Thủ tướng Viktor Orbanmất 16 năm để định hình Hungary theo dấu ấn chính trị của riêng mình. Nhưng chỉ trong một đêm bầu cử, cục diện đã đảo chiều. Chiến thắng thuyết phục của ông Peter Magyar với hơn 58% số phiếu không chỉ khép lại kỷ nguyên cầm quyền của ông Orban, mà còn mở ra một hướng đi mới cho Budapest. Tuy nhiên, diễn biến này chưa hẳn là tín hiệu tích cực đối với Tổng thống Mỹ Donald Trump - người từ lâu được xem là đồng minh thân cận của nhà lãnh đạo Hungary.

Mối quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo được xây dựng trên nền tảng những điểm tương đồng trong quan điểm về kiểm soát nhập cư, cũng như cách tiếp cận đối với bài toán phụ thuộc năng lượng của Hungary vào Nga - yếu tố then chốt định hình chính sách đối ngoại của Budapest trong suốt nhiều năm qua.

Những ngày cuối trước bầu cử, Tổng thống Donald Trump công khai dành cho ông Orban sự “ủng hộ hoàn toàn và tuyệt đối”, kêu gọi cử tri Hungary “hãy ra ngoài và bỏ phiếu cho Viktor Orban”. Thậm chí, ông còn cử Phó Tổng thống J.D. Vance tới Budapest nhằm tiếp sức chiến dịch, trong bối cảnh các cuộc thăm dò cho thấy cuộc đua diễn ra sít sao.

Một tuần trước ngày bỏ phiếu, ông Vance đã xuất hiện tại Budapest, ca ngợi ông Orban là người bảo vệ “nền văn minh phương Tây”, đồng thời cam kết sẽ “giúp đỡ ông trong chiến dịch tranh cử này”. Dẫu vậy, sự ủng hộ này dường như không đủ để thuyết phục nhóm cử tri còn do dự.

Theo Newsweek, các cuộc thăm dò dư luận tại thời điểm đó cho thấy sự ủng hộ dành cho ông Orban có dấu hiệu suy giảm nhