Từ Texas, Ohio đến South Carolina, kết quả bầu cử giữa kỳ Mỹ cho thấy sự không đồng tình của cử tri đối với tình hình kinh tế và cách điều hành của chính quyền Tổng thống Donald Trump đã trở thành một yếu tố quan trọng định hình lá phiếu.

Làn sóng xanh vượt ra ngoài các bang chiến địa

Trước bầu cử, đảng Dân chủ chỉ cần giành thêm ba ghế để lấy lại Hạ viện. Tuy nhiên, những kết quả ban đầu cho thấy quy mô chiến thắng lớn hơn đáng kể so với mục tiêu này. Reuters, CBS News và NBC News đều đưa tin đảng Dân chủ được dự báo giành lại quyền kiểm soát Hạ viện. Đảng này không chỉ chiến thắng tại những hạt cạnh tranh truyền thống mà còn giành được các ghế trước đó do đảng Cộng hòa nắm giữ ở Pennsylvania, Virginia và nhiều bang khác.

Theo thông tin cập nhật trong đêm bầu cử, đảng Dân chủ đã giành thêm ít nhất 8 ghế Hạ viện từ đảng Cộng hòa, trong đó có những chiến thắng tại Kentucky, New Jersey và North Carolina. Đây là dấu hiệu cho thấy sự dịch chuyển của cử tri không chỉ diễn ra ở các khu vực vốn có tỷ lệ ủng hộ hai đảng sít sao, mà còn lan tới những địa bàn có truyền thống nghiêng về phe bảo thủ.

Đáng chú ý hơn, làn sóng này xuất hiện cả trong cuộc đua Thượng viện, nơi đảng Cộng hòa bước vào cuộc bầu cử với lợi thế 53 ghế so với 47 ghế của phe Dân chủ.

Tại Texas, ứng cử viên Dân chủ James Talarico đánh bại Tổng chưởng lý bang Ken Paxton, người được Tổng thống Trump hậu thuẫn. Đây là chiến thắng mang tính lịch sử, chấm dứt hơn 3 thập niên đảng Dân chủ không giành được một cuộc bầu cử cấp bang tại Texas. Điều đáng nói là chỉ hai năm trước, ông Trump từng chiến thắng tại bang này với cách biệt hai chữ số.

Tại Ohio, cựu Thượng nghị sĩ Dân chủ Sherrod Brown đánh bại Thượng nghị sĩ Cộng hòa đương nhiệm Jon Husted, đánh dấu sự trở lại của ông Brown sau thất bại trong cuộc bầu cử năm 2024. Đây cũng là một bang mà ông Trump từng giành chiến thắng với cách biệt lớn.

Một bất ngờ khác diễn ra tại South Carolina, nơi bác sĩ nhi khoa Annie Andrews đánh bại Thượng nghị sĩ Cộng hòa Darline Graham. Bà Graham được bổ nhiệm vào Thượng viện sau khi anh trai là Thượng nghị sĩ Lindsey Graham qua đời. Chiến thắng của bà Andrews đặc biệt đáng chú ý bởi ông Trump từng thắng tại South Carolina với cách biệt gần 18 điểm phần trăm trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024.

Tại North Carolina, cựu Thống đốc Roy Cooper cũng đánh bại ứng cử viên Cộng hòa Michael Whatley, giành thêm một ghế cho đảng Dân chủ.

Với những chiến thắng tại North Carolina, South Carolina, Texas và Ohio, đảng Dân chủ đã giành thêm bốn ghế Thượng viện từ đảng Cộng hòa, bằng số ghế tăng ròng cần thiết để giành đa số, với điều kiện bảo vệ được toàn bộ các ghế đang nắm giữ. Trong khi đó, đảng này đã bảo vệ thành công các ghế tại Georgia và New Hampshire, còn kết quả tại Michigan và Minnesota vẫn có ý nghĩa quyết định đối với cán cân quyền lực cuối cùng.

Lá phiếu giữa kỳ trở thành sự đánh giá đối với Tổng thống Trump

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của cuộc bầu cử là Tổng thống Donald Trump đã trực tiếp tham gia sâu vào chiến dịch vận động của đảng Cộng hòa.

