Khác biệt căn bản giữa Mỹ và Trung Quốc trong tham vọng AI

Cả Mỹ và Trung Quốc đều đang tranh giành vị thế dẫn đầu trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu. Các công ty Mỹ hiện dường như đang nắm lợi thế dẫn đầu, với khoảng cách ước tính vào khoảng 6 tháng. Tuy nhiên, lợi thế này rất mong manh, như thực tế từ một số công ty Trung Quốc gần đây đã chứng minh. Hai quốc gia có sự khác biệt trong chiến lược nhằm đạt được và duy trì vị thế dẫn đầu về AI, cũng như trong những hệ quả rộng lớn hơn nảy sinh từ cách tiếp cận của mỗi bên.

Tờ National Interest cho hay, Mỹ đã xây dựng lợi thế về AI bằng cách khơi dậy sức mạnh của khu vực tư nhân đầy tinh thần khởi nghiệp để phát triển với tốc độ chóng mặt. Để duy trì lợi thế này, Mỹ chọn cách đi một mình, phát triển các mô hình đóng, đồng thời sử dụng các biện pháp kiểm soát của nhà nước để ngăn chặn, trì hoãn hoặc hạn chế Trung Quốc tiếp cận các mô hình tiên tiến hay phần cứng nền tảng của chúng.

Ngược lại, Trung Quốc mở rộng cách tiếp cận lấy chính phủ làm trung tâm đối với AI. Họ định hướng, giám sát và hỗ trợ sự phát triển AI của khu vực tư nhân, đồng thời ủng hộ các mô hình mở và tích cực xây dựng một hệ sinh thái AI quốc tế xoay quanh các công nghệ và tiêu chuẩn của mình.

Bất chấp những khác biệt quan trọng này, yếu tố then chốt tạo nên sự khác biệt giữa Mỹ và Trung Quốc chính là vai trò của AI trong các chiến lược tổng thể của họ. Mỹ đang dồn toàn lực vào một hướng đi duy nhất, dường như tin rằng sự thống trị về AI sẽ mở ra sự thịnh vượng kinh tế, ưu thế quân sự và quyền lực địa chính trị trong tương lai. Thay vào đó, Trung Quốc áp dụng cách tiếp cận đa dạng hóa, đặt cược vào nhiều lĩnh vực công nghệ và công nghiệp lớn song song với AI.

Phố Wall đã tham gia sâu sắc vào canh bạc này của Mỹ. Họ đang thúc đẩy các khoản đầu tư chưa từng có vào AI và cơ sở hạ tầng nền tảng của nó, vượt xa các khoản đầu tư vào những lĩnh vực công nghệ khác, qua đó gắn kết vận mệnh của mình với sự thành công của canh bạc AI. Giáo sư danh tiếng của Đại học Harvard, Graham Allison, đã mô tả rất xác đáng: đây là “canh bạc mang tầm vóc vũ trụ” của Mỹ đối với AI.

Tuy nhiên, Trung Quốc lại lồng ghép trí tuệ nhân tạo (AI) vào một chiến lược công nghiệp và công nghệ bao quát hơn nhiều. Sau giai đoạn đầu phụ thuộc nhiều vào công nghệ nước ngoài và xây dựng các hệ sinh thái sản xuất ngày càng hiệu quả dựa trên nền tảng đó, Bắc Kinh hiện đang đầu tư mạnh vào giáo dục và nghiên cứu STEM, khoáng sản thiết yếu, chuỗi cung ứng, robot, pin, xe điện, đóng tàu, hàng không vũ trụ, viễn thông, năng lượng và công nghệ sinh học. Song song với đó, họ đang xây dựng một liên minh quốc tế rộng rãi nhằm chi phối việc thiết lập các tiêu chuẩn và mở rộng tầm ảnh hưởng trên toàn cầu. Họ đặt cược cả vào sự cộng hưởng giữa các thành phần riêng lẻ lẫn sự thành công của ít nhất một vài yếu tố trong số đó.

Rủi ro của “dồn trứng vào một giỏ”

Như vậy, cả hai quốc gia đều hướng tới việc định hình không chỉ vận mệnh dân tộc mình mà còn cả tương lai toàn cầu, nhưng cách thức triển khai lại rất khác biệt. Chưa thể biết chắc chắn 100% cách tiếp cận nào sẽ ưu việt hơn. Tuy nhiên, chính sự bất định này - cùng những rủi ro đi kèm - lại là vấn đề quan trọng nhất vào lúc này.

Các nhà quản lý danh mục đầu tư hiểu rất rõ vấn đề cốt lõi này. Việc tập trung đầu tư vào một tài sản duy nhất có thể mang lại lợi nhuận phi thường, với điều kiện giả định trọng tâm đó phải chính xác. Ngược lại, đa dạng hóa đồng nghĩa với việc chấp nhận hy sinh một phần lợi nhuận tiềm năng để đổi lấy khả năng chống chịu tốt hơn trước những biến động bất định. Mặc dù các quốc gia không phải là quỹ đầu tư và mọi chiến lược đều đòi hỏi sự đánh đổi, nhưng nguyên tắc này vẫn luôn đúng đắn. Một đại chiến lược khôn ngoan không nên chỉ dựa vào kỳ vọng rằng tương lai sẽ diễn ra đúng như một dự báo cụ thể nào đó.

