"Vũ khí cảm tử" trên biển

Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ (CENTCOM) cho biết, đây là lần đầu phương tiện không người lái cảm tử được triển khai trong chiến đấu, đánh dấu bước tiến mới trong cách Washington tấn công các mục tiêu quân sự của Iran liên quan đến hoạt động trên biển, đặc biệt tại eo biển Hormuz.

Chiến dịch tấn công này nhằm vào hàng chục mục tiêu quân sự của Iran, trong đó có các hệ thống phòng không, các trạm radar ven biển, kho tên lửa, cơ sở lưu trữ máy bay không người lái (UAV) và các tàu tấn công nhanh của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Ngoài việc gây thiệt hại trực tiếp cho đối phương, chiến dịch còn phản ánh chiến lược rộng hơn của Mỹ nhằm làm suy giảm năng lực triển khai sức mạnh trên biển của Iran, đồng thời tăng cường khả năng răn đe tại eo biển Hormuz - một trong những tuyến hàng hải chiến lược quan trọng nhất thế giới.

CENTCOM cho biết chiến dịch được thực hiện với sự tham gia của máy bay chiến đấu, tàu chiến, phương tiện tấn công một chiều trên không. Theo cơ quan này, mục tiêu của chiến dịch là làm suy yếu khả năng Iran tấn công các tàu thương mại quốc tế đi qua eo biển Hormuz, đồng thời bảo đảm tự do hàng hải trong bối cảnh Tehran nhiều lần bị cáo buộc đe dọa và quấy rối hoạt động vận tải trên tuyến đường này.

Việc triển khai phương tiện tấn công một chiều trên biển được xem là điểm đáng chú ý nhất của chiến dịch. Phương tiện mặt nước không người lái mang thuốc nổ này từng được biết đến rộng rãi qua các chiến dịch của Ukraine nhằm vào Hạm đội Biển Đen của Nga. Việc quân đội Mỹ đưa chúng vào thực chiến cho thấy các hệ thống tác chiến hàng hải không người lái đang dần chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang triển khai trong hoạt động quân sự thực tế.

So với tên lửa hành trình hoặc máy bay chiến đấu có người lái, phương tiện tấn công một chiều trên biển có thể tiếp cận các khu vực ven bờ được phòng thủ với mức độ rủi ro thấp hơn đối với lực lượng vận hành. Chúng có thể được sử dụng để tấn công các trạm radar, tàu chiến cỡ nhỏ, cơ sở hạ tầng ven biển hoặc làm mồi nhử nhằm buộc đối phương kích hoạt hệ thống cảm biến và phòng không trước khi các đợt tấn công tiếp theo được triển khai.

Đối với Hải quân Mỹ, năng lực này mang lại nhiều lợi thế trong môi trường tác chiến đặc thù của Vịnh Ba Tư. Eo biển Hormuz có địa hình hàng hải phức tạp với luồng hàng hải hẹp, nhiều đảo và khoảng cách ngắn tới bờ biển Iran, tạo điều kiện cho các tàu cỡ nhỏ hoạt động. Trong bối cảnh đó, các phương tiện mặt nước không người lái có thể hoạt động gần bờ, cơ động trong vùng biển hạn chế và tấn công mục tiêu mà không phải đưa các tàu chiến cỡ lớn hoặc tài sản hải quân giá trị cao vào khu vực nguy hiểm.

Ngoài khả năng tấn công, các phương tiện không người lái trên mặt nước còn có thể đảm nhiệm nhiệm vụ trinh sát và thu thập thông tin tình báo. Khi được trang bị hệ thống định vị, cảm biến quang - điện tử và dẫn đường tự động, chúng có thể theo dõi hoạt động của đối phương, hỗ trợ xác định mục tiêu và phối hợp với UAV trên không để tạo sức ép từ nhiều hướng. Các đòn tấn công đồng thời từ trên không và trên biển có thể khiến lực lượng phòng thủ phải phân tán nguồn lực, làm gia tăng độ phức tạp trong việc bảo vệ các mục tiêu ven biển.

Việc lần đầu đưa các hệ thống này vào thực chiến cũng phản ánh sự thay đổi trong học thuyết quân sự của Mỹ sau những kinh nghiệm từ các cuộc xung đột gần đây. Thực tế tại Biển Đen cho thấy các phương tiện mặt nước không người lái có chi phí thấp vẫn có thể gây ra mối đe dọa đáng kể đối với các tàu chiến hiện đại có giá trị lớn.

Danh sách mục tiêu do CENTCOM công bố cũng cho thấy chiến dịch không chỉ tập trung vào các bệ phóng tên lửa hay tàu chiến riêng lẻ mà còn hướng tới việc làm suy giảm toàn bộ hệ thống hỗ trợ các hoạt động tác chiến trên biển của Iran.

Theo đó, các hệ thống phòng không, radar ven biển, phương tiện giám sát, kho tên lửa, cơ sở hạ tầng UAV và các tàu tấn công nhanh của IRGC đều là những mắt xích trong mạng lưới tác chiến trên biển của Iran. Hệ thống radar ven biển phát hiện mục tiêu, UAV trinh sát xác nhận và theo dõi, các sở chỉ huy xử lý dữ liệu trước khi truyền thông tin tới các đơn vị tên lửa hoặc lực lượng tấn công. Sau đó, tàu tấn công nhanh và các phương tiện không người lái sẽ thực hiện nhiệm vụ hoặc hỗ trợ các hoạt động tiếp theo.

Làm suy giảm năng lực tác chiến của Iran

Theo giới chức Mỹ, việc vô hiệu hóa đồng thời nhiều thành phần trong mạng lưới này có thể mang lại hiệu quả tác chiến lớn hơn so với chỉ phá hủy các bệ phóng tên lửa. Ngay cả khi các hệ thống tên lửa chống hạm vẫn còn hoạt động, chúng cũng khó có thể tấn công hiệu quả các tàu thương mại nếu thiếu dữ liệu mục tiêu chính xác từ mạng lưới giám sát hoặc không còn khả năng phối hợp giữa các hệ thống chỉ huy và vũ khí.

Việc phá hủy các trạm radar ven biển được Washington cho là có ý nghĩa quan trọng, bởi đây là những mắt xích cung cấp dữ liệu giám sát hàng hải cho các tổ hợp tên lửa chống hạm của Iran bố trí dọc bờ biển phía nam. Nếu năng lực giám sát bị suy giảm, quá trình phát hiện và theo dõi các tàu di chuyển qua khu vực sẽ trở nên khó khăn hơn, từ đó làm giảm hiệu quả của mạng lưới phòng thủ ven biển.

Bên cạnh đó, việc vô hiệu hóa các hệ thống phòng không tích hợp cũng mang lại lợi thế đáng kể cho lực lượng Mỹ. Khi phạm vi bao phủ của radar và phòng không bị thu hẹp, máy bay Mỹ có điều kiện thuận lợi hơn để tiếp tục tiến hành các đòn tấn công nhằm vào các trận địa tên lửa, sở chỉ huy và căn cứ hải quân, đồng thời giảm nguy cơ bị đánh chặn bởi các tổ hợp tên lửa đất đối không.

Chiến dịch lần này cho thấy CENTCOM không chỉ tiến hành các đòn đáp trả mang tính hạn chế, mà đang hướng tới mục tiêu làm suy giảm năng lực tác chiến trên biển của Iran trong dài hạn. Trọng tâm của chiến dịch là phá hủy các hệ thống giám sát, chỉ huy - kiểm soát và những thành phần hỗ trợ chiến lược chống tiếp cận/chống xâm nhập khu vực (A2/AD) của Tehran.