô lớn sẽ mang lại lợi ích cho NATO, an ninh phương Tây và cả các tập đoàn quốc phòng Mỹ. Theo ông, thay vì Ba Lan, Pháp hay Anh, Đức mới là quốc gia có nhiều khả năng sẽ trở thành “trái tim” của nền công nghiệp quốc phòng châu Âu trong tương lai.

Đức từ lâu đã giữ vai trò trung tâm trong sự hiện diện quân sự của Mỹ tại châu Âu. Đại sứ Hanefeld dẫn chứng Căn cứ Không quân Ramstein, Trung tâm Y tế Khu vực Landstuhl và thao trường Grafenwöhr là những cơ sở đóng vai trò quan trọng đối với năng lực triển khai sức mạnh quân sự của Mỹ cũng như khả năng răn đe của NATO.

“Tôi tin tưởng rằng NATO sẽ tiếp tục duy trì bản chất xuyên Đại Tây Dương, nhưng trong thập kỷ tới sẽ mang đậm dấu ấn châu Âu hơn”, ông Hanefeld nói.

Tại Hội nghị Thượng đỉnh NATO năm 2025 ở La Hay (Hà Lan), các đồng minh đã nhất trí dành 5% GDP mỗi năm cho quốc phòng và các lĩnh vực liên quan đến an ninh vào năm 2035, bao gồm cả chi tiêu quân sự cốt lõi và các khoản đầu tư an ninh rộng hơn. Khi đó, Thủ tướng Merz khẳng định quyết định này nhằm bảo vệ “tự do, an ninh và thịnh vượng”.

Theo Đại sứ Hanefeld, Đức đang từng bước đáp ứng mục tiêu này và sẽ nâng chi tiêu quốc phòng lên mức 5% GDP sớm hơn nhiều so với thời hạn năm 2035. Berlin cũng dự kiến tuyển thêm gần 100.000 quân nhân thường trực cho Bundeswehr.

Ông Hanefeld đồng thời bác bỏ quan điểm cho rằng Đức và các đồng minh châu Âu vẫn chưa chia sẻ công bằng gánh nặng quốc phòng. Theo ông, Đức đã ký hơn 380 hợp đồng với tổng trị giá hơn 33 tỷ USD với các công ty quốc phòng Mỹ để mua sắm và sản xuất máy bay chiến đấu, trực thăng vận tải, hệ thống phòng không cùng đạn dược.

“Đây là khoản đầu tư cho tương lai xuyên Đại Tây Dương và thể hiện cam kết chính trị của chúng tôi trong việc chuyển giao phần lớn trách nhiệm răn đe và phòng thủ cho châu Âu”, ông Hanefeld nói.

Tăng cường bảo vệ sườn đông NATO

Một trong những cam kết nổi bật nhất của Đức là triển khai lữ đoàn thường trực tại Litva với khoảng 5.000 quân nhân và nhân viên dân sự. Quân đội Đức dự kiến sẽ đạt trạng thái sẵn sàng tác chiến đầy đủ trong vòng 3 năm tới để bảo vệ sườn đông NATO tại khu vực Baltic.

Ông Hanefeld gọi đây là một trong những nỗ lực mang tính biểu tượng của Đức nhằm trấn an các đồng minh Baltic rằng NATO sẽ bảo vệ “từng tấc đất” của liên minh.

Đối với Đức, sự thay đổi hiện nay không chỉ liên quan đến ngân sách quốc phòng mà còn là bước chuyển biến về chính trị và văn hóa sau nhiều thập kỷ thận trọng với việc sử dụng sức mạnh quân sự.

Về phía Mỹ, đây cũng là phép thử đối với một đồng minh từng nhiều lần bị Tổng thống Trump và các nhà lãnh đạo khác của Mỹ chỉ trích vì chi tiêu quốc phòng quá thấp, để xem liệu Đức có thể trở thành trụ cột an ninh châu Âu như Washington mong muốn hay không.

Đại sứ Hanefeld khẳng định đó chính là hướng đi mà Berlin đang theo đuổi. “NATO sẽ tiếp tục mang bản chất xuyên Đại Tây Dương, nhưng trong thập kỷ tới sẽ trở nên mang tính châu Âu hơn”, ông nhấn mạnh.