Ngay sau khi "The Wargame" - một loạt phim truyền hình ngắn của Anh do Sky News phát sóng, mô phỏng các phản ứng tiềm tàng của Vương quốc Anh nếu bị Nga tấn công được công chiếu, Điện Kremlin đã gửi công hàm chính thức tới NATO. Trong đó, họ cáo buộc liên minh gồm 32 thành viên này đang theo đuổi "một lộ trình nguy hiểm và liều lĩnh" khi đe dọa Kaliningrad.

Công hàm ngoại giao của Nga cũng tuyên bố rằng "Nga sẵn sàng sử dụng toàn bộ kho vũ khí và năng lực hiện có, bao gồm cả vũ khí hạt nhân, để bảo vệ lãnh thổ của nước này trong trường hợp các nước NATO có bất kỳ động thái nào nhằm cô lập Vùng Kaliningrad khỏi Nga”.

Tầm quan trọng chiến lược của Kaliningrad

Kaliningradlà vùng lãnh thổ nằm tách biệt khỏi phần lãnh thổ chính của Nga – bị kẹp giữa hai quốc gia thành viên NATO là Ba Lan và Litva, đồng thời giáp Biển Baltic. Vùng này có dân số khoảng 1 triệu người và diện tích lớn hơn một chút so với bang Connecticut của Mỹ.

Kaliningrad – trước đây là thành phố Königsberg của Đức và là thủ phủ của vùng Đông Phổ – đã trở thành một phần của Liên Xô sau khi Hồng quân chiếm được nơi này vào tháng 4/1945 và các nước Đồng minh chiến thắng tiến hành phân chia Đông Phổ khi Thế chiến thứ hai kết thúc.

Kaliningrad cung cấp bàn đạp cho các lực lượng phòng không, tên lửa và hải quân của Nga, cho phép thể hiện sức mạnh quân sự ở khu vực Bắc Âu và Trung Âu. Đồng thời, đây cũng là một điểm yếu tiềm tàng gây áp lực lên Moscow do vị trí ở giữa hai quốc gia NATO, vì thế việc duy trì các tuyến tiếp tế hoặc tăng viện sẽ rất khó khăn nếu xung đột xảy ra.

Điều gì làmgia tăng căng thẳng?

Căng thẳng đã leo thang đều đặn kể từ khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine vào năm 2022, khiến NATO có những động thái quyết liệt nhằm củng cố sườn phía đông của mình. Liên minh này đã mở rộng quy mô tại khu vực, với việc Phần Lan và Thụy Điển lần lượt gia nhập vào các năm 2023 và 2024.

Nga nhận thấy mối đe dọa ngày càng lớn từ phương Tây đối với Kaliningrad. Vào tháng 5/2026, Nga đã chỉ trích gay gắt những phát biểu của Ngoại trưởng Litva khi ông tuyên bố NATO cần chứng minh cho Moscow thấy khả năng "xuyên thủng pháo đài nhỏ mà họ đã xây dựng tại Kaliningrad" cũng như san phẳng các hệ thống phòng không và căn cứ tên lửa của Nga tại đây.

Một nguồn tin quân sự phương Tây tiết lộrằng hàng chục máy bay của các nước thành viên NATO đã tham gia một chiến dịch không được công bố trước tại không phận quanh Kaliningrad vào giữa tháng 8/2026; động thái này nhằm phô diễn khả năng cắt đứt các kết nối vô tuyến, radar cũng như vô hiệu hóa hệ thống phòng không của vùng lãnh thổ này trong trường hợp xảy ra xung đột với Nga.

Trên mạng xã hội, các đại sứ quán Nga tại châu Âu đã lên án những gì Moscow coi là động thái quân sự mang tính đe dọa của NATO ở khu vực Baltic, cũng như những tuyên bố cứng rắn từ giới hoạch định chính sách và truyền thông về vấn đề Kaliningrad. NATO cho biết họ đã tăng cường hiện diện tại Biển Baltic, một phần nhằm ứng phó với những lo ngại về các mối đe dọa đối với cơ sở hạ tầng năng lượng và viễn thông dưới biển mang tính huyết mạch.

Châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng mới?

Kể từ năm 2022, các quốc gia châu Âu luôn phải bước đi trên "lằn ranh mong manh": vừa hỗ trợ Ukraine bằng vũ khí, thông tin tình báo và các biện pháp trừng phạt Nga, vừa tránh trực tiếp tham gia vào cuộc xung đột – mặc dù trong tuần này, Moscow tuyên bố rằng các nước này thực tế đã và đang "tiến hành chiến tranh" chống lại họ.

