Khởi nguồn từ chi phí sinh hoạt tại châu Âu

Các cuộc biểu tình của học sinh sinh viên tại Pháp đã bước sang tháng thứ 2 và lan rộng thành các phong trào phản đối trên khắp châu Âu. Khởi đầu từ tháng 9 tại Pháp với việc học sinh, sinh viên phản đối tình trạng lớp học quá đông và thiếu giáo viên, phong trào này đã phát triển thành sự bất bình rộng lớn hơn đối với chi phí sinh hoạt đắt đỏ cùng các kế hoạch cắt giảm dịch vụ công.

Người dân tại Albania, Bỉ, Hy Lạp, Italy, Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha cũng đã xuống đường để phản đối tình trạng thiếu nhà ở giá rẻ, chi phí tăng cao và các dịch vụ công yếu kém. Nhiều người trẻ cho biết họ không còn hy vọng có được cuộc sống tốt hơn thế hệ cha mẹ mình.

Dù thuộc phái tả, phái hữu hay trung dung, giới chức 4 nước Pháp, Italy, Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha đều đang phải đối mặt với tình trạng bất ổn ngày càng gia tăng do chi phí sinh hoạt tăng vọt.

Đã hiểu rõ hơn về thực trạng, tờ Al Jazeera trực quan hóa những thay đổi về giá cả, tiền lương, nhà ở và giáo dục tại Pháp, Italy, Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha trong suốt 26 năm qua.

Theo Eurostat - cơ quan thống kê của Liên minh châu Âu (EU), giá cả các mặt hàng thiết yếu như thực phẩm, năng lượng, chi phí đi lại và các hóa đơn sinh hoạt tại Pháp, Italy, Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha đã tăng từ 59% đến 78% kể từ năm 2000. Chỉ số giá tiêu dùng hài hòa (HICP) của cơ quan này là thước đo chính thức của EU về chi phí cho các loại hàng hóa và dịch vụ thiết yếu hàng ngày. Tây Ban Nha ghi nhận mức tăng mạnh nhất là 78%, theo sau là Bồ Đào Nha với 71%, Italy với 68% và Pháp với 59%.

Điều này có nghĩa là các loại hàng hóa và dịch vụ từng có giá 100 euro (112 USD) vào năm 2000 thì nay có giá khoảng 178 euro (200 USD) tại Tây Ban Nha, 171 euro (192 USD) tại Bồ Đào Nha, 168 euro (188 USD) tại Italy và 159 euro (178 USD) tại Pháp.

Đột biến giá năm 2022 với xung đột Nga - Ukraine

Giá cả tăng trung bình khoảng 2% mỗi năm, nhưng đã vọt lên vào năm 2022 khi lạm phát hàng năm đạt 8,7% ở Italy, 8,3% ở Tây Ban Nha, 8,1% ở Bồ Đào Nha và 5,9% ở Pháp - mức cao nhất tại cả 4 quốc gia này kể từ ít nhất là năm 2000.

Sự gia tăng này chủ yếu do chi phí năng lượng, vốn đã tăng vọt sau khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine vào tháng 2/2022. Theo Eurostat, đến tháng 10 cùng năm - 8 tháng sau khi cuộc chiến bắt đầu - giá năng lượng trên khắp khu vực đồng euro đã cao hơn gần 42% so với một năm trước đó, trong khi giá thực phẩm cũng tăng mạnh.

Trong giai đoạn từ năm 2021 đến 2023, giá cả tại bốn quốc gia này đã tăng từ 12% đến 15%. Tiền lương không theo kịp đà tăng này. Hơn nữa, vì giá cả thường không giảm xuống ngay cả khi lạm phát hạ nhiệt, nên đến tận ngày nay, nhiều hộ gia đình vẫn đang phải chịu áp lực tài chính nặng nề.

Tiền lương đã thay đổi ra sao?

Nếu tính đến lạm phát, mức lương trung bình cho công việc toàn thời gian tại Italy đã giảm gần 5% trong giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2025. Trong cùng khoảng thời gian đó, tiền lương thực tế đã tăng 7% ở Tây Ban Nha, 11% ở Pháp và 20% ở Bồ Đào Nha, theo dữ liệu tiền lương từ Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) đã được điều chỉnh bằng chỉ số giá của Eurostat.

