Tỷ lệ dùng thuốc tân dược cao tại nhiều cơ sở y học cổ truyền

Vừa qua, tại hội thảo nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác khám chữa bệnh BHYT lĩnh vực Y, Dược cổ truyền, ông Nguyễn Tất Thao, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát thanh toán BHXH, BHYT điện tử - BHXH Việt Namcho biết, chi phí khám chữa bệnh y học cổ truyền (YHCT) được thanh toán BHYT (bao gồm là khám chữa bệnh YHCT và phục hồi chức năng) năm 2025 là hơn 3.200 tỷ đồng, chiếm 5,8% chi phí khám chữa bệnh BHYT. Còn trong 4 tháng đầu năm là hơn 1.034 tỷ đồng, chiếm khoảng 5,5% tổng chi phí.

Về tình hình khám chữa bệnh YHCT, ông Nguyễn Tất Thao cho biết, hiện nay, ở nhiều bệnh viện khám chữa bệnh YHCT, tỷ lệ chỉ định vào điều trị nội trú rất cao, lên đến hơn 80%, thậm chí đến gần 100%. Đơn cử, như năm 2025, Bệnh viện YHCT Hải Phòng, Bệnh viện Y dược cổ truyền (YDCT) tỉnh Quảng Ninh, Bệnh viện YHCT Nghệ An đều có tỷ lệ điều trị nội trú lên đến 99,9%; Bệnh việnYHCT Thanh Hóa, BV Phục hồi chức năng (PHCN) Nghệ An đều là 99,8%; Bệnh việnYHCT Thái Nguyên là 99,2%, Bệnh việnYHCT Nam Định (Ninh Bình) 93,3%, Bệnh việnPHCN Sơn La 89,2%, Bệnh việnYHCT Hà Tĩnh 85,9%, Bệnh viện YDCT-PHCN Cà Mau 85,2%. Trong 4 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ này vẫn không giảm.

Ngoài ra, tỷ lệ sử dụng thuốc tân dược cho bệnh nhân BHYT ở nhiều bệnh viện YHCT rất cao. “Tỷ lệ sử dụng thuốc tân dược ở Bệnh viện Châm cứu Trung ương qua năm 2023-2024- 2025 tương đương là 93% - 98% - 88%, Bệnh viện YDCT Ngọc Thiện 78 - 86 - 84%; Bệnh viện YHCT Hà Nội 90% - 83% - 73%; Bệnh viện YDCT Vĩnh Phúc là 78% - 76% - 61%... Nhiều nơi bác sĩ YHCT ngồi ở bàn khám YHCT nhưng lại kê thuốc tân dược”, ôngThao lấy dẫn chứng năm 2025.

Nhiều phòng khám đa khoa, nhưng chi phí trong lĩnh vực YHCT và PHCN lại chiếm đến 80 đến hơn 90% tổng chi phí khám chữa bệnh BHYT. Về việc sử dụng thuốc tân dược cao, đại diện Bệnh viện Châm cứu Trung ương cho biết, năm 2023-2024, bệnh viện khó khăn trong việc đấu thầu thuốc YDCT, không có thuốc YDCT nên phải thay thế bằng tân dược. Hiện nay, việc đấu thầu đã được gỡ khó, có thuốc YDCT nên tỷ lệ sử dụng thuốc tân dược đang dần dần giảm xuống.

Gỡ khó đấu thầu để tăng cơ hội tiếp cận thuốc đông y

Về vấn đề này, bà Trần Thị Trang - Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế) cho biết, ngành y tế đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, từ hoàn thiện chính sách bảo hiểm y tế, cập nhật danh mục thuốc YHCT, phát triển dược liệu trong nước đến đổi mới cơ chế mua sắm, đấu thầu nhằm hiện thực hóa sau chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mới đây. Việc này không chỉ mang ý nghĩa trước mắt mà còn mở ra một chiến lược phát triển dài hạn cho YHCT Việt Nam.

