“Nút thắt” định giá tài sản trí tuệ

Tài sản trí tuệ là những sản phẩm do trí tuệ con người tạo ra trong quá trình lao động sáng tạo, bao gồm: Các nghiên cứu, phát minh, ý tưởng khoa học, sáng chế khoa học công nghệ, phầm mềm máy tính;tác phẩm văn học,nghệ thuật; kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu, bí quyết kinh doanh; công thức pha chế; giống cây trồng mới.... Tài sản trí tuệcó thể được định giá bằng tiền và trao đổi trên thị trường....

Theo ông Lại Hoàng Dương, Giám đốc Nghiên cứu Phát triển sản phẩm, Công ty máy tính Thánh Gióng, một trong những điều kiện quan trọng để thương mại hóa TSTT là phải được định giá một cách khoa học.

“Hiện TSTT của chúng tôi đang chiếm khoảng 35-40% giá trị tài sản của doanh nghiệp, nếu những TSTT này có thể được định giá bằng các con số cụ thể thì sẽ giúp ích rất nhiều cho doanh nghiệp trong việc vay vốn, huy động vốn, góp vốn cũng như tạo ra nhiều cơ hội về đổi mới sáng tạo. Thông thường, việc định giá TSTT được thực hiện thông qua 3 nhóm phương pháp: Chi phí, thị trường và thu nhập. Tôi cho rằng, phương pháp thu nhập là quan trọng vì nó phản ánh trực tiếp giá trị kinh tế trên thị trường mà TSTT tạo ra trong tương lai, tuy nhiên phương pháp này phụ thuộc nhiều vào năng lực dự báo của chuyên gia định giá, nên kết quả thường có độ biến động lớn. Mong muốn của doanh nghiệp có TSTT là làm sao có một bộ tiêu chuẩn, phương pháp định giá TSTT cụ thể, minh bạch và rõ ràng để doanh nghiệp lấy đó làm căn cứ thực hiện cũng như việc doanh nghiệp sẽ được vay bao nhiêu vốn từ TSTT được định giá đó và cơ quan nào sẽ thẩm định những TSTT này”, ông Dương nói.

Việc định giá TSTT khó hơn rất nhiều so với tài sản truyền thống do giá trị của loại tài sản này không thể quan sát trực tiếp mà phụ thuộc nhiều vào lợi ích kinh tế trong tương lai.

Ông Phạm Văn Bình, Phó Cục trưởng Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính) nhận định, công tác định giá, thẩm định giá TSTT đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức dù Luật Giá năm 2023 cùng với các Nghị định, Thông tư hướng dẫn đã thiết lập một nền tảng pháp lý rõ ràng cho hoạt động thẩm định giá, bao gồm việc xác định đối tượng tài sản, phương thức thực hiện và trách nhiệm của các chủ thể liên quan, trong đó có định giá TSTT, tài sản vô hình.

“Hiện dữ liệu về thị trường giao dịch TSTT tại Việt Nam phát triển chưa tương xứng, thông tin về các giao dịch chuyển nhượng, hợp đồng li-xăng (chuyển giao quyền sử dụng nhãn hiệu) còn hạn chế, gây khó khăn cho việc áp dụng các phương pháp so sánh thị trường. Đặc biệt, việc định giá cũng khó đạt được sự đồng thuận giữa các bên liên quan khi cùng một TSTT nhưng bên sở hữu và nhà đầu tư có thể có các mức giá khác nhau – điều này đặt ra thách thức đối với thẩm định viên khi đưa ra kết quả để đạt được sự đồng thuận giữa các bên”, ông Bình phân tích.

Hoàn thiện cơ chế định giá tài sản trí tuệ

Nghị quyết 19 về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam đề ra nhiệm vụ: Xác lập mô hình tăng trưởng mới dựa trên năng suất, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo. Xác lập đầy đủ quyền tài sản đối với kết quả nghiên cứu, thúc đẩy luân chuyển, giao dịch và thương mại hoá công nghệ, tri thức, tài sản trí tuệ. Xây dựng cơ chế để quyền sở hữu trí tuệ trở thành căn cứ góp vốn, bảo lãnh tín dụng và khai thác thương mại....

Bà Nguyễn Thị Minh Phương, Giảng viên Đại học Kinh tế Quốc dân (bộ môn Định giá) cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến TSTT và hoạt động thẩm định giá theo hướng đồng bộ, minh bạch, phù hợp với thị trường. Các quy định pháp luật cần làm rõ nguyên tắc, tiêu chí và phương pháp xác định giá trị TSTT nhằm hạn chế sự khác biệt quá lớn trong kết quả định giá.

“Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về giao dịch TSTT để hỗ trợ hoạt động định giá. Thúc đẩy phát triển thị trường TSTT, tăng cường hỗ trợ các sàn giao dịch công nghệ, trung tâm đổi mới sáng tạo và cơ chế thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học nhằm nâng cao khả năng khai thác TSTT. Chú trọng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, chuyên sâu về định giá TSTT để nâng cao năng lực cho đội ngũ thẩm định viên. Trong dài hạn, cần từng bước tiếp cận các chuẩn mực quốc tế về định giá tài sản vô hình để nâng cao tính minh bạch, độ tin cậy của hoạt động định giá - điều này không chỉ góp phần thúc đẩy thương mại hóa TSTT mà còn tạo điều kiện thu hút đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt trong nền kinh tế toàn cầu”, bà Phương nêu quan điểm.

Theo Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), cơ cấu giá trị doanh nghiệp toàn cầu đang chuyển dịch mạnh sang tài sản vô hình, với tổng giá trị đã vượt 100 nghìn tỷ USD và được dự báo tiếp tục gia tăng trong thời gian tới. Tuy nhiên, việc khai thác tài sản sở hữu trí tuệ (TSTT) cho mục đích tài chính vẫn còn ở giai đoạn sơ khai. Một trong những nguyên nhân là việc xác định, định giá tài sản vô hình còn gặp nhiều khó khăn, chưa phản ánh đầy đủ giá trị thực của tài sản.

Đây không chỉ là thách thức đối với Việt Nam mà còn là vấn đề đặt ra với nhiều quốc gia trong quá trình phát triển nền kinh tế tri thức. Khi khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng trở thành động lực tăng trưởng, TSTT đang dần trở thành nguồn lực kinh tế quan trọng của doanh nghiệp và nền kinh tế.

Trong bối cảnh đó, định giá, thẩm định giá TSTT một cách chính xác và minh bạch trở thành yêu cầu cấp thiết. Hoạt động này đóng vai trò như một công cụ trung gian độc lập, giúp xác lập giá trị hợp lý của tài sản, nâng cao tính minh bạch của thị trường, đồng thời tạo cơ sở để doanh nghiệp khai thác hiệu quả hơn nguồn lực trí tuệ.

Đối với khu vực công, việc định giá đúng TSTT còn có ý nghĩa đặc biệt trong quản lý, giám sát và sử dụng hiệu quả tài sản công, vốn nhà nước. Đây cũng là cơ sở quan trọng để thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và đưa tài sản trí tuệ thực sự trở thành nguồn lực cho tăng trưởng kinh tế.