Chiều 22/8, tiếp tục Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).

Tiếp thu, giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết các đại biểu cơ bản thống nhất với chủ trương tích hợp Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công thành Luật Ngân sách nhà nước. Đây được xác định là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện dự thảo, hướng tới trình Quốc hội thông qua tại kỳ họp tháng 10/2026.

Theo Bộ trưởng, các ý kiến của đại biểu tập trung vào 10 nhóm vấn đề lớn, trong đó nổi bật là tích hợp kế hoạch tài chính 5 năm với kế hoạch đầu tư công trung hạn; phân cấp, phân quyền gắn với nguồn lực và trách nhiệm giải trình; thẩm quyền của các cơ quan nhà nước; nâng cao chất lượng lập dự toán; sử dụng số tăng thu; thu hẹp phạm vi chuyển nguồn; sử dụng dự phòng và quỹ dự trữ tài chính; phân định chi đầu tư và chi thường xuyên; đánh giá hiệu quả đầu tư công; quản lý vốn vay, bội chi và giới hạn vay của địa phương.

Đánh giá hiệu quả đầu tư công trong toàn bộ quá trình, nâng chất lượng dự toán

Về việc tích hợp kế hoạch tài chính 5 năm với kế hoạch đầu tư công trung hạn, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết đây là vấn đề cốt lõi trong lần sửa đổi, tích hợp Luật Đầu tư công. Dự thảo đã dành riêng Chương 4 quy định về các nội dung tích hợp hai loại kế hoạch này, nhằm tạo sự thống nhất trong việc xác định, phân bổ và sử dụng nguồn lực nhà nước. Bộ trưởng cho biết dự thảo đồng thời tiếp tục bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương, tính tự chủ của ngân sách địa phương và nguyên tắc phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình.

Dự thảo kế thừa các quy định về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi của luật hiện hành, đồng thời bổ sung nguyên tắc khi ban hành chính sách, chế độ phải đánh giá đầy đủ tác động, xác định rõ nguồn lực và phù hợp khả năng cân đối ngân sách của từng cấp.

Theo Bộ trưởng, đây là cơ sở để việc phân cấp, phân quyền đi cùng điều kiện thực hiện, tránh tình trạng giao thêm nhiệm vụ nhưng không xác định rõ nguồn lực bảo đảm. Một nội dung được Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh là nâng cao chất lượng lập dự toán thu, chi ngân sách, bảo đảm sát với thực tế.

Theo đó, cơ quan soạn thảo đã rà soát, bổ sung các quy định nhằm hạn chế tình trạng dự toán thu và dự toán chi không sát thực tế, qua đó nâng cao chất lượng điều hành ngân sách. Về chuyển nguồn ngân sách, Bộ trưởng thừa nhận đây là vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm. Việc chuyển nguồn trong thời gian qua có xu hướng tăng, ảnh hưởng đến kỷ luật tài chính - ngân sách.

“Cái việc chuyển nguồn trong thời gian vừa qua tương đối lớn và đã làm giảm kỷ luật về tài chính ngân sách”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nói.

Vì vậy, dự thảo đã đưa ra các quy định nhằm thu hẹp phạm vi chuyển nguồn, tăng kỷ luật trong chấp hành ngân sách. Tuy nhiên, Bộ trưởng cũng lưu ý cần bóc tách nguyên nhân chuyển nguồn tăng trong thời gian qua. Trong đó, một phần đáng kể liên quan đến nguồn cải cách tiền lương. Nếu loại khoản này, quy mô chuyển nguồn đã được thu hẹp đáng kể so với từng thời kỳ.

Về nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội của dự án đầu tư công, Bộ trưởng cho biết dự thảo đã kế thừa, sửa đổi, bổ sung các quy định của Luật Đầu tư công theo tinh thần Kết luận 18 của Trung ương 2. Mục tiêu là không chỉ đánh giá hiệu quả ở một khâu riêng lẻ mà phải theo dõi xuyên suốt quá trình thực hiện dự án.