Các chuyên gia an ninh nhận định rằng bất kỳ sự tính toán sai lầm nào cũng có thể dẫn đến một cuộc đối đầu quân sự trực tiếp. Với vị trí địa lý đặc thù, Kaliningrad sẽ là một điểm nóng tiềm tàng.

Những yếu tố có thể châm ngòi cho xung đột bao gồm các sự cố liên quan đến máy bay không người lái sự gián đoạn đối với cơ sở hạ tầng trọng yếu, việc triển khai các loại tên lửa mới quy mô lớn, hoặc bất kỳ hành động nào bị Moscow coi là nỗ lực của NATO nhằm phong tỏa vùng lãnh thổ tách biệt này.

Nga cho rằng các hoạt động quân sự và những biện pháp khác của nước này tại châu Âu là một phần trong cách tiếp cận nhằm bảo đảm lợi ích an ninh của Moscow. Trong đó, vấn đề răn đe hạt nhân thường xuyên được Nga đề cập kể từ khi xung đột tại Ukraine bùng phát.

Môi trường an ninh ở Kaliningrad thay đổi

Một số báo cáo lưu ý, năng lực quân sự của Nga ở Kaliningrad đã thay đổi so với trước năm 2022, do một phần lực lượng và khí được điều chuyển tới các khu vực khác.

Kaliningrad vẫn là căn cứ quan trọng của Hạm đội Baltic của Nga. Trong khi đó, cán cân an ninh tại Biển Baltic đã thay đổi đáng kể sau khi Phần Lan và Thụy Điển lần lượt gia nhập NATO, đưa toàn bộ khu vực xung quanh Kaliningrad vào một môi trường an ninh có sự hiện diện lớn hơn của các nước thành viên liên minh.

Một trong những thành phần quan trọng trong năng lực phòng thủ của Kaliningrad là các hệ thống tên lửa Iskander-M có khả năng mang nhiều loại đầu đạn. Khu vực này cũng từng có lực lượng thông thường quy mô lớn, trong đó có Quân đoàn 11. Sau năm 2022, một phần lực lượng và khí tài của đơn vị được điều chuyển tới chiến trường Ukraine. Nga vẫn duy trì Quân đoàn 11 ở Kaliningrad, nhưng quy mô và thành phần lực lượng đã có những thay đổi so với trước đây. Một số đơn vị thuộc quân đoàn này từng tham gia các hoạt động quân sự tại Ukraine.

Trước năm 2022, Kaliningrad được Nga sử dụng như một vị trí triển khai lực lượng có ý nghĩa chiến lược tại khu vực Baltic. Vị trí của vùng lãnh thổ này, nằm giữa Ba Lan và Litva, cũng khiến Kaliningrad trở thành một yếu tố quan trọng trong các kịch bản an ninh liên quan tới NATO.

Một vấn đề thường được đề cập là Hành lang Suwalki, dải biên giới dài khoảng 64 km nối Ba Lan với Litva và ngăn cách Kaliningrad với Belarus. Khu vực này có ý nghĩa đối với việc duy trì kết nối trên bộ giữa các nước Baltic và phần còn lại của NATO.

Nga và Belarus thường xuyên tổ chức các cuộc tập trận chung, trong đó có những kịch bản tác chiến liên quan tới khu vực Baltic và Hành lang Suwalki. Các cuộc tập trận này cũng từng bao gồm nội dung liên quan đến khả năng sử dụng vũ khí hạt nhân.

Ở chiều ngược lại, NATO tổ chức các cuộc tập trận nhằm kiểm tra khả năng phòng thủ và tăng cường khả năng phối hợp giữa các thành viên. Những hoạt động này phản ánh sự gia tăng chú ý của cả Nga và NATO đối với môi trường an ninh tại khu vực Baltic.

Việc Nga đề cập Kaliningrad trong các tuyên bố liên quan đến răn đe hạt nhân cho thấy tầm quan trọng của vùng lãnh thổ này trong tính toán an ninh của Moscow. Nga coi việc duy trì khả năng phòng thủ tại Kaliningrad là một phần trong năng lực bảo đảm an ninh tại khu vực Baltic. Trong khi đó, các nước NATO cũng theo dõi sát những diễn biến liên quan đến Kaliningrad, đặc biệt trong bối cảnh môi trường an ninh châu Âu thay đổi sau năm 2022.

Những diễn biến xung quanh Kaliningrad vì vậy được xem là một phần trong bức tranh an ninh rộng hơn tại khu vực Baltic, nơi Nga và NATO đều tăng cường hoạt động quân sự, tập trận và các biện pháp nhằm củng cố năng lực phòng thủ. Bất kểsự cố hoặc tính toán sai lầm nào liên quan đến hoạt động quân sự trong khu vực cũng có thể làm gia tăng căng thẳng giữa hai bên.