Thực tế cho thấy, hành trình gỡ thẻ vàngcủa ECtại vùng ĐBSCL không chỉ dừng lại ở nỗ lực kiên cường giữ vững ranh giới trên biển; tổng lực số hóa, quản lý tận gốc đội tàu mà những hành vi vi phạm cũng đang bị xử lý rất nghiêm minh. Để hướng tới sự phát triển bền vững, các tỉnh trong vùng còn đang có những giải pháp để kiến tạo sinh kế lâu dài cho ngư dân.

Là lực lượng nòng cốt trên tuyến đầu, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 4 trong năm 2025 và 5 tháng đầu năm 2026 đã tổ chức 8 đợt tuần tra với hàng trăm lượt tàu tham gia kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ phương tiện hoạt động trên vùngbiển Tây Nam.

Xử lý vi phạm “không có vùng cấm”

Đại tá Nguyễn Văn Tranh, Phó Tư lệnh pháp luật Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 4 cho biết, hoạt động này đã đạt được mục đích quan trọng nhất là ngăn chặn từ sớm, từ xa các tàu cá vượt ranh giới trái phép. Cùng với công tác tuyên truyền, đặc biệt là đẩy mạnh phổ biến pháp luật qua mã QR, ý thức của ngư dân đã không ngừng nâng lên, giúp các vi phạm IUU giảm rõ rệt. Trong thời gian tới, đơn vị tiếp tục siết chặt quản lý vùng giáp ranh, đồng thời phối hợp với lực lượng chức năng nước bạn nhằm bảo vệ an toàn cho ngư dân hoạt động hợp pháp.

Đại tá Nguyễn Văn Tranh, nhấn mạnh: "Trong 5 tháng đầu năm thì chúng tôi ngăn chặn không để cho cái hiện tượng là tàu cá Việt Nam vượt ranh sang công việc nước ngoài khai thác hải sản cháy phép. Với cái quyết tâm của chúng tôi là cùng với toàn đảng, toàn dân, toàn quốc là chúng ta làm sao mà thực hiện để EC sẽ sớm gỡ cái thẻ vàng cho ngành thủy sản Việt Nam, để chúng ta sẽ phát triển ngành thủy sản bền vững".

Tại An Giang - địa phương có đội tàu cá lớn nhất cả nước, tinh thần thượng tôn pháp luật được đẩy lên mức cao nhất. Trong hơn 2 năm qua, các lực lượng chức năng của tỉnh đã xử phạt hành chính gần 30 tỉ đồng đối với hành vi xâm phạm vùng biển nước ngoài, và hơn 26 tỉ đồng cho các vi phạm mất kết nối thiết bị giám sát hành trình (VMS). Đặc biệt, cơ quan chức năng đã khởi tố 55 vụ án hình sự, xét xử 33 vụ liên quan đến đường dây đưa tàu cá ra nước ngoài đánh bắt.

Ông Quách Văn Toàn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp - Môi trường An Giang khẳng định, xử lý vi phạm IUU là không có vùng cấm. Địa phương đang tiếp tục tập trung thực hiện vào các khuyến nghị của EC, trong đó có quyết tâm kiểm soát hoàn toàn nhóm tàu không đăng ký, không đăng kiểm và không giấy phép.

"Chúng tôi đã tích cực, chủ động rà soát các tàu cá 3 không, xác định được vị trí neo đậu của từng tàu, giao cho địa phương quản lý. Đồng thời, chúng tôi cũng đã thành lập các khu neo đậu tập trung để đưa tàu thuyền không đủ điều kiện hoạt động vào neo đậu nhằm thuận lợi kiểm tra, giám sát, quản lý cho chặt chẽ. Đồng thời, đã đề xuất UBND tỉnh thực hiện khoanh nợ, giãn nợ cho bà con ngư dân", ông Toàn cho biết.

Tại Cà Mau, công tác tư pháp cũng được triển khai quyết liệt. Trong năm 2025, tỉnh đã khởi tố hình sự 14 vụ liên quan đến vi phạm IUU. Đến nay, địa phương tiếp tục xử lý 18 tàu cá vi phạm; cụ thể đã xử phạt hành chính 9 tàu với số tiền trên 9,6 tỷ đồng; đưa ra xét xử 2 vụ án liên quan 2 tàu cá không số bị Malaysia bắt vào tháng 9/2025 và tổ chức phiên tòa xét xử 4 tàu cá về tội “Tổ chức, môi giới xuất nhập cảnh trái phép”. Các vụ việc còn lại đang tiếp tục được xác minh, làm rõ.

Song song với các biện pháp xử lý mạnh, tỉnh Cà Mau đang xây dựng nền tảng bền vững để bảo tồn nguồn lợi thủy sản thông qua việc thành lập Khu bảo tồn loài - sinh cảnh cấp tỉnh rộng 27.000 ha, bao quanh các cụm đảo Hòn Khoai, Hòn Chuối và Hòn Đá Bạc.

