Đánh giá qua thảm kịch 7/10

Tuần tới, người dân Israel sẽ đi bỏ phiếu trong cuộc bầu cử được cho là quan trọng nhất trong lịch sử 78 năm của quốc gia Do Thái này. Đây là cuộc bầu cử đầu tiên kể từ sau những sự kiện kinh hoàng ngày 7/10/2023, khi nhóm vũ trang Hồi giáo Hamas của Palestine hạ sát hơn 1.200 công dân Israel - phần lớn là thường dân - và bắt cóc 251 người khác. Vì vậy, cuộc bầu cử ngày 27/10 sẽ đóng vai trò như một cuộc trưng cầu dân ý đối với ban lãnh đạo chính trị đã nắm quyền tại Israel vào ngày định mệnh đó, cũng như những người tiếp tục điều hành đất nước kể từ thời điểm ấy.

Tờ National Interest cho rằng vấn đề then chốt trong cuộc bầu cử này chính là trách nhiệm giải trình. Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã là một gương mặt quen thuộc trong chính trường Israel suốt hơn một thế hệ, và ông chính là người đứng đầu chính phủ nước này vào ngày 7/10 năm đó. Tuy nhiên, cho đến nay, ông vẫn từ chối thành lập một ủy ban điều tra cấp nhà nước, thay vào đó tìm cách kiểm soát quy trình xem xét các sai sót xảy ra dưới thời mình. Thái độ cứng rắn này đã gây ra sự không hài lòng trong công chúng Israel; một bộ phận đông đảo người dân tin rằng vị thủ tướng cùng các quan chức Israel khác đang cố gắng né trách nhiệm về vai trò của họ trong những thất bại của Israel về mặt tình báo, an ninh và quản trị xảy ra vào ngày thảm kịch đó.

Một yếu tố quan trọng khác là câu chuyện thực hiện nghĩa vụ quân sự. Kể từ khi nhà nước Israel được thành lập, quân đội nước này đã tuân theo học thuyết do người sáng lập quốc gia, David Ben-Gurion, đề xướng: Tập trung vào các cuộc xung đột ngắn hạn và mang tính quyết định. Quân đội quốc gia của Israel từ lâu đã được tổ chức theo hướng đó. Hiện tại, lực lượng thường trực này có chưa đầy 170.000 quân, được bổ sung bởi một lực lượng dự bị hùng hậu lên tới gần nửa triệu người. Tình trạng này đã tạo ra áp lực to lớn đối với xã hội Israel trong hơn 3 năm qua kể từ ngày 7/10/2023. Các quân nhân dự bị buộc phải thực hiện nghĩa vụ quân sự trong hàng trăm ngày do các chiến dịch quân sự kéo dài (và tiêu tốn nhiều nguồn lực) của Israel chống lại Hamas ở Gaza, Hezbollah ở Lebanon và chính Iran.

Thế nhưng, cộng đồng Do Thái giáo cực chính thống (haredi) tại Israel vẫn tiếp tục được hưởng các chính sách miễn trừ nghĩa vụ quân sự trên diện rộng, vốn bắt nguồn từ những quyết định của chính phủ trong quá khứ. Đồng thời, liên minh cầm quyền của ông Netanyahu - vốn chịu sự chi phối bởi các đảng phái tôn giáo cực hữu - đã nỗ lực hết sức để duy trì các đặc quyền này, bất chấp áp lực ngày càng lớn từ xã hội Israel. Hệ quả là một sự chia rẽ chính trị, trong đó cộng đồng Do Thái giáo siêu chính thống bị xem như những người “hưởng lợi miễn phí” từ hệ thống quốc gia - điều này dẫn đến tình trạng căng thẳng xã hội ngày càng trở nên trầm trọng.

