Một trong những lợi thế chính trị lớn nhất của Gadi Eisenkot là ông không phải Benjamin Netanyahu. Đối với nhiều cử tri Israel mong muốn thay đổi sau những năm tháng đầy biến động, sự khác biệt đó có thể đủ sức thuyết phục họ lựa chọn một nhà lãnh đạo mới.

Tuy nhiên, sức hút của Eisenkot không chỉ đến từ việc ông là đối thủ của Thủ tướng đương nhiệm. Xuất thân gia đình, sự nghiệp quân sự và hình ảnh một chính trị gia đề cao trách nhiệm giải trình đã giúp ông trở thành gương mặt nổi bật nhất của phe đối lập.

Từ vị tướng quân đội đến chính trường Israel

Gadi Eisenkot, 66 tuổi, là con của một gia đình Do Thái nhập cư từ Morocco. Ông lớn lên tại Tiberias và Eilat, những thành phố nằm ngoài các trung tâm quyền lực chính trị truyền thống của Israel. Hoàn cảnh xuất thân của ông có nhiều khác biệt so với Thủ tướng Netanyahu, người trưởng thành trong môi trường có quan hệ mật thiết với giới tinh hoa chính trị tại Jerusalem.

Gia nhập Lữ đoàn Golani năm 1978, Eisenkot trải qua gần 40 năm phục vụ trong quân đội Israel (IDF), trước khi đảm nhiệm chức Tổng tham mưu trưởng từ năm 2015 đến 2019, dưới thời Thủ tướng Netanyahu. Trong nhiệm kỳ này, ông từng ủng hộ điều tra và xét xử một binh sĩ Israel bắn chết người Palestine bị thương tại Hebron năm 2016, bất chấp sức ép từ các chính trị gia cánh hữu, trong đó có ông Netanyahu. Quyết định này góp phần xây dựng hình ảnh một chỉ huy coi trọng kỷ luật và nguyên tắc quân đội.

Năm 2022, ông Eisenkot chính thức bước vào chính trường, hợp tác với ông Benny Gantz, một cựu Tổng tham mưu trưởng khác. Sau cuộc tấn công do Hamas dẫn đầu nhằm vào Israel ngày 7/10/2023, cả hai tham gia nội các chiến tranh khẩn cấp của Thủ tướng Netanyahu, nhưng rời chính phủ vào tháng 6/2024 do bất đồng về chiến lược hậu chiến tại Gaza.

Cuộc xung đột cũng để lại mất mát lớn đối với gia đình Eisenkot. Tháng 12/2023, con trai út của ông là Gal, 25 tuổi, thiệt mạng khi tham chiến tại Gaza. Hai người cháu của ông cũng tử trận. Ông Eisenkot sau đó tuyên bố sẽ không để những hy sinh này trở nên vô nghĩa và coi đây là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy mình tiếp tục hoạt động chính trị.

Xuất thân từ cộng đồng Do Thái Mizrahi, có nguồn gốc Trung Đông và Bắc Phi, cũng được xem là lợi thế của Eisenkot. Trong nhiều thập kỷ, một bộ phận đáng kể cử tri thuộc cộng đồng này thường ủng hộ đảng Likud của ông Netanyahu. Giới phân tích cho rằng nguồn gốc gia đình có thể giúp ông Eisenkot thu hút những cử tri vốn là nền tảng ủng hộ của đối thủ.

Nếu đắc cử, Eisenkot sẽ trở thành thủ tướng đầu tiên của Israel xuất thân từ cộng đồng Do Thái Mizrahi.

Cơ hội đánh bại ông Netanyahu và bài toán liên minh cầm quyền

Từ vị thế một chính trị gia có tỷ lệ ủng hộ chỉ ở mức một chữ số cách đây một năm, ông Eisenkot đã vươn lên trở thành ứng cử viên nổi bật nhất của phe đối lập.

Phần lớn các cuộc thăm dò gần đây dự báo đảng Yashar của ông có thể giành từ 20 đến 23 ghế trong Quốc hội Israel (Knesset), vượt qua đảng Likud để trở thành đảng lớn nhất. Ông Eisenkot cũng dẫn trước ông Netanyahu trong một số khảo sát về mức độ phù hợp với vị trí thủ tướng.

Tuy nhiên, chiến thắng tại hòm phiếu không đồng nghĩa với việc chắc chắn giành quyền thành lập chính phủ. Theo hệ thống chính trị Israel, lãnh đạo đảng giành nhiều ghế nhất không mặc nhiên trở thành thủ tướng. Tổng thống sẽ giao nhiệm vụ thành lập chính phủ cho nghị sĩ được đánh giá có khả năng tập hợp liên minh chiếm đa số trong Quốc hội gồm 120 ghế.

Các cuộc thăm dò cho thấy cả khối ủng hộ ông Netanyahu, bao gồm các đảng cực hữu và Do Thái Chính thống cực đoan, lẫn khối phản đối ông đều khó giành được 61 ghế cần thiết.

