PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương đã có cuộc trao đổi với phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam về vấn đề thu hút, trọng dụng và phát triển nhân tài trong giai đoạn mới.

Trọng dụng nhân tài phải thực chất

PV: Thưa PGS.TS Bùi Hoài Sơn, tại Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thu hút và trọng dụng nhân tài. Theo ông, thế nào là trọng dụng nhân tài thực chất?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Theo tôi, muốn trả lời câu hỏi này phải bắt đầu từ một tư tưởng rất sâu sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh về nhân tài. Ngay từ những ngày đầu của Nhà nước cách mạng, Người đã đặt vấn đề “Tìm người tài đức”, bởi xây dựng đất nước không thể chỉ dựa vào lòng nhiệt tình mà phải biết quy tụ và sử dụng những người có đức, có tài. Trong công tác cán bộ, Người cũng luôn nhấn mạnh phải biết người, hiểu người, “khéo dùng cán bộ”, đặt đúng người vào đúng việc. Tư tưởng ấy đến hôm nay vẫn là điểm xuất phát rất căn bản khi chúng ta bàn về thu hút và trọng dụng nhân tài.

Nghị quyết số 26-NQ/TW về công tác cán bộ đã khẳng định cán bộ là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng, công tác cán bộ là khâu “then chốt” của công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị; đồng thời yêu cầu có cơ chế phát hiện, thu hút, trọng dụng nhân tài, đánh giá cán bộ bằng sản phẩm, bằng hiệu quả thực tế. Nghị quyết Đại hội XIV tiếp tục đặt yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đẩy mạnh thu hút và trọng dụng nhân tài, khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Đó là một bước phát triển rất rõ trong tư duy của Đảng: không chỉ tìm người giỏi mà phải tạo được thể chế để người giỏi làm được việc lớn.

Để tránh "chảy máu chất xám" nội bộ

PV: Theo góc nhìn của ông, đâu là sự khác biệt bản chất giữa “thu hút nhân tài” và “trọng dụng nhân tài”?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Tại Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nêu rất rõ: trọng dụng là khâu then chốt, tạo nguồn là công việc căn bản, lâu dài. Tôi cho rằng đây chính là điểm phải nhận thức thật sâu. Thu hút nhân tài là làm cho người tài đến với chúng ta; còn trọng dụng nhân tài là làm cho người tài phát huy được tài năng, tạo ra giá trị và muốn gắn bó lâu dài. Thu hút trả lời câu hỏi “làm sao để người giỏi đến”; trọng dụng trả lời câu hỏi quan trọng hơn: “đến rồi thì giao việc gì, trao quyền đến đâu, cấp nguồn lực thế nào, đánh giá ra sao, bảo vệ và phát triển họ như thế nào?”.

Vì vậy, trọng dụng thực chất phải hội đủ một chuỗi điều kiện: nhận diện đúng người, giao đúng việc, trao thẩm quyền tương xứng, bảo đảm nguồn lực, đánh giá bằng đóng góp thực tế và mở ra con đường phát triển. Nhân tài không cần đặc quyền; điều họ cần là cơ hội được làm đúng sở trường, được tin cậy, được thử sức với nhiệm vụ khó và được ghi nhận công bằng bằng sản phẩm, hiệu quả và giá trị họ tạo ra cho đất nước, cho nhân dân.

PV: Thưa ông, vì sao nếu chỉ “thu hút” mà không “trọng dụng” thì hệ thống sẽ rơi vào tình trạng “chảy máu xám” nội bộ?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Nếu chỉ thu hút mà không trọng dụng, chúng ta có thể rơi vào một dạng “chảy máu chất xám” rất đáng lo ngay bên trong hệ thống: con người vẫn còn trong biên chế, vẫn có mặt trong cơ quan, nhưng năng lực không được sử dụng; sáng kiến không được khuyến khích; người giỏi dần chọn sự an toàn hoặc tìm môi trường khác. Mất người tài đã đáng tiếc, nhưng để người tài ở trong tổ chức mà không thể cống hiến còn lãng phí hơn. Do đó, từ góc độ xây dựng Đảng và xây dựng hệ thống chính trị, tôi cho rằng thước đo của chính sách nhân tài không phải là đã tuyển được bao nhiêu người, mà là đã tạo ra được bao nhiêu giá trị mới từ những người được tuyển chọn và họ đã giúp tổ chức mạnh lên như thế nào.