Jaime Velazquez - một nhà báo tại Madrid, chia sẻ với chương trình “Inside Story” của Al Jazeera rằng tại Tây Ban Nha, phần lớn các công việc mới đều thuộc lĩnh vực du lịch và dịch vụ; đây thường là những công việc mang tính thời vụ và có mức lương thấp.

Julius Fintelmann, đồng sáng lập kiêm tổng biên tập của ấn phẩm “The European Correspondent”, cho biết tình trạng già hóa dân số đang thu hẹp cơ hội đối với người lao động trẻ. Ông nói thêm rằng khoảng cách thu nhập giữa lao động lớn tuổi và lao động trẻ đã nới rộng tại các nền kinh tế thu nhập cao trong nhiều thập kỷ qua, khiến cho lời hứa hẹn rằng “thế hệ sau sẽ có cuộc sống tốt đẹp hơn thế hệ trước” không còn đúng nữa.

Chi phí nhà ở thay đổi như thế nào?

Theo chỉ số giá nhà trên thu nhập của OECD, việc sở hữu nhà ở tại cả 4 quốc gia này đều trở nên khó khăn hơn kể từ năm 2000. Chỉ số này cung cấp cái nhìn tổng quát về sự thay đổi của giá nhà so với thu nhập theo thời gian. Khi giá nhà tăng nhanh hơn thu nhập, chỉ số này sẽ tăng lên, cho thấy nhà ở ngày càng trở nên khó chi trả hơn.

Tuy nhiên, chỉ số này không cho biết cụ thể hộ gia đình hay khu vực nào chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, không tính đến chi phí vay thế chấp, cũng như không phản ánh chất lượng của những ngôi nhà mà người dân đang chi trả.

Tây Ban Nha là quốc gia ghi nhận sự thay đổi lớn nhất. Chỉ số giá nhà trên thu nhập tại đây cao hơn 56% so với năm 2000, ngay cả sau khi đã giảm mạnh hậu khủng hoảng tài chính năm 2008.

Tại Pháp, chỉ số này cao hơn 39% so với năm 2000, mặc dù đã giảm nhẹ kể từ mức đỉnh vào năm 2022.

Italy là trường hợp ngoại lệ, khi giá nhà nhìn chung vẫn theo kịp mức thu nhập, khiến chỉ số này chỉ cao hơn 5% so với năm 2000.

Bồ Đào Nha là quốc gia chứng kiến ​​sự thay đổi mạnh mẽ nhất trong những năm gần đây. Tỷ số giá nhà trên thu nhập đã giảm đều đặn trong suốt 15 năm kể từ sau năm 2000, đồng nghĩa với việc nhà ở trở nên dễ tiếp cận hơn về mặt tài chính. Tuy nhiên, kể từ năm 2015, tỷ số này đã tăng 67%.

OECD công bố tỷ số giá nhà trên thu nhập với năm 2015 được chọn làm năm tham chiếu. Để so sánh với dữ liệu về tiền lương và giá cả trong bài viết này (vốn bắt đầu từ năm 2000), Al Jazeera đã điều chỉnh lại các số liệu với mốc năm 2000 tương ứng với giá trị 100.

Chi tiêu công cho giáo dục

Giáo dục là tâm điểm của các bất ổn tại Pháp, nơi các cuộc biểu tình nổ ra do tình trạng lớp học quá đông và thiếu giáo viên. Trong khi đó, tại Bỉ và Albania, người biểu tình đã xuống đường phản đối chi phí giáo dục ngày càng tăng cũng như những khó khăn trong việc tiếp cận giáo dục đại học.

Theo dữ liệu mới nhất từ ​​Eurostat, chi tiêu công cho giáo dục của Pháp chiếm 5,1% tổng sản phẩm quốc nội (GDP), so với mức 5,6% vào năm 2000.

Italy dành 4,4% GDP cho giáo dục, so với mức 4% vào năm 2000; Tây Ban Nha dành 4,1% GDP cho giáo dục vào năm 2000 và duy trì tỷ lệ tương tự vào năm 2024. Bồ Đào Nha dành 4,8% GDP cho giáo dục vào năm 2000 và 4,3% vào năm 2024.

Xem thêm:

>> Pháp: Các tổ chức học sinh tiếp tục kêu gọi biểu tình sau cuộc gặp Tổng thống Macron

>> Bộ Ngoại giao Nga: Mỹ nghiêm túc cân nhắc sử dụng vũ khí hạt nhân tại châu Âu

>> Lý giải nguyên nhân nắng nóng chết người ở châu Âu và biện pháp ứng phó