Nhìn về tương lai thủy sản xanh

Tại khu vực biển Hòn Đá Bạc, địa phương đã thả 900 khối rạn nhân tạo bằng bê tông cốt thép, tạo môi trường an toàn cho hải sản cư trú và sinh sản. Đồng thời, chính quyền thí điểm mô hình đồng quản lý, giao quyền cho ngư dân vừa khai thác hợp lý, vừa làm lực lượng nòng cốt canh giữ, tuyên truyền không xâm phạm khu vực bảo tổn bảo.

Nhằm giúp người dân chuyển đổi sinh kế, xã Đá Bạc cũng thành lập Hợp tác xã nuôi trồng thủy sản biển để nuôi cá lồng bè. Là thành viên tích cực trong tổ đồng quản lý, ngư dân Huỳnh Văn Kiệt bày tỏ sự phấn khởi trước sự hồi sinh của biển cả, đồng thời mong muốn phát triển kinh tế ổn định với nghề nuôi cá biển. Tuy nhiên, ông cho rằng, người dân cần được hỗ trợ, nhất là vốn để chuyển đổi nghề.

"Khu bảo tồn, với rạn nhân tạo được thả thì mấy năm gần đây cá, tôm và các loại thủy sản về đây sinh sản rất nhiều. Cũng đang gáng giữ gìn để người dân đừng vào đánh bắt nữa. Trước đây, vì cuộc sống, người dân cũng đến đánh bắt trong vùng ven nhưng cần có chính sách làm sao, khuyến khích bà con vào HTX nuôi trồng thủy hải sản, rồi tạo việc làm giúp cho bà con vươn lên, không vi phạm vào khu bảo tồn nữa", ông Kiệt bày tỏ.

Đề án chuyển đổi nghề của tỉnh Cà Mau đã được thông qua. Ngành nông nghiệp địa phương đang rà soát, quy hoạch lại đội tàu phù hợp với trữ lượng nguồn lợi để thực hiện theo lộ trình, ưu tiên chuyển đổi từ nghề khai thác mang tính sát hại nguồn lợi và đánh bắt ven bờ sang các mô hình bảo vệ, phát triển nguồn lợi, nhất là nuôi biển.

Những khoảng trống pháp lý cần gỡ

Bên cạnh những kết quả đạt được, từ thực tế quản lý, các địa phương vùng ĐBSCL cũng nhận thấy những kẽ hở pháp lý cần được khắc phục. Ông Phạm Văn Mười, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp - Môi trường Cà Mau nêu khó khăn: "Xác định nguyên nhân mất kết nối thiết bị giám sát để xử phạt là do lỗi thiết bị hay do chủ tàu, đây là vấn đề khó khăn. Quy chuẩn VMS, quy chuẩn quốc gia ban hành cũng như ràng buộc nhà mạng phải chịu trách nhiệm như thế nào chưa có cơ sở để xem xét. Chúng tôi kiến nghị sửa đổi cho phù hợp để thực hiện thuận lợi trong thời gian tới".

Ông Lê Văn Sử, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau cho rằng, quy định hiện hành chỉ bắt buộc tàu cá từ 15 mét trở lên mới lắp đặt thiết bị giám sát hành trình đang bộc lộ sơ hở. Thực tế, có phát sinh trường hợp tàu nhỏ hơn 15 mét vi phạm vùng biển nước ngoài, thậm chí cá biệt có chủ tàu cố tình hoán cải, hạ chiều dài tàu xuống dưới 15 mét để né tránh quy định. Mặt khác, quy định tàu mất kết nối trong vòng 10 ngày phải vào bờ cũng là một khoảng trống lớn, vì trong 10 ngày đó tàu cá đã có thể xâm phạm vùng biển nước ngoài.

Ông Sử cũng cho rằng, việc đầu tư hạ tầng để đảm bảo phát triển nghề cá bền vững rất quan trọng: "Tôi nghĩ rằng, Trung ương cũng cần quan tâm, hỗ trợ nguồn lực cho các địa phương thực hiện các nhiệm vụ nằm ngoài khả năng nguồn lực. Như vấn đề đầu tư cơ sở hạ tầng hiện đại để đảm bảo giúp các lực lượng chức năng, giúp cho người dân có thể khai thác được bền vững, đáp ứng được yêu cầu".

Nhìn lại toàn bộ hành trình trên sóng nước Tây Nam, quyết tâm gỡ "thẻ vàng" EC đã thành hành động thực tế. Từ sự kiên trì bám biển của lực lượng chấp pháp đến nỗ lực số hóa, quản chặt tàu cá từ đất liền; từ những bản án hình sự nghiêm khắc đến các mô hình sinh kế hướng tới tương lai. Bài học lớn nhất chính là sự quyết liệt và triển khai đồng bộ.

Để cuộc chiến chống IUU đạt hiệu quả cao hơn, bên cạnh sự nỗ lực tự thân của các địa phương, rất cần sự đồng hành từ Trung ương. Việc bít những kẽ hở pháp lý hiện hành; đầu tư hạ tầng nghề cá hiện đại; và đồng bộ, đơn giản hóa phần mềm quản lý chính là chìa khóa gốc rễ. Có như vậy, mục tiêu gỡ “thẻ vàng” EC mới sớm thành hiện thực, mở đường cho hải sản Việt Nam vươn xa và bảo đảm cuộc sống bền vững cho hàng triệu ngư dân miền Tây Nam Bộ.