Không thu hút FDI bằng mọi giá

Tại Hội nghị quán triệt Nghị quyết 10, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ: “Việt Nam không thu hút đầu tư bằng mọi giá mà phải là một quốc gia có chiến lược, có lựa chọn, có năng lực sàng lọc và đồng hành với các nhà đầu tư tốt để cùng tạo ra giá trị mới”.

Quan điểm này là cơ sở quan trọng để thay đổi cách tiếp cận trong thu hút FDI. Nếu trước đây, một số địa phương còn thiên về số lượng dự án, quy mô vốn đăng ký, thì yêu cầu hiện nay là phải đánh giá nhà đầu tư toàn diện hơn, gắn với chất lượng tăng trưởng, an ninh kinh tế, bảo vệ môi trường và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Yêu cầu chọn lọc nhà đầu tư FDI cho thấy cách tiếp cận mới trong thu hút đầu tư nước ngoài. Dòng vốn FDI được kỳ vọng không chỉ bổ sung nguồn lực cho tăng trưởng, mà còn phải đóng góp vào đổi mới mô hình phát triển, nâng cao trình độ công nghệ, chất lượng nhân lực và năng lực tự chủ của nền kinh tế.

Theo tinh thần Nghị quyết 10, việc thu hút FDI cần được đặt trong tổng thể phát triển kinh tế tư nhân, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. FDI chất lượng cao chỉ phát huy hiệu quả khi gắn với doanh nghiệp trong nước, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, từng bước nâng vị thế trong các ngành công nghiệp có hàm lượng công nghệ cao.

Những chỉ đạo tại Hội nghị quán triệt Nghị quyết 10 đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ thu hút FDI theo số lượng sang chất lượng, từ ưu tiên vốn đăng ký sang coi trọng hiệu quả thực chất, chuyển giao công nghệ, phát triển xanh và khả năng lan tỏa để cùng nhau tạo ra giá trị mới.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm “Mục tiêu của thu hút đầu tư nước ngoài trong giai đoạn hiện nay là phải biến các nguồn lực đó thành năng lực của nền kinh tế Việt Nam”. Giá trị của lan toả chính là các doanh nghiệp Việt Nam trở thành trung tâm của quá trình liên kết này.

Và khi công nghệ được chuyển giao, kỹ năng được tích lũy lúc đó doanh nghiệp Việt Nam sẽ đủ sức trở thành đối tác tin cậy của các tập đoàn đa quốc gia lúc đó FDI mới thực sự trở thành động lực nâng cao sức cạnh tranh và khả năng tự chủ của nền kinh tế.

Đó cũng là những nền tảng để xây dựng cơ chế sàng lọc chặt chẽ hơn trong lựa chọn nhà đầu tư FDI ở giai đoạn tới.

Chuyển từ thu hút vốn sang thu hút công nghệ

Một trong những quan điểm chỉ đạo mang tính bước ngoặt của Nghị quyết 10-NQ/TW là "chuyển mạnh từ tư duy chủ yếu thu hút vốn sang tư duy phát triển nền tảng đầu tư chiến lược quốc gia; từ thu hút đầu tư theo địa giới hành chính sang thu hút theo cụm ngành, chuỗi giá trị và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo."

Theo cácchuyên gia, đây là lần đầu tiên định hướng phát triển khu vực FDI được đặt trong tổng thể chiến lược nâng cao năng suất quốc gia và chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Điều này phản ánh quyết tâm đưa Việt Nam vượt lên khỏi vai trò là điểm đến sản xuất truyền thống để từng bước trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và phân bổ nguồn lực chiến lược của khu vực.

Dưới góc độ kinh tế chính trị học, PGS.TS Nguyễn Ngọc Toàn, Viện trưởng Viện Kinh tếchính trị học (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) cho rằng, đây là sự chuyển đổi căn bản tư duy về thu hút vốn đầu tư nước ngoài.

Theo PGS.TS Nguyễn Ngọc Toàn, trước đây, thu hút vốn đầu tư nước ngoài hướng đến thu hút nhiều vốn, mặc dù chúng ta cũng có ưu đãi thu hút vàocông nghệ cao, nhưng tính gắn kết với chiến lược quốc gia và địa phương còn hạn chế; do đó, tác động lan tỏa và mức độ đóng góp vào thực hiện chiến lược còn thấp. Các địa phương đều cố gắng thu hút thật nhiều dự án, nhiều vốn đầu tư về địa phương mình, dẫn đến sự manh mún và thiếu liên kết.

PGS.TS Nguyễn Ngọc Toàn nhận định, tư duy mới coi vốn đầu tư nước ngoài là một công cụ trong nền tảng đầu tư chiến lược quốc gia, phục vụ trực tiếp cho mục tiêu chiến lược phát triển, hướng đến việc hình thành các cụm ngành, chuỗi giá trị sản xuất và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, không phụ thuộc vào địa giới hành chính của từng địa phương. Việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài phải được đặt một cách hữu cơ trong chiến lược phát triển chung.

Với yêu cầu này, các địa phương sẽ không phải chạy theo thu hút vốn đăng ký đơn thuần. Thay vào đó, chính quyền địa phương tập trung kiến tạo phát triển, gắn thu hút đầu tư với kết quả thực hiện chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và các mục tiêu phát triển, lấy kết quả thực hiện thực tế làm thước đo.

“Vốn đầu tư nước ngoài cần được nhìn nhận đúng nghĩa là một công cụ, một nguồn lực để thực hiện các mục tiêu phát triển, chứ không phải là mục tiêu tự thân”, PGS.TS Nguyễn Ngọc Toàn nói.

Theo ông Sử Ngọc Khương, Giám đốc cấp cao Bộ phận Tư vấn Đầu tư Savills Việt Nam, Nghị quyết 10 đánh dấu sự chuyển dịch từ tư duy thu hút vốn sang tư duy kiến tạo năng lực cạnh tranh quốc gia. Giá trị cốt lõi không nằm ở mục tiêu thu hút 200-300 tỉ USD vốn FDI đăng ký, mà ở việc định hình mô hình tăng trưởng dựa trên công nghệ, tri thức và đổi mới sáng tạo.

Ông Khương nhận định, đây là lần đầu tiên định hướng phát triển khu vực FDI được đặt trong bối cảnh nâng cao năng suất quốc gia và chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Điều này thể hiện quyết tâm đưa Việt Nam từ vị thế là điểm đến sản xuất truyền thống trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và phân bổ nguồn lực chiến lược của khu vực.

Các nhà đầu tư hiện nay không chỉ cân nhắc ưu đãi thuế hay chi phí sản xuất, mà ngày càng quan tâm đến tính minh bạch của môi trường đầu tư, khả năng dự báo chính sách, hiệu quả thực thi pháp luật, mức độ bảo vệ quyền tài sản và chất lượng quản trị quốc gia.

Theo ông Khương, lợi thế cạnh tranh bền vững của một nền kinh tế không còn nằm ở mức ưu đãi cao hơn các đối thủ, mà ở khả năng tạo dựng niềm tin cho nhà đầu tư thông qua sự ổn định của chính sách, tính nhất quán trong thực thi và cơ chế bảo vệ hiệu quả quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp.

Đây cũng là lý do các cam kết về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, quyền sở hữu tài sản, bảo vệ vốn đầu tư và nguyên tắc không áp dụng hồi tố theo hướng bất lợi cho doanh nghiệp trong Nghị quyết 10 nhận được sự quan tâm lớn từ cộng đồng đầu tư quốc tế.