Trong những tuần cuối cùng, ông Trump tiến hành một chiến dịch vận động dồn dập với hơn hai chục cuộc mít tinh, tích cực kêu gọi cử tri ủng hộ các ứng cử viên Cộng hòa tại những bang cạnh tranh quan trọng. Tổng thống nhiều lần đề nghị những người ủng hộ coi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ như một cuộc bỏ phiếu dành cho chính ông.

Đặc biệt, ông Trump đã công khai hậu thuẫn các ứng viên Ken Paxton tại Texas, Darline Graham tại South Carolina và Jon Husted tại Ohio. Tuy nhiên, cả ba ứng cử viên này đều thất bại.

Những kết quả đó đặt ra câu hỏi về mức độ ảnh hưởng của Tổng thống Trump đối với các cuộc bầu cử không có tên ông trực tiếp trên lá phiếu. Việc một ứng cử viên được Tổng thống hậu thuẫn không đồng nghĩa có thể huy động được đầy đủ liên minh cử tri từng đưa ông giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống.

Tại Texas, những tranh cãi liên quan đến ông Ken Paxton, bao gồm vụ luận tội năm 2023 và các cáo buộc pháp lý trước đây, đã trở thành vấn đề nổi bật trong chiến dịch tranh cử. Tại South Carolina, kinh nghiệm chính trị hạn chế của bà Darline Graham cũng thu hút sự chú ý của truyền thông.

Những yếu tố liên quan đến từng ứng cử viên có thể góp phần lý giải kết quả tại các bang này. Tuy nhiên, khi những thất bại xuất hiện đồng thời tại nhiều địa bàn khác nhau, chúng cũng phản ánh một xu hướng chính trị rộng hơn.

Trong đêm bầu cử, Tổng thống Trump đăng thông điệp trên mạng xã hội cho rằng ông không có tên trên lá phiếu và nếu trực tiếp tranh cử, đảng Cộng hòa đã có thể giành chiến thắng áp đảo.

Thông điệp này cho thấy sự khác biệt trong cách hai đảng diễn giải kết quả. Trong khi đảng Dân chủ coi những chiến thắng là sự phản đối của cử tri đối với các chính sách của chính quyền, phía Cộng hòa có thể nhấn mạnh quy luật lịch sử rằng đảng của tổng thống đương nhiệm thường mất ghế trong bầu cử giữa nhiệm kỳ, cùng những yếu tố riêng của từng cuộc đua.

Chi phí sinh hoạt và cuộc chiến Iran trở thành tâm điểm

Đằng sau những thay đổi về cán cân quyền lực là sự không hài lòng của một bộ phận lớn cử tri đối với tình hình kinh tế.

Chi phí sinh hoạt, giá thực phẩm, nhà ở và nhiên liệu tiếp tục là những mối quan tâm hàng đầu. Dù chính quyền Tổng thống Trump nhấn mạnh các thành tựu về thương mại và đầu tư. Tuy nhiên, cử tri thường không mấy quan tâm tới các con số vĩ mô mà lại đánh giá hiệu quả điều hành kinh tế thông qua khả năng chi trả những nhu cầu thiết yếu hằng ngày.

Chính sách thuế quan của chính quyền cũng trở thành chủ đề gây tranh cãi khi những người chỉ trích cho rằng các biện pháp này làm tăng chi phí nhập khẩu và tạo sức ép lên giá tiêu dùng.

Bên cạnh đó, cuộc chiến với Iran bùng phát hồi tháng 2 đã trở thành một yếu tố chính trị quan trọng. Những gián đoạn trên thị trường năng lượng và đà tăng giá xăng khiến vấn đề đối ngoại tác động trực tiếp tới đời sống kinh tế của các hộ gia đình Mỹ.

Điều này tạo ra sự kết nối giữa hai chủ đề vốn thường được xem xét riêng biệt: chính sách đối ngoại và chi phí sinh hoạt. Đối với nhiều cử tri, câu hỏi không chỉ là liệu chính quyền có đạt được các mục tiêu chiến lược tại Trung Đông hay không, mà còn là người dân Mỹ phải gánh chịu những chi phí kinh tế nào.

Các cuộc khảo sát cử tri trong thời gian trước và trong ngày bầu cử đều cho thấy kinh tế, chi phí sinh hoạt và những lo ngại về cách điều hành đất nước là các vấn đề nổi bật.

Quốc hội mới và những giới hạn đối với quyền lực của Nhà Trắng

Việc đảng Dân chủ giành lại Hạ viện sẽ làm thay đổi đáng kể môi trường chính trị tại Washington. Lãnh đạo phe Dân chủ Hakeem Jeffries có cơ hội trở thành người Mỹ gốc Phi đầu tiên giữ chức Chủ tịch Hạ viện khi Quốc hội khóa mới bắt đầu nhiệm kỳ vào ngày 3/1/2027.

Quan trọng hơn, quyền kiểm soát Hạ viện cho phép đảng Dân chủ quyết định chương trình nghị sự của cơ quan này, lãnh đạo các ủy ban và tăng cường hoạt động giám sát chính quyền liên bang.

Những vấn đề như chính sách trục xuất người nhập cư, hoạt động của các cơ quan thực thi pháp luật, tài chính liên quan đến gia đình Tổng thống và cách xử lý các hồ sơ gây tranh cãi có thể trở thành trọng tâm của những cuộc điều trần và điều tra tại Quốc hội.

Đảng Dân chủ cũng có thể sử dụng quyền kiểm soát Hạ viện để ngăn chặn hoặc yêu cầu điều chỉnh những dự luật quan trọng về thuế, ngân sách, nhập cư và chi tiêu liên bang.

Việc giành lại quyền kiểm soát Thượng viện, cũng giúp phe Dân chủ còn có thể kiểm soát việc xem xét và phê chuẩn các đề cử nhân sự cấp cao và thẩm phán liên bang, tạo thêm những giới hạn đối với khả năng triển khai chương trình nghị sự của Tổng thống Trump.

Tuy nhiên, sự thay đổi quyền kiểm soát Quốc hội không đồng nghĩa Nhà Trắng mất toàn bộ khả năng hành động. Tổng thống vẫn có quyền phủ quyết các dự luật, điều hành nhánh hành pháp và sử dụng những thẩm quyền được pháp luật trao trong lĩnh vực đối ngoại, an ninh và quản lý liên bang.

Trong ngắn hạn, đảng Cộng hòa vẫn kiểm soát Quốc hội đương nhiệm cho tới đầu tháng 1/2027. Điều này có thể thúc đẩy các nghị sĩ Cộng hòa tìm cách thông qua một số ưu tiên còn lại trước khi cán cân quyền lực thay đổi.

Bước ngoặt chính trị trước cuộc bầu cử tổng thống năm 2028

Nhìn rộng hơn, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 có thể tạo ra những thay đổi quan trọng đối với chiến lược của cả hai đảng trong giai đoạn chuẩn bị cho cuộc bầu cử tổng thống năm 2028.

Đối với đảng Cộng hòa, những thất bại tại các bang như Texas, Ohio và South Carolina đặt ra câu hỏi về khả năng duy trì liên minh cử tri từng đưa ông Trump trở lại Nhà Trắng năm 2024, đặc biệt trong những cuộc bầu cử mà ông không trực tiếp tranh cử.

Đảng này cũng sẽ phải đánh giá lại vai trò của việc lựa chọn ứng cử viên, mức độ phụ thuộc vào sự hậu thuẫn của Tổng thống và cách tiếp cận những vấn đề kinh tế mà cử tri quan tâm.

Đối với đảng Dân chủ, kết quả bầu cử mở ra cơ hội củng cố vị thế chính trị sau thất bại trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024. Những chiến thắng tại các bang có truyền thống ủng hộ đảng Cộng hòa cho thấy đảng này có thể mở rộng phạm vi cạnh tranh nếu tập trung được vào những vấn đề thiết thực đối với cử tri.

Tuy nhiên, chiến thắng cũng mang theo những thách thức. Khi nắm quyền kiểm soát Hạ viện và có khả năng giành thêm quyền lực tại Thượng viện, đảng Dân chủ sẽ phải chứng minh rằng họ không chỉ có khả năng phản đối chính quyền, mà còn có thể đưa ra các giải pháp chính sách và đạt được kết quả cụ thể.

Chính sách đối ngoại

Không chỉ làm thay đổi cán cân quyền lực trong nước, chiến thắng của đảng Dân chủ tại Quốc hội Mỹ còn có thể tạo ra những tác động đáng kể đối với quan hệ giữa Washington và các nước lớn, đặc biệt là Trung Quốc, Nga, các đồng minh châu Âu và những đối tác chiến lược tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, Tây Bán cầu.

Tuy nhiên, sự thay đổi này không đồng nghĩa chính sách đối ngoại Mỹ sẽ lập tức đảo chiều. Tổng thống Donald Trump vẫn nắm quyền điều hành ngoại giao, chỉ huy quân đội và có quyền phủ quyết các dự luật. Trong khi đó, Quốc hội do đảng Dân chủ kiểm soát có thể sử dụng quyền lập pháp, phân bổ ngân sách và giám sát để tác động tới các quyết sách của Nhà Trắng. Điều này có thể khiến chính sách đối ngoại Mỹ trong hai năm tới trở thành kết quả của quá trình thương lượng và cạnh tranh giữa hai nhánh quyền lực.

Đối với Trung Quốc, cạnh tranh chiến lược nhiều khả năng vẫn là điểm đồng thuận giữa hai đảng. Tuy nhiên, sự khác biệt có thể xuất hiện trong phương thức triển khai chính sách. Trong khi Tổng thống Trump ưu tiên sử dụng thuế quan và sức ép thương mại để đàm phán, các nghị sĩ Dân chủ có thể tăng cường giám sát tác động của những biện pháp này đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ, đồng thời thúc đẩy cách tiếp cận phối hợp chặt chẽ hơn với các đồng minh.

Đối với Nga, kết quả bầu cử có thể tạo thêm sức ép lên chính sách của Tổng thống Trump liên quan tới cuộc xung đột Ukraine. Trong thời gian qua, cách tiếp cận của Nhà Trắng đối với Moscow, đặc biệt là vấn đề trừng phạt năng lượng và đàm phán chấm dứt xung đột, đã gây ra những tranh cãi ngay trong nội bộ Quốc hội Mỹ.

Việc nắm quyền kiểm soát cả hai viện, đảng Dân chủ có thể thúc đẩy các gói hỗ trợ quân sự mới cho Ukraine, tăng cường giám sát việc nới lỏng trừng phạt Nga và yêu cầu chính quyền giải trình về các điều khoản trong một thỏa thuận hòa bình tương lai.

Đối với châu Âu, sự thay đổi tại Quốc hội có thể tạo thêm cơ hội củng cố quan hệ xuyên Đại Tây Dương. Trong hai năm đầu nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump, quan hệ giữa Washington và nhiều đồng minh châu Âu chịu sức ép từ những bất đồng về thương mại, chi tiêu quốc phòng, NATO và cách giải quyết cuộc xung đột Ukraine.

Đảng Dân chủ nhìn chung nhấn mạnh vai trò của các liên minh truyền thống và các cơ chế hợp tác đa phương. Do đó, việc phe này kiểm soát Quốc hội có thể tạo thêm kênh phối hợp với các nước châu Âu, đặc biệt trong vấn đề an ninh, hỗ trợ Ukraine và chính sách đối với Nga.

Tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, kết quả bầu cử cũng có thể ảnh hưởng tới cách Mỹ triển khai chiến lược đối với Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ và các nước ASEAN. Cạnh tranh với Trung Quốc vẫn là động lực quan trọng thúc đẩy Washington duy trì hiện diện an ninh và kinh tế tại khu vực.

Tại khu vực Tây Bán cầu, việc kiểm soát Tây Bán cầu vốn là trọng tâm chiến lược của chính sách An ninh Quốc gia dưới thời Tổng thống Trump. Chính vì vậy, việc Dân Chủ nắm quyền nhiều khả năng không làm thay đổi chính sách này. Mỹ vẫn sẽ coi Tây Bán cầu là khu vực chịu sự ảnh hưởng của Mỹ và không để các đối thủ như Nga và Trung Quốc tạo ảnh hưởng ở đây.