"Mỏ vàng" chất thải xây dựng bị lãng phí

Theo Sở Xây dựng TP.HCM, quá trình phát triển đô thị đang làm gia tăng mạnh lượng chất thải xây dựng. Trong bối cảnh nguồn vật liệu tự nhiên ngày càng cạn kiệt, việc tái chế loại rác thải này là giải pháp để sử dụng hiệu quả tài nguyên và phát triển bền vững.

Mới đây, UBND TP.HCM đã giao Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng của thành phố (SACA) hoàn thiện Đề án tái chế chất thải rắn xây dựng trong tháng 6/2026 để trình cấp có thẩm quyền xem xét.

Ông Phạm Minh Mẫn – Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM cho biết, đề án không chỉ dừng lại ở xây dựng các cơ sở tái chế, mà còn hướng tới hình thành một hệ sinh thái quản lý theo mô hình tuần hoàn, từ khâu phát sinh, phân loại, thu gom đến tái chế và đưa sản phẩm trở lại công trình.

Theo ông Phạm Minh Mẫn, thành phố hiện có 5 vùng xử lý chất thải rắn. Vấn đề hiện nay là việc tính thời gian tới có cần mở rộng khu xử lý và nghiên cứu các điểm trung chuyển phù hợp hay không?

"Để xây dựng một công trình, rác thải xây dựng đưa đi đâu? Đưa lên vị trí theo quy hoạch thì quá xa, hay đi về trạm trung chuyển? Còn về vùng nguyên liệu, trong trạm xử lý chất thải rắn xây dựng, nếu cần nguyên liệu gì thì tiếp cận cái đó", ông Mẫn nêu ý kiến.

Dưới góc nhìn doanh nghiệp, Tiến sĩ Phan Hữu Duy Quốc – Chủ tịch HĐQT Tổng Công ty Xây dựng số 1 (CC1) nhận định, rác thải xây dựng là một "mỏ vàng" thực sự. Nếu thu gom và xử lý đúng cách, mỗi năm thành phố có thể thu về 5 - 6 triệu tấn vật liệu tái chế. Nguồn tài nguyên này hoàn toàn đủ tiêu chuẩn làm vật liệu san lấp, nền đường hay cấu kiện xây dựng, thay vì đổ bỏ lãng phí tại các bãi tập kết hay chôn lấp.

Ông Phan Hữu Duy Quốc cho rằng, thành phố cần tạo ra một cú hích bằng các chính sách phù hợp và nguồn tài chính khuyến khích ban đầu. Khi vòng tuần hoàn tái chế đã vận hành, thị trường sẽ tự điều tiết.

"Cuối cùng sẽ vận hành theo kinh tế thị trường, không cần phải đầu tư chi phí cho việc xử lý hay vận chuyển. Các doanh nghiệp liên quan sẽ coi đây là mảng kinh doanh có lời. Khi hình thành các quy định rõ ràng, người xả thải phải trả phí, khi xử lý xong ra sản phẩm phụ có thể bán cho các doanh nghiệp cần vật liệu", ông Quốc nhấn mạnh.

Đề xuất lập sàn giao dịch điện tử

Đồng tình với quan điểm này, chuyên gia Đặng Mậu Chiến – Chủ tịch Hội đồng liên ngành khoa học và công nghệ vật liệu (ĐHQG TP.HCM) chỉ ra rằng, rác xây dựng đang gây quá tải cho các bãi chôn lấp, dẫn đến nạn đổ trộm ra kênh rạch ven đô. Theo ông, hiện nay có hơn 90% loại rác có khả năng tái chế thành sản phẩm xanh, thay thế nguồn cát đá đang cạn kiệt.

Việt Nam hoàn toàn đủ khả năng làm chủ công nghệ nghiền, sàng lọc cơ giới hóa, ngành xây dựng cần sớm chuyển đổi từ mô hình "khai thác - sử dụng - thải bỏ" sang tuần hoàn tài nguyên (phá dỡ chọn lọc - nghiền sàng kỹ thuật - tạo vật liệu chuẩn TCVN - tái xây dựng công trình mới).

Nhìn thấy tiềm năng lớn từ thị trường tái chế, bà Vũ Thị Phương Anh – nhà sáng lập Công ty Greentech cho rằng, trong bối cảnh công nghệ thông tin, kinh tế số đang phát triển mạnh mẽ thì thành phố cần tính toán xây dựng một sàn giao dịch điện tử tự động chuyên biệt cho phế thải xây dựng.

"Người có chất thải phải kiếm xe ba gác để đổ, sau đó chủ bãi đổ thải thu một khoản tiền nhất định rồi mang đi tập trung ở nơi khác lớn hơn. Tại sao chúng ta không làm sàn giao dịch, để những người có ý định phá dỡ có thể nêu chi tiết phá dỡ có những gì, có giá rõ ràng và nếu cần có thể thương lượng giữa người bán và người mua", bà Phương Anh kiến nghị.

Trong bối cảnh các dự án hạ tầng trọng điểm tại khu vực Đông Nam Bộ đang được triển khai đồng loạt, TP.HCM cần nhanh chóng ban hành quy định và cơ chế để khai thác "mỏ vàng" này.Đây sẽ là bước đệm quan trọng để hình thành một ngành công nghiệp tái chế mới, vừa giảm thiểu ô nhiễm, vừa xóa bỏ sự phụ thuộc vào tài nguyên tự nhiên.