Ngày 16/6, Bộ Quốc phòng Mỹ thông báo Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ (INDOPACOM) sẽ chính thức quay trở lại tên gọi trước đây là Bộ Tư lệnh Thái Bình Dương (PACOM).

Động thái này đảo ngược quyết định được đưa ra trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Donald Trump, khi từ “Ấn Độ Dương” được bổ sung vào tên gọi của bộ tư lệnh tác chiến lớn nhất của nước Mỹ.

Thông báo của chính quyền Mỹ, hồi tháng 6/2018, cho rằng sự thay đổi khi đó “nhấn mạnh tầm quan trọng ngày càng tăng của Ấn Độ trong tư duy chiến lược của Washington, đồng thời đánh dấu sự trở lại của Ấn Độ trong “mạng lưới châu Á” của chính phủ Mỹ”.

Nhưng bước sửa đổi lần này không chỉ đơn giản là việc gạt bỏ một cái tên ra khỏi một khái niệm hay giới hạn không gian địa lý của một đơn vị tác chiến. Đó còn là việc nước Mỹ đang cơ cấu lại các ưu tiên của mình, báo hiệu những chuyển dịch mới.

Tái xác định trọng tâm chiến lược

Một trong những đặc điểm khác biệt của khái niệm Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương so với các cấu trúc khu vực khác là sự thiếu đồng thuận về phạm vi địa lý.

Ngay cả những quốc gia có cùng quan điểm chiến lược và mong muốn tăng cường hợp tác trong khu vực cũng có cách xác định ranh giới rất khác nhau.

Ví dụ, Mỹ cho rằng khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương trải dài từ bờ Tây nước này đến bờ Tây của Ấn Độ. Trong khi đó, Ấn Độ lại nhìn nhận khu vực này bao trùm toàn bộ không gian biển từ bờ Tây nước Mỹ đến tận vùng Đông Phi. Chính sự linh hoạt này đã trở thành đặc điểm nổi bật của khái niệm Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Tuy nhiên, sự lỏng lẻo về định nghĩa cũng dẫn đến một hệ quả khác: sự thiếu gắn kết về thể chế khu vực, bởi các quốc gia chưa đạt được đồng thuận về thành phần chính trị cấu thành không gian địa lý này.

Việc thêm tiền tố “Ấn Độ Dương” trong khái niệm trước đây có thể được hiểu rằng Mỹ mong muốn tương tác nhiều hơn và lôi kéo Ấn Độ vào một cục diện địa chính trị đang dần thành hình ở châu Á Thái Bình Dương, bao hàm cả Ấn Độ Dương, khi mà thế cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung bắt đầu trỗi dậy.

Ở thời điểm hiện tại, việc đổi tên bộ tư lệnh không đồng nghĩa với việc Mỹ giảm mức độ cạnh tranh với Trung Quốc. Ngược lại, động thái này làm rõ hơn nơi mà cuộc cạnh tranh với Bắc Kinh thực sự sẽ diễn ra; và những nơi sẽ không phải là trọng tâm.

Điều này sẽ dẫn tới những hàm ý quan trọng.

Ấn Độ Dương không còn là mặt trận chính

Việc Lầu Năm Góc thực hiện một thay đổi mang tính biểu tượng lớn như vậy mà không có bất kỳ sự kiện khẩn cấp nào làm chất xúc tác cho thấy Washington đang chủ động gửi đi một thông điệp rõ ràng: Ấn Độ Dương không phải là khu vực trung tâm trong chiến lược đối phó với Trung Quốc.

Phát biểu tại Đối thoại Shangri-La 2026 hồi tháng 5/2026, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth không hề nhắc đến khái niệm “Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương”. Ông cũng không đề cập đến nỗ lực của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi trong việc “cập nhật” sáng kiến “Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương Tự do và Rộng mở” (FOIP) do cố Thủ tướng Shinzo Abe khởi xướng.

Điều đó cho thấy cách tiếp cận chiến lược mang tính khu vực rộng lớn của Nhật Bản có thể sớm phải được điều chỉnh.

Việc phân bổ lại vai trò cho các đồng minh, đối tác chắc chắn cũng làm gia tăng những lo ngại về mức độ can dự của Mỹ tại khu vực. Đó là thực tế hiển nhiên. Và người lo lắng trước tiên chắc hẳn là Ấn Độ.

Thực tế, những tín hiệu về xu hướng này cũng đã xuất hiện từ bài phát biểu của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth tại Đối thoại Shangri-La vào cuối tháng 5/2026.

Vành đai ưu tiên mới

Trong bài phát biểu, ông Hegseth ca ngợi những nỗ lực của Hàn Quốc, Philippines, Nhật Bản, Australia, Singapore, Indonesia... trước khi đề cập đến Ấn Độ.

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ cho rằng một Ấn Độ mạnh mẽ, “hành động vì lợi ích riêng của mình”, sẽ góp phần thúc đẩy mục tiêu chung là duy trì thế cân bằng quyền lực trong khu vực. Đây rõ ràng không phải cách mô tả về một đồng minh cốt lõi trong một chiến lược phối hợp chặt chẽ.

Sự thu hẹp về phạm vi chắc chắn cũng có nghĩa Mỹ sẽ tập trung nhiều hơn vào mục tiêu cốt lõi trong cuộc cạnh tranh với Trung Quốc.

Trong khi đó, Ấn Độ có lẽ không cùng quan điểm với Mỹ trong một số vấn đề hệ trọng. Bản thân Washington cũng không còn kỳ vọng rằng New Delhi sẽ thay đổi lập trường trong tương lai.

Cũng không cần quá lo ngại về việc Mỹ để trống khu vực Nam Á chiến lược. Khi không còn coi Ấn Độ là trung tâm chiến lược, Mỹ sẽ có nhiều dư địa linh hoạt hơn trong quan hệ với Pakistan, đối thủ truyền kiếp của New Delhi.

Hãy theo dõi sự tương tác giữa Tổng thống Donald Trump với các nhà lãnh đạo Pakistan như Thủ tướng Shehbaz Sharif và Tổng tư lệnh quân đội, Thống tướng Asim Munir trong cuộc khủng hoảng với Iran mấy tháng qua, cũng như sau cuộc xung đột ngắn giữa Ấn Độ và Pakistan tháng 5/2025, để thấy được những gì mà Mỹ mong muốn.

Pakistan ngày càng quan trọng không phải vì yếu tố Ấn Độ, mà bởi sự dịch chuyển chiến lược của Trung Quốc về phía Tây. Islamabad được coi là “đồng minh trong mọi hoàn cảnh” của Bắc Kinh tại Nam Á, trong khi lại duy trì quan hệ tốt với Iran và các quốc gia Hồi giáo Arab.

Việc trở lại của tên gọi PACOM mang nhiều ý nghĩa sâu xa là vì thế. Nó phản ánh những thực tế chiến lược đang hình thành.

Đó là sự thừa nhận rằng, sự rõ ràng về mục tiêu chiến lược chứ không phải việc mở rộng phạm vi địa lý hay những liên kết dựa trên các giá trị mang tính khái quát, sẽ quyết định cách Mỹ cạnh tranh với Trung Quốc trong những năm tới.