“Dự thảo cũng đã kế thừa, sửa đổi, bổ sung các quy định của Luật Đầu tư công nhằm cắt giảm, đơn giản các thủ tục hành chính và cụ thể hóa nội dung đánh giá hiệu quả đầu tư trong toàn bộ các khâu thực hiện dự án đầu tư công”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết.

Theo đó, việc đánh giá được đặt ra từ khâu chuẩn bị dự án, phân bổ vốn, đấu thầu, tổ chức triển khai, quản lý, quyết toán cho đến khi đưa dự án vào sử dụng. Cách tiếp cận này nhằm vừa giảm thủ tục hành chính, vừa nâng cao trách nhiệm trong quyết định và tổ chức thực hiện đầu tư công, bảo đảm nguồn vốn nhà nước được sử dụng hiệu quả hơn.

Tạo dư địa linh hoạt trong điều hành ngân sách

Bên cạnh siết kỷ luật ngân sách, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết dự thảo cũng rà soát một số quy định nhằm tạo sự linh hoạt trong quá trình tổ chức thực hiện, nhất là việc sử dụng số tăng thu, nguồn dự trữ và dự phòng ngân sách.

Theo Bộ trưởng, mục tiêu là bảo đảm ngân sách có khả năng phản ứng phù hợp trước những yêu cầu phát sinh, nhưng vẫn nằm trong khuôn khổ kỷ luật tài chính và các nguyên tắc quản lý ngân sách. Đối với phân cấp, phân quyền, dự thảo tiếp tục hướng tới tăng tính chủ động của địa phương nhưng phải bảo đảm nguồn lực, trách nhiệm giải trình và sự phù hợp với khả năng cân đối ngân sách từng cấp.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục tiếp thu các ý kiến của đại biểu Quốc hội, trực tiếp chỉnh sửa dự thảo để bảo đảm tính thống nhất, hiệu quả và đáp ứng yêu cầu quản lý thu, chi ngân sách trong giai đoạn tới.

“Chúng tôi tiếp thu và sẽ sửa trực tiếp dự thảo lần này để sao cho luật được thống nhất, hiệu quả nhất, đáp ứng nhu cầu về quản lý thu, chi ngân sách và động lực phát triển đất nước trong giai đoạn tới”, Bộ trưởng nói.

Hợp nhất hai luật, tránh “một việc, nhiều quy trình”

Phát biểu kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cho biết các đại biểu cơ bản tán thành sự cần thiết nghiên cứu hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, đồng thời tập trung góp ý vào những vấn đề lớn.

Về hợp nhất, các đại biểu nhấn mạnh phải thực chất, khắc phục sự giao thoa, chồng chéo giữa quy trình ngân sách và đầu tư công, cắt giảm thủ tục; đồng thời gắn kế hoạch tài chính 5 năm với kế hoạch đầu tư công trung hạn, kế hoạch đầu tư công hằng năm với dự toán ngân sách hằng năm. Ranh giới giữa chi đầu tư và chi thường xuyên cũng cần được rà soát hợp lý.

Về phân cấp, phân quyền, cần phân định rõ thẩm quyền của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, HĐND và UBND các cấp. Phân cấp phải gắn với nguồn lực, trách nhiệm giải trình, kiểm tra và giám sát; đồng thời xác định rõ những nội dung cần quy định ngay trong luật và những vấn đề có thể giao Chính phủ hướng dẫn.

Các đại biểu cũng đề nghị tăng tính chủ động trong điều hành ngân sách nhưng phải bảo đảm kỷ luật, kỷ cương, an toàn tài chính, nhất là trong sử dụng dự phòng, quỹ dự trữ tài chính, nguồn tăng thu, điều chỉnh dự toán và chuyển nguồn.

Đối với đầu tư công và chi thường xuyên, cần quản lý theo mục tiêu, kết quả đầu ra và hiệu quả sử dụng nguồn lực, gắn với tiến độ, chất lượng và trách nhiệm.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài chính phối hợp với các cơ quan của Quốc hội tiếp thu đầy đủ ý kiến đại biểu, tiếp tục rà soát, đánh giá tác động và hoàn thiện hồ sơ dự án Luật để trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.