Để trở thành thủ tướng, ông Eisenkot có thể phải xây dựng một liên minh rộng lớn, tập hợp các chính đảng cánh tả, trung dung và cánh hữu. Trong một số kịch bản, sự ủng hộ của các đảng Arab cũng có thể đóng vai trò quyết định.

Ông Eisenkot từng đề cập khả năng thành lập chính phủ thiểu số với sự hậu thuẫn từ bên ngoài của các đảng Arab. Tuy nhiên, phương án này có nguy cơ vấp phải sự phản đối của những đảng cánh hữu mà ông cần để xây dựng liên minh.

Ông Eisenkot sẽ thay đổi chính sách Israel như thế nào?

Khác với phong cách chính trị quyết liệt của Thủ tướng Netanyahu, ông Eisenkot xây dựng hình ảnh một nhà lãnh đạo thực tế, chú trọng đoàn kết và trách nhiệm giải trình. Các cam kết tranh cử quan trọng của ông tập trung vào những vấn đề trong nước, đặc biệt là thành lập ủy ban điều tra cấp nhà nước về những thất bại an ninh dẫn tới cuộc tấn công ngày 7/10/2023 và yêu cầu tất cả công dân thực hiện nghĩa vụ quân sự hoặc nghĩa vụ quốc gia.

Chủ trương này khác biệt với chính sách của liên minh của Netanyahu, vốn phụ thuộc vào các đảng yêu cầu duy trì quyền miễn nghĩa vụ quân sự cho cộng đồng Do Thái Chính thống cực đoan.

Tuy nhiên, trong lĩnh vực an ninh và quân sự, khác biệt giữa hai chính trị gia không quá lớn. Ông Eisenkot có quan điểm cứng rắn và nhìn chung ủng hộ các chiến dịch quân sự của Israel tại Gaza, Lebanon và Iran. Ông từng gắn liền với “học thuyết Dahiyeh”, chủ trương sử dụng sức mạnh quân sự áp đảo nhằm răn đe đối phương, cũng như chiến lược tiến hành các chiến dịch cường độ thấp để làm suy yếu năng lực đối địch mà không gây ra xung đột toàn diện.

Đối với Iran, ông Eisenkot cũng đặt mục tiêu ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân và làm suy yếu mạng lưới lực lượng đồng minh của nước này trong khu vực. Tuy nhiên, ông cho rằng các thành quả quân sự cần đi kèm một chiến lược ngoại giao rõ ràng.

Về Gaza, ông Eisenkot cam kết chấm dứt sự kiểm soát của Hamas trong vòng 18 tháng, thông qua kế hoạch ngừng bắn của Tổng thống Mỹ Donald Trump hoặc các chiến dịch quân sự khác.

Trong vấn đề Palestine, ông Eisenkot đã bác bỏ giải pháp hai nhà nước nhưng phản đối việc Israel chính thức sáp nhập lãnh thổ tại Bờ Tây. Ông cũng cam kết trấn áp tình trạng bạo lực của người định cư Do Thái nhằm vào người Palestine. Dù vậy, khả năng thay đổi đáng kể chính sách đối với Palestine còn phụ thuộc vào thành phần liên minh cầm quyền mà ông Eisenkot có thể thành lập.

Quan hệ với Tổng thống Trump sẽ ra sao?

Một thách thức đối ngoại đáng chú ý đối với ông Eisenkot là quan hệ với Tổng thống Mỹ Donald Trump, người công khai ủng hộ ông Netanyahu trong cuộc bầu cử.

Hôm 18/10, ông Trump tuyên bố hoàn toàn ủng hộ Thủ tướng Netanyahu, ca ngợi ông là một nhà lãnh đạo thời chiến xuất sắc và cảnh báo Israel có thể lựa chọn sai người lãnh đạo nếu thay thế ông Netanyahu.

Mối quan hệ giữa ông Trump và ông Netanyahu đã được củng cố qua nhiều quyết định quan trọng, từ việc Mỹ chuyển đại sứ quán đến Jerusalem, rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran, thúc đẩy các Hiệp định Abraham đến những cuộc tấn công nhằm vào Iran trong giai đoạn 2025 - 2026.

Tuy nhiên, quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo không phải lúc nào cũng thuận lợi. Một số chiến dịch quân sự của Israel tại Lebanon và Gaza trong năm qua đã gây bất đồng với Washington do ảnh hưởng tới các nỗ lực ngoại giao khu vực của Mỹ.

Theo giới phân tích, một chính phủ do ông Eisenkot lãnh đạo, không phụ thuộc vào các chính trị gia cực hữu như Itamar Ben-Gvir và Bezalel Smotrich, có thể tạo thêm không gian cho Mỹ thúc đẩy ngoại giao Trung Đông, đặc biệt là tiến trình bình thường hóa quan hệ giữa Israel và Saudi Arabia. Dù vậy, triển vọng này trước hết phụ thuộc vào khả năng Eisenkot giành chiến thắng và xây dựng được một liên minh cầm quyền ổn định sau cuộc bầu cử ngày 27/10.