Theo bà Trang, một trong những điểm mới đáng chú ý là định hướng mở rộng khả năng tiếp cận thuốc YHCT ngay từ tuyến cơ sở. Trong đợt rà soát lần này, Bộ Y tế đang hướng tới việc không phân biệt cấp chuyên môn kỹ thuật đối với nhiều loại thuốc cổ truyền, qua đó tạo điều kiện đưa thuốc xuống tuyến xã, nơi gần người dân nhất.

Bà Trang nhấn mạnh, YHCT rất phù hợp với chăm sóc người bệnh mãn tính, người cao tuổi, phục hồi sức khỏe và nâng cao thể trạng. Ngay từ giai đoạn bệnh nhẹ, YHCT đã có nhiều ưu thế. Vì vậy, việc cập nhật danh mục thuốc phải đáp ứng xu hướng này và đưa thuốc về gần với người dân hơn”.

Song song với đó, Bộ Y tế cũng đang phối hợp rà soát, sửa đổi các quy định liên quan đến đấu thầu và mua sắm thuốc nhằm tháo gỡ khó khăn cho tuyến cơ sở. Mục tiêu của việc này nhằm tạo điều kiện thuận lợi để các trạm y tế xã có thể tiếp cận, mua sắm và sử dụng thuốc cổ truyền hiệu quả hơn, đặc biệt trong điều trị các bệnh lý mãn tính và chăm sóc sức khỏe người cao tuổi.

Lãnh đạo Vụ Bảo hiểm y tế cho biết, hiện tỉ trọng thuốc YHCT trong tổng chi thuốc bảo hiểm y tế mới đạt khoảng 5,8%, thấp hơn rất nhiều so với kỳ vọng phát triển của ngành. Danh mục thuốc YHCT sẽ được mở hết cỡ, tạo mọi điều kiện cho các thuốc bảo đảm chất lượng được đưa vào sử dụng.

Bà cũng cho biết, thời gian qua việc phát triển thuốc YHCT gặp không ít khó khăn do cơ chế mua sắm, đấu thầu, nguồn cung dược liệu cũng như các vướng mắc trong tổ chức thực hiện tại cơ sở. Để khắc phục, Bộ Y tế đang nghiên cứu các giải pháp đồng bộ, từ hoàn thiện danh mục thuốc, cải tiến cơ chế mua sắm đến xây dựng các mô hình phân phối linh hoạt hơn.

Một trong những hướng đi được xem xét là thí điểm cơ chế cấp phát thuốc ngoại trú thông qua nhà thuốc bệnh viện hoặc một số nhà thuốc đủ điều kiện, có kết nối dữ liệu điện tử và ký hợp đồng với cơ quan bảo hiểm xã hội. Người bệnh có thể nhận thuốc theo đơn điện tử, trong khi cơ quan bảo hiểm thực hiện thanh toán sau.

“Cách làm này sẽ giúp người dân tiếp cận thuốc thuận lợi hơn, đồng thời giảm áp lực mua sắm, dự trữ và đấu thầu tập trung. Tuy nhiên, chất lượng thuốc vẫn là nguyên tắc không thể đánh đổi. Thách thức lớn nhất hiện nay là xây dựng hệ thống đánh giá chất lượng phù hợp với đặc thù của thuốc cổ truyền”, bà Trang cho hay.

Đối với các bài thuốc cổ phương, bài thuốc gia truyền hoặc các bài thuốc đã được sử dụng hiệu quả qua nhiều thế hệ, Bộ Y tế đã có cơ chế miễn giảm một số tiêu chí kỹ thuật nhất định để tránh tạo rào cản không cần thiết.

Bà Trang cho rằng định hướng chuyển trọng tâm của ngành y tế từ chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh rất phù hợp với thế mạnh của YHCT trong nâng cao sức khỏe, phục hồi chức năng và chăm sóc người bệnh từ giai đoạn sớm.

Trước chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về phát triển YHCT, đưa YHCT đến gần với người dân, Bộ Y tế đang xây dựng các kế hoạch triển khai cụ thể, từ hoàn thiện pháp luật, sửa đổi cơ chế chính sách, phát triển hệ thống khám chữa bệnh, đào tạo nhân lực, phát triển dược liệu, thúc đẩy sản xuất trong nước đến cải cách cơ chế tài chính và đầu tư cho lĩnh vực YHCT trong thời gian tới.