Sáng ngày 7/10, Hội thảo khoa học quốc tế về Biển Đông lần thứ 18 với chủ đề “Cạnh tranh, kết nối và hợp tác: Biển Đông và trật tự hàng hải khu vực” khai mạc tại Hà Nội. Hội thảo do Học viện Ngoại giao và các cơ quan đối tác phối hợp tổ chức trong hai ngày 7 và 8 tháng 10.

UNCLOS là nền tảng của trật tự trên biển

Các phát biểu tại phiên khai mạc Hội thảo nhấn mạnh Công ước Liên hợp quốc về Luật biển năm 1982 (UNCLOS) là khuôn khổ pháp lý toàn diện điều chỉnh các hoạt động trên biển và đại dương, đồng thời xác định quyền và nghĩa vụ của các quốc gia. Tuân thủ UNCLOS gắn liền với bảo đảm tự do hàng hải, hàng không và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình.

Tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Thị Hoàng Vân khẳng định Việt Nam sẵn sàng hợp tác với ASEAN và các đối tác nhằm duy trì không gian biển hòa bình, ổn định, thịnh vượng. Thứ trưởng Ngoại giao, Trưởng SOM ASEAN của Philippines Herrera-Lim tái khẳng định lập trường của Philippines về Phán quyết Trọng tài Biển Đông năm 2016. Các đại diện của Australia và Canada cũng nhấn mạnh yêu cầu giải quyết hòa bình tranh chấp và tôn trọng luật pháp quốc tế.

Quản lý cạnh tranh, ngăn ngừa sự cố và khủng hoảng

Tại hội thảo, các diễn giả chia sẻ nhận định môi trường chiến lược trên Biển Đông đang phức tạp hơn cùng với sự gia tăng hiện diện, hoạt động, năng lực và ứng dụng công nghệ mới, kéo theo nguy cơ căng thẳng, va chạm và tính toán sai lầm.

Các ý kiến đề cao đối thoại, minh bạch, xây dựng lòng tin và duy trì kênh liên lạc thông suốt. Thứ trưởng Ngoại giao và Thương mại Australia Michelle Chan kêu gọi các bên tự kiềm chế, không để căng thẳng leo thang và bảo đảm hoạt động trên biển an toàn, chuyên nghiệp.Trung tướng Derek A. Macaulay, Đại diện Quân sự cao cấp của Canada phụ trách khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương,bày tỏ quan ngại trước hoạt động quân sự và các vụ đâm va tàu thuyền, đồng thời phản đối hành động ép buộc.

Nhiều ý tưởng hợp tác mới

Nhiều phát biểu tại hội thảo cũng đề cập các hướng hợp tác mới tại Biển Đông cần được thúc đẩy. Theo đó, với vị trí chiến lược, Biển Đông luôn là tuyến kết nối giữa Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, có ý nghĩa thiết yếu đối với thương mại, năng lượng và sinh kế của hàng triệu người.

Tiến sĩ Nguyễn Hùng Sơn, Giám đốc Học viện Ngoại giao, nhận định an ninh biển đang thay đổi nhanh chóng; trật tự trên biển được định hình bởi tương tác giữa quyền lực, quy tắc và các thiết chế hợp tác. Các diễn giả cũng nhấn mạnh bảo vệ tuyến hàng hải và eo biển quốc tế, tăng sức chống chịu của hạ tầng hàng hải thiết yếu, quản lý rủi ro và củng cố chuỗi cung ứng. Thứ trưởng Ngoại giao Philippines Herrera-Lim đề xuất thúc đẩy hợp tác ASEAN về bảo vệ hạ tầng biển trọng yếu, trong đó có hạ tầng dưới biển.

Vai trò trung tâm của ASEAN trong định hình hợp tác thực chất

Các ý kiến tại hội thảo khoa học quốc tế về Biển Đông lần thứ 18 đều thống nhất khẳng định vai trò trung tâm của ASEAN và tiến trình xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) hiệu quả, thực chất, phù hợp với luật pháp quốc tế, nhất là UNCLOS; đồng thời nhấn mạnh tôn trọng quyền và lợi ích của các bên thứ ba.

Những lĩnh vực hợp tác được đề cập gồm an toàn hàng hải, bảo vệ môi trường, sử dụng bền vững tài nguyên, khoa học biển và nâng cao năng lực. Trong đó, hợp tác Việt Nam - Philippines về cảnh sát biển, đường dây nóng, trao đổi đoàn, thăm cảng, nghiên cứu khoa học và cứu hộ ngư dân, thuyền viên được nêu như minh chứng cho mối liên hệ giữa an ninh biển và an ninh con người.

Trong khi đó, Thứ trưởng Ngoại giao Australia Michelle Chan cũng chia sẻ các hoạt động hỗ trợ ASEAN, trong đó có Việt Nam, về an ninh biển và khoa học biển.

Hội thảo khoa học quốc tế về Biển Đông lần thứ 18 có sự tham dự của gần 50 diễn giả là chuyên gia Việt Nam và quốc tế; gần 300 đại biểu trong và ngoài nước tham dự trực tiếp và trực tuyến.

Trong hai ngày làm việc, Hội thảo có tám phiên thảo luận về bối cảnh chiến lược; quản lý cạnh tranh; an ninh năng lượng, vận tải và mạng hàng hải; hạ tầng dưới biển; UNCLOS, ASEAN và COC; quản trị biển sâu và đa dạng sinh học biển ngoài phạm vi quyền tài phán quốc gia (BBNJ); khả năng chống chịu của cảng biển và cộng đồng ven biển. Bên lề Hội thảo sẽ có Đối thoại Đông Nam Á, Đối thoại Đông Nam Á - Thái Bình Dương, Chương trình Lãnh đạo trẻ và công bố Báo cáo Biển Đông thường niên, những hoạt động nhằm góp phần thúc đẩy đối thoại, nghiên cứu và trao đổi chính sách về các vấn đề biển.