Từ "trải thảm đỏ" hình thức đến kiến tạo hệ sinh thái phát triển nhân tài

PV: Một số quan điểm cho rằng, chính sách thu hút hiện nay vẫn mang nặng tính “trải thảm đỏ” hình thức, thiên về đãi ngộ ban đầu hơn là tạo không gian phát triển. PGS.TS đánh giá thế nào về thực trạng này và tư duy đột phá mới cần có là gì?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Tôi cho rằng nhận xét về tình trạng “trải thảm đỏ” nhưng chưa tạo được không gian phát triển là một cảnh báo cần được nhìn nhận nghiêm túc. Nghị quyết 26-NQ/TW trước đây đã chỉ ra rất thẳng thắn rằng, chủ trương thu hút nhân tài còn chậm được cụ thể hóa bằng cơ chế, chính sách phù hợp; chính sách tiền lương, nhà ở và đãi ngộ chưa thực sự tạo động lực. Điều đó cho thấy vấn đề không nằm ở chỗ chúng ta thiếu thiện chí thu hút người tài, mà ở chỗ nhiều nơi vẫn coi chính sách nhân tài như một gói ưu đãi đầu vào, trong khi nhân tài cần cả một môi trường để phát triển.

Tư duy đột phá, theo tôi, phải chuyển từ “ưu đãi để kéo người về” sang “kiến tạo hệ sinh thái để người tài tạo ra giá trị”. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị Trung ương 4 đã gợi mở rất cụ thể: Phải có cơ chế giao nhiệm vụ lớn, trao quyền thực chất, bảo đảm nguồn lực, đánh giá theo đóng góp; đồng thời tạo môi trường tôn trọng sáng tạo và chấp nhận rủi ro nghiên cứu có kiểm soát. Đây là cách tiếp cận rất hiện đại và cũng rất phù hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh về dùng người: không phải quý người tài bằng lời nói, mà phải biết giao cho họ công việc phù hợp để tài năng được phát huy.

Trong những lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW càng cho thấy rõ yêu cầu phải tạo những cơ chế đủ mạnh để người có năng lực đặc biệt được làm việc trong điều kiện đặc biệt. Nhưng theo tôi, tư duy này không chỉ dành cho khoa học - công nghệ. Trong quản trị quốc gia, văn hóa, giáo dục, y tế, ngoại giao, truyền thông, công nghiệp sáng tạo hay hoạch định chính sách, người tài cũng cần không gian sáng tạo, dữ liệu, đội ngũ, ngân sách, quyền tự chủ nghề nghiệp và khả năng kết nối với những mạng lưới chuyên môn tốt nhất.

Một điểm nữa rất quan trọng là phải đổi mới văn hóa tổ chức. Có nơi thu hút được người giỏi nhưng lại không chấp nhận người giỏi nói khác mình, không muốn nghe phản biện, sợ người trẻ vượt trội, hoặc lấy sự “an toàn” làm tiêu chuẩn cao hơn hiệu quả. Nếu văn hóa tổ chức như vậy thì chính sách nhân tài khó thành công, dù mức hỗ trợ ban đầu có hấp dẫn đến đâu. Tôi cho rằng môi trường trọng dụng nhân tài phải là môi trường tôn trọng chuyên môn, khuyến khích nói thật, tranh luận trên tinh thần xây dựng, đề cao trách nhiệm và đánh giá công bằng bằng kết quả.

Nói ngắn gọn, “thảm đỏ” tốt nhất cho nhân tài không phải là một khoản thưởng khi mới tuyển dụng, mà là một con đường phát triển rõ ràng: vào bằng năng lực, được thử thách bằng việc khó, trưởng thành bằng cống hiến, được đánh giá bằng sản phẩm và được bảo vệ khi đổi mới vì lợi ích chung. Khi đó, thu hút mới chuyển hóa thành trọng dụng, và trọng dụng mới chuyển hóa thành sức mạnh phát triển.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!