Khía cạnh kinh tế và hình ảnh đất nước

Một yếu tố khác được đặt ra trong cuộc bầu cử là tính bền vững. Ba năm kể từ ngày 7/10/2023, Israel đã tiến hành cuộc chiến trên nhiều mặt trận: Chống lại Hamas, Hezbollah, các lực lượng ủy nhiệm khác của Iran tại Iraq và Yemen, cũng như chính Cộng hòa Hồi giáo Iran. Nhờ đạt được một loạt thành công về mặt chiến thuật và chiến lược, vị thế của Israel trong khu vực hiện đã mạnh mẽ hơn rõ rệt. Tuy nhiên, chiến dịch kéo dài này cũng đi kèm với cái giá rất đắt. Nền kinh tế quốc gia đã chịu tổn hại. Theo Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), tốc độ tăng trưởng và triển vọng kinh tế của Israel hiện thấp hơn nhiều so với mức trước ngày 7/10/2023.

Xét về mặt hình ảnh, cuộc chiến tại Gaza - cùng với làn sóng thông tin sai lệch và tuyên truyền từ Iran và các nguồn khác - đã khiến thái độ của cộng đồng quốc tế, bao gồm cả tại Mỹ, đối với Israel trở nên tiêu cực hơn.

Do đó, cuộc bầu cử tại Israel cũng sẽ xoay quanh vấn đề: Liệu chiến lược mà Nhà nước Israel đang theo đuổi có bền vững trong những năm tới hay không.

Bản lĩnh ông Netanyahu và đèn xanh từ Mỹ

Những yếu tố trên đã dẫn đến sự đồng thuận rộng rãi trong xã hội Israel rằng cần có nhân sự khác đứng vào vị trí người đứng đầu chính phủ Israel. Tuy nhiên, điều này không dễ khả thi, xét đến khả năng trụ vững đáng kinh ngạc của ông Netanyahu trên chính trường Israel, cũng như đặc thù của hệ thống chính trị đầy chia rẽ tại đây - nơi việc thành lập chính phủ bắt buộc phải thông qua các liên minh.

Hiện tại, đối thủ chính của ông Netanyahu là cựu Tổng tham mưu trưởng Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) Gadi Eisenkot cùng đảng “Yashar” của ông đang dẫn đầu trong hầu hết các cuộc thăm dò, dù khoảng cách không quá áp đảo. Nhiều người vẫn hy vọng ông Eisenkot có thể tập hợp được một chính phủ thiểu số (với sự ủng hộ từ các đảng của người Arab tại Israel) để thực hiện những cải cách cần thiết, từ đó đưa đất nước sang một lộ trình hoàn toàn mới.

Tuy nhiên, đây dường như không phải là điều mà Mỹ mong muốn. Sau nhiều tuần giữ thái độ trung lập, không công khai ủng hộ bất kỳ ứng cử viên nào, vào ngày 18/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bày tỏ sự ủng hộ rõ ràng dành cho ông Netanyahu, gọi ông là một vị lãnh đạo thời chiến xuất sắc và là một “đối tác vì hòa bình” đích thực.

Sự ủng hộ từ ông Trump chắc chắn sẽ tạo ra tác động đáng kể, một phần vì đa số người dân Israel đang lo ngại về tình hình bất ổn hiện nay liên quan đến Iran, đồng thời hy vọng rằng Mỹ - lý tưởng nhất là trong quan hệ đối tác với Israel - sẽ phá vỡ thế bế tắc địa chính trị hiện tại. Tuy nhiên, liệu điều này có đóng vai trò quyết định hay không trong việc tác động đến các cử tri - những người về cơ bản vẫn đang tìm kiếm câu trả lời cho thảm kịch ngày 7/10 - thì vẫn còn phải chờ xem.

Xem thêm:

>> Bị đe dọa đánh bom, máy bay từ Israel buộc phải chuyển hướng khẩn cấp

>> Israel coi sự cố máy bay Flydubai là mưu đồ khủng bố kiểu 11/9

>> Israel bác bỏ kế hoạch hòa bình Gaza của Tổng thống Mỹ Trump

>> Ông Trump công khai ủng hộ Thủ tướng Netanyahu tái đắc cử tại Israel