Binh sỹ Ukraine Oleksandr vừa thoát khỏi một cánh đồng đầy mìn và vượt qua con sông nằm trong tầm quan sát của pháo binh Nga thì ngay lập tức bị một loạt máy bay không người lái góc nhìn thứ nhất (FPV) truy đuổi. Oleksandr là một trong những binh sỹ tham gia Chiến dịch Vivaldi, một chiến dịch phản công bí mật của ukraine tại khu vực Lyman, phía bắc tỉnh Donetsk.

Theo các chỉ huy tham gia chiến dịch, đợt tiến quân được triển khai vào mùa xuân nhằm củng cố các vị trí phòng thủ trong khu vực, nơi có ý nghĩa quan trọng đối với nỗ lực duy trì quyền kiểm soát của Ukraine tại những khu vực còn lại ở Donbas trước khi mùa đông đến.

Vượt sông dưới sức ép hỏa lực

Nhiệm vụ đầu tiên của lực lượng Ukraine là vượt qua một bãi mìn dày đặc. Sau khi vượt qua chướng ngại vật này, các binh sĩ tiếp tục đối mặt với thử thách vượt sông. Nếu hoàn thành cả hai nhiệm vụ, họ sẽ có cơ hội giành quyền kiểm soát làng Shandryholove, khi đó do lực lượng Nga kiểm soát.

Tiểu đoàn trưởng Sergii Galchenko cho biết nhóm ba binh sĩ đầu tiên đã vượt sông thành công, dù gặp nhiều khó khăn. Hai nhóm tiếp theo buộc phải quay lại sau khi vô tình kích hoạt mìn. Theo ông Galchenko, việc giữ bí mật vị trí là yếu tố quan trọng giúp các binh sĩ duy trì khả năng hoạt động trong khu vực.

Tuy nhiên, lực lượng đã vượt sông cần được tăng viện sớm để tiếp tục tiến quân. Nhiệm vụ này gặp nhiều trở ngại khi các cây cầu gỗ bắc qua sông đều đã bị phá hủy, trong khi máy bay không người lái và pháo binh Nga giám sát khu vực.

Ban đầu, các binh sĩ phải lội qua sông. Sau đó, họ tận dụng gỗ và thân cây để dựng một lối vượt sông tạm thời. Tại sở chỉ huy nằm cách tiền tuyến không xa, ông Galchenko, biệt danh “Psycho”, cho biết: “Chúng tôi gặp vấn đề rất nghiêm trọng về hậu cần trong việc đưa quân tiếp viện vào”.

Theo chỉ huy này, một trong những cách để giảm nguy cơ bị phát hiện là liên tục di chuyển, tránh lưu lại quá lâu tại một vị trí để hạn chế khả năng đối phương xác định tọa độ bằng máy bay không người lái hoặc pháo binh.

“Đối phương không thể biết chúng tôi đang ở đâu”, ông Galchenko nói.

Tiểu đoàn của ông được giao nhiệm vụ tiến vào Shandryholove từ phía nam, sau đó di chuyển dần lên phía bắc, tìm cách kiểm soát các vị trí dọc tuyến đường chính chạy qua trung tâm ngôi làng. Hai phương thức được các chỉ huy đánh giá là đặc biệt quan trọng trong chiến dịch gồm tận dụng máy bay không người lái và áp dụng chiến thuật phong tỏa.

Hơn một tháng giành quyền kiểm soát Shandryholove

Theo các binh sỹ Ukraine, quá trình giành quyền kiểm soát Shandryholove, ngôi làng có diện tích khoảng 0,17 km², kéo dài hơn một tháng.

“Đối phương bố trí mìn với mật độ rất dày trong khu vực, cao hơn mức thông thường. Họ hiểu rằng đây là một trong những cách để ngăn chặn bước tiến của chúng tôi”, ông Galchenko nói.

Theo vị chỉ huy, mìn sát thương xuất hiện ở nhiều nơi và gây ra khoảng 80% số thương vong của lực lượng Ukraine trong chiến dịch. Tuy nhiên, ông không công bố tổng số thương vong cụ thể.

Để giảm rủi ro cho bộ binh, các chỉ huy ưu tiên sử dụng máy bay không người lái nhằm tấn công các vị trí của Nga trước khi lực lượng trên bộ tiến vào. Sau đó, binh sĩ mới tiếp cận khu vực để kiểm tra tình hình và xác định liệu còn người sống sót hay không. “Chúng tôi đã làm mọi cách có thể để tránh để bộ binh phải trực tiếp giao chiến với đối phương tại những vị trí đó”, ông Galchenko cho biết.

Khởi đầu trong tĩnh lặng

Các đơn vị thuộc Lữ đoàn 66 tiến về phía bắc dọc theo những rặng cây, hướng tới Shandryholove, ngôi làng có nhiều mìn và đã bị tàn phá sau nhiều năm giao tranh ác liệt trong khu vực.

Oleksandr, có bí danh “Marine”, là một trong ba binh sĩ đầu tiên tiến vào làng. Theo mệnh lệnh, nhóm ba người kiểm tra một tòa nhà rồi tiếp tục di chuyển về phía một nhà thờ. Tuy nhiên, khi đến gần đó, họ bị phát hiện, nhiều khả năng bởi một thiết bị bay không người lái góc nhìn thứ nhất (FPV) của Nga. Ngay sau đó, nhiều thiết bị bay khác xuất hiện và truy đuổi nhóm binh sĩ.