Lĩnh vực sinh thái học mang lại một sự so sánh đầy ý nghĩa. Các mô hình canh tác độc canh thường tối đa hóa năng suất trong điều kiện ổn định nhờ tập trung nguồn lực vào một loài cây trồng thành công. Tuy nhiên, khi môi trường thay đổi, những phẩm chất khác biệt lại trở nên quan trọng hơn. Các hệ sinh thái đa dạng sở hữu nhiều cơ chế thích ứng: Khi một thành phần suy yếu, các thành phần khác sẽ bù đắp. Khả năng chống chịu của chúng không chỉ đến từ sự đa dạng đơn thuần, mà còn từ sự tương tác giữa các yếu tố khác nhau trong hệ thống.

Điều tương tự cũng áp dụng cho các hệ sinh thái chiến lược. Một quốc gia có thể giành được lợi thế tạm thời nhờ làm chủ một công nghệ duy nhất, nhưng điều đó khó có thể đảm bảo thành công lâu dài. Hãy nhớ lại nhận định của học giả Samuel Huntington trong bài viết kinh điển đăng trên tạp chí “Foreign Affairs” năm 1988: “Phép thử cuối cùng đối với một cường quốc chính là khả năng tự đổi mới sức mạnh của quốc gia đó”. Liệu một công nghệ đơn lẻ có khả năng mang lại kết quả này hay không? Liệu nó có thể duy trì sự bền vững và chống chọi được với những thách thức từ cả bên trong lẫn bên ngoài - từ những đối tượng chịu thiệt thòi bởi công nghệ đó hoặc những bên có thể tận dụng nó để tạo lợi thế cho riêng mình?.

Ngay cả khi Mỹ đạt được vị thế dẫn đầu vượt trội về AI, Trung Quốc vẫn sẽ có mọi động lực để đối phó. Một yếu tố có thể mang lại lợi thế cho Trung Quốc là sự khác biệt về tốc độ phát triển giữa lĩnh vực kỹ thuật số và lĩnh vực vật lý. AI có thể hỗ trợ thiết kế các loại tàu ngầm ưu việt hơn, nhưng không thể ngay lập tức xây dựng các nhà máy đóng tàu để chế tạo chúng. AI có thể giúp tìm ra công nghệ pin tiên tiến hơn, nhưng vẫn cần xây dựng các mỏ khai thác, nhà máy lọc và cơ sở sản xuất để hiện thực hóa điều đó. Ưu thế công nghệ có thể hình thành nhanh chóng, nhưng các hệ sinh thái vật lý cần thiết để chuyển hóa ưu thế đó thành sức mạnh thực tế lại đòi hỏi hàng thập kỷ để xây dựng. Một khi đã hình thành, ưu thế công nghệ này lại tiềm ẩn nguy cơ gây ra tâm lý chủ quan đúng vào thời điểm các thách thức đối trọng với nó đang chín muồi.

Lợi thế trên chặng đường dài

Trung Quốc không nhất thiết đã tìm ra một mô hình vượt trội hơn. Cách tiếp cận của nước này đi kèm những rủi ro nhất định, bao gồm việc phân bổ nguồn lực sai lệch, tình trạng dư thừa công suất và sự cứng nhắc về quản lý. Tuy nhiên, Trung Quốc đã tạo ra một cấu trúc chiến lược tổng thể linh hoạt hơn, trong đó thất bại ở một lĩnh vực công nghệ cụ thể sẽ không làm sụp đổ chiến lược lớn hơn. Ngược lại, Mỹ đang đặt cược tập trung vào một hướng đi có thể mang lại lợi ích lớn hơn nhưng cũng tiềm ẩn hậu quả nghiêm trọng hơn nếu những kỳ vọng ban đầu không thành hiện thực.

Những điểm yếu gắn liền với canh bạc lớn của Mỹ đang ngày càng bộc lộ rõ ​​nét. Chúng bao gồm từ áp lực lên nhu cầu điện và nước do các trung tâm dữ liệu gây ra cho đến những tác động đáng lo ngại của AI đối với lực lượng lao động. Sự phụ thuộc nặng nề của thị trường chứng khoán Mỹ vào một số ít công ty AI, kết hợp với nguy cơ từ các mô hình AI mất kiểm soát, tạo ra thêm những điểm yếu mang tính quyết định trong chiến lược tổng thể.

Cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc là một cuộc chạy marathon chứ không phải chạy nước rút. Kết cục của Chiến tranh Lạnh lần thứ nhất không được định đoạt bởi vệ tinh Sputnik, chương trình Apollo hay bất kỳ bước đột phá công nghệ đơn lẻ nào. Bên nào bền bỉ hơn, thích ứng tốt thì giành lợi thế tổng thể.

Mối nguy lớn nhất mà Mỹ phải đối mặt không phải là việc thua cuộc trong cuộc đua AI. Nguy cơ thực sự nằm ở việc nước này coi vị thế dẫn đầu công nghệ trong một lĩnh vực đơn lẻ là chiến lược đủ sức đối phó với thách thức từ Trung Quốc trong cuộc chạy marathon địa chính trị dài hơi phía trước.

Xem thêm:

>> 5 điểm đáng chú ý trong Thượng đỉnh Mỹ - Trung Quốc tại Washington

>> Hệ thống AI mắc sai lầm, quân đội Mỹ suýt tấn công tàu Trung Quốc?

>> OpenAI: Trí tuệ nhân tạo có nguy hiểm nhưng thế giới nên tin các hãng AI