Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, sáng nay (20/8), Quốc hội tiến hành thảo luận tại hội trường về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035.

Không lấy tỷ lệ giải ngân làm thước đo cao nhất của thành công

Phát biểu góp ý, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn ĐBQHVĩnh Long) đánh giá cao việc Chính phủ đề xuất hợp nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia. Tuy nhiên đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi cho rằng quy mô càng lớn thì yêu cầu về chất lượng quản trị phải càng cao.

Từ thực tiễn, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi góp ý, phải thực sự đặt người dân vào vị trí chủ thể, nhất là trong giảm nghèo, phát triển sản xuất và xây dựng nông thôn mới.

“Tư duy của chương trình phải được chuyển mạnh từ nhà nước hỗ trợ cho người dân cái gì, sang nhà nước hỗ trợ để người dân có thể tự phát triển như thế nào. Giảm nghèo bền vững không thể chỉ đo được bằng số hộ nhận được bao nhiêu tiền hỗ trợ. Cái cần đo là sau hỗ trợ người dân có việc làm hay không, thu nhập có tăng không, có sinh kế ổn định hay không, và có khả năng tự đứng vững hay không. Vì vậy thì cần ưu tiên nhữngdự án tạo việc làm, tăng thu nhập, liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ, đào tạo nghề gắn với nhu cầu thị trường, chuyển đổi số, thương mại điện tử, phát triển sản phẩm đặc trưng, du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp, du lịch văn hóa, hỗ trợ phụ nữ, thanh niên và đồng bào dân tộc thiểu số khởi nghiệp phát triển sản xuất.

Tôi đề nghị trong đánh giá chương trình cần thay đổi một cách căn bản không lấy tỷ lệ giải ngân làm thước đo cao nhất của thành công. Một dự án giải ngân 100% nhưng sau khi kết thúc người dân vẫn nghèo, mô hình không tự duy trì được thì không thể coi là thành công. Ngược lại một dự án giúp người dân có sinh kế, tăng thu nhập, thoát nghèo bền vững và tự vận hành được sau hỗ trợ mới chính là hiệu quả thực chất", đại biểu Yến Nhi nêu quan điểm.

Thứ hai, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi nhấn mạnh, phát triển văn hóa phải lấy con người làm trung tâm, tránh đầu tư theo tư duy "xây cho đủ". Trước khi quyết định đầu tư một thiết chế văn hóa phải trả lời được ít nhất bốn câu hỏi: ai sử dụng, sử dụng vào việc gì, tần suất sử dụng ra sao và ai chịu trách nhiệm vận hành, kinh phí vận hành từ đâu. Đối với di tích cũng cần chuyển từ tư duy tu bổ cho xong sang bảo tồn để phát huy giá trị, gắn di sản với giáo dục truyền thống, đời sống văn hóa, du lịch và phát triển kinh tế phù hợp nhưng tuyệt đối cũng không thương mại hóa làm biến dạng giá trị của di sản. Thước đo của phát triển văn hóa không phải là xây thêm bao nhiêu công trình, mà là đời sống tinh thần của người dân có thực sự tốt hơn hay không.

Thứ ba, với lĩnh vực giáo dục, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi cho rằng, cần ưu tiên thu hẹp khoảng cách cơ hội học tập,công bằng về cơ hội học tập phải là ưu tiên hàng đầu. Không thể chấp nhận tình trạng một nơi trường học hiện đại, đầy đủ thiết bị, trong khi ở nơi khác học sinh lại không đủ phòng học, giáo viên vẫn thiếu và chưa có chỗ ở ổn định.

Về y tế và dân số, đại biểu đoàn Vĩnh Long cũng nhấn mạnh phải lấy y tế cơ sở và phòng bệnh làm nền tảng, phải xác định rõ chuyển đổi số không thể thay thế con người, thiết bị không thể thay thế được chuyên môn. Muốn y tế cơ sở hoạt động hiệu quả phải đảm bảo đủ người, đủ thuốc, đủ thiết bị, vật tư y tế và có cơ chế vận hành phù hợp. Đặc biệt cần có chính sách đủ mạnh để thu hút và giữ chân bác sĩ, nhân viên y tế tại địa bàn khó khăn. Về dân số, chính sách tăng tỷ lệ sinh thì cũng cần được tiếp cận toàn diện với giáo dục, việc làm...

Sau 5 năm, 10 năm đời sống nhân dân thay đổi thế nào?

Cùng góp ý về nội dung này, đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn ĐBQH Thanh Hóa) cho rằng: “Đây không đơn thuần là hợp nhất bốn chương trình, mà là cần được nhìn nhận một bước đổi mới trong tư duy phát triển và quản trị các chương trình mục tiêu quốc gia”.

Tuy nhiên, đại biểu Bùi Văn Dũng cũng băn khoăn về phạm vi chương trình rất rộng, nếu chỉ hợp nhất về tên gọi và đầu mối, nhưng bên trong vẫn duy trì nhiều cơ chế phân bổ, định mức, thủ tục và hệ thống báo cáo riêng, thì có thể giảm số lượng chương trình nhưng lại tạo ra một "siêu chương trình" rất lớn và phức tạp. Vì vậy, vấn đề cốt lõi không phải là có tích hợp hay không, mà là tích hợp như thế nào để không làm mất đi tính đặc thù của từng lĩnh vực.

Bên cạnh đó, cần chuyển căn bản từ quản lý nguồn lực sang quản trị kết quả phát triển. Quốc hội không chỉ cần biết bao nhiêu vốn được phân bổ và giải ngân, mà quan trọng hơn là sau 5 năm, 10 năm đời sống nhân dân thay đổi thế nào, khoảng cách phát triển được thu hẹp bao nhiêu, chất lượng giáo dục, y tế, văn hóa được nâng lên ra sao. Do đó, cần lựa chọn một số chỉ tiêu tác động cốt lõi đo được sự thay đổi thực chất của đời sống nhân dân. Giải ngân là điều kiện cần, sự phát triển của con người và chất lượng cuộc sống của nhân dân mới là thước đo cuối cùng.

“Tích hợp chương trình phải gắn với đổi mới mạnh mẽ cơ chế phân cấp. Phân cấp phải thực chất, giao trách nhiệm phải đi cùng với quyền quyết định và khả năng điều phối nguồn lực. Cần chuyển từ Trung ương kiểm soát quy trình sang Trung ương kiểm soát mục tiêu, tiêu chuẩn và kết quả. Và tôi đề nghị Chính phủ phải giao cho một cơ quan làm đầu mối chủ trì chương trình tích hợp này”, đại biểu Bùi Văn Dũng nhấn mạnh.

Đại biểu Bùi Văn Dũng cũng chỉ ra rằng, thành công của chương trình cần được đo bằng 3 sự chuyển đổi: từ quản lý phân mảnh sang quản lý tích hợp, từ quản lý đầu vào sang quản trị theo kết quả, và từ Trung ương quyết định nhiều việc cụ thể sang địa phương chủ động, chịu trách nhiệm và Trung ương kiểm soát bằng kết quả. Vì vậy, Nghị quyết cần bảo đảm rõ mục tiêu, rõ nguồn lực, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm và đo lường được kết quả. Một chương trình quốc gia chỉ thực sự có ý nghĩa khi nguồn lực quốc gia được chuyển hóa thành năng lực phát triển của địa phương, của cộng đồng và cuối cùng là chất lượng cuộc sống tốt hơn của mỗi người dân.