Trong khoảng bốn giờ, cả ba vừa di chuyển theo đường zíc zắc qua những tàn tích để tránh các thiết bị bay trên không, vừa cố bám sát những lối đi bê tông nhằm hạn chế nguy cơ giẫm phải mìn.

Một trong những thách thức lớn nhất trong quá trình giành quyền kiểm soát Shandryholove là hệ thống phòng thủ mà lực lượng Nga thiết lập bên dưới mặt đất, chủ yếu tận dụng các tầng hầm.

Theo “Ed”, đại đội trưởng thuộc Lữ đoàn Cơ giới Hạng nặng 125 của Ukraine, phần lớn nhà cửa trong làng đã bị phá hủy, khiến việc xác định qua hình ảnh từ thiết bị bay không người lái xem bên dưới đống đổ nát có tầng hầm hay không trở nên rất khó khăn. Ông ước tính Shandryholove có khoảng 50 ngôi nhà.

Ed cho biết, thay vì tiến công trực diện vào làng, phần lớn lực lượng Ukraine di chuyển dọc theo các dải cây bao quanh khu vực, tìm cách cắt đứt đường rút lui của các đơn vị Nga bên trong. Lữ đoàn 125 của ông hoạt động gần như song song với các đơn vị Ukraine khác, trong đó có Lữ đoàn Cơ giới 66 và 60. Các đơn vị luân phiên tiến lên, trong khi những lực lượng còn lại di chuyển phía sau để bắt kịp.

Tiến quân vượt khỏi Shandryholove

Shandryholove chỉ là một trong nhiều ngôi làng mà lực lượng Ukraine tìm cách giành lại quyền kiểm soát trong chiến dịch phản công. Giữa các khu dân cư, binh sĩ di chuyển dọc theo những dải cây, đồng thời thay đổi thời gian và lộ trình tiếp cận để khiến đối phương khó dự đoán hướng tiến quân.

Theo Ed, có những thời điểm binh sĩ hành quân giữa đêm, sử dụng chăn chống thiết bị dò tìm nhiệt để giảm nguy cơ bị phát hiện. Trong những trường hợp khác, họ lựa chọn khoảng thời gian chạng vạng trước bình minh, thậm chí di chuyển vào ban ngày.

Tốc độ tiến quân thay đổi đáng kể tùy từng ngày. Galchenko cho biết, các binh sĩ thuộc Lữ đoàn 66 có thể tiến được 2 km trong một ngày, nhưng đôi khi phải mất tới bốn ngày mới di chuyển thêm được 200 m.

“Judo”, một tiểu đoàn trưởng thuộc Lữ đoàn Cơ giới 60 cho hay các nhóm tiên phong thường gồm hai người, thực hiện chiến thuật phong tỏa bằng cách bí mật thâm nhập phía sau phòng tuyến đối phương. Mục tiêu là cắt đứt tuyến tiếp vận, ngăn lực lượng Nga nhận viện binh hoặc rút lui về phía sau.

Thảm thực vật tạo ra cả thuận lợi lẫn khó khăn. Một mặt, tán cây giúp bộ binh ẩn nấp trước các thiết bị bay không người lái của Nga. Mặt khác, chúng cũng cản trở hoạt động trinh sát của các thiết bị bay Ukraine, khiến việc quan sát khu vực trở nên khó khăn hơn.

Trong điều kiện đó, khả năng quan sát và nghe ngóng trực tiếp của bộ binh đóng vai trò quan trọng. Các binh sĩ phải báo cáo với chỉ huy khi nghe thấy tiếng nói hoặc phát hiện dấu hiệu di chuyển của đối phương.

Galchenko nhấn mạnh rằng việc tiếp cận các vị trí của Nga một cách kín đáo có thể giúp hạn chế nguy cơ bị phát hiện sớm, qua đó giảm khả năng đối phương kịp thông báo cho cấp trên.

Theo Judo, khi các lữ đoàn 66 và 125 tham gia chiến dịch tại khu vực quanh Shandryholove, Lữ đoàn 60 được giao nhiệm vụ tiến ra phía sau Derylove, một ngôi làng nhỏ hơn ở phía nam. Mục tiêu là bao vây khu vực, tạo điều kiện để một đơn vị khác tiến vào giành lại quyền kiểm soát.

Các nhóm binh sĩ tìm cách thâm nhập sâu khoảng 5 km vào phía sau phòng tuyến Nga. Judo thừa nhận rằng trong khoảng 30–40% số trường hợp, họ vẫn bị thiết bị bay không người lái của đối phương phát hiện. Khi đó, các binh sĩ phải tìm cách bắn hạ thiết bị hoặc đề nghị đơn vị triển khai biện pháp đối phó từ xa.

Chiến dịch Vivaldi cho thấy những khó khăn mà lực lượng Ukraine phải đối mặt khi tìm cách củng cố vị trí tại Donbas, từ bãi mìn, địa hình hiểm trở đến sự hiện diện của máy bay không người lái và các tuyến phòng thủ kiên cố. Việc thay đổi lộ trình, phối hợp bộ binh với thiết bị không người lái và tổ chức các mũi thâm nhập phía sau phòng tuyến là những phương thức được các chỉ huy Ukraine sử dụng nhằm hạn chế rủi ro và duy trì đà tiến quân. Tuy nhiên, tốc độ tác chiến không đồng đều cùng những trở ngại về hậu cần cho thấy nỗ lực giành quyền kiểm soát các khu dân cư trong khu vực vẫn đòi hỏi nhiều thời gian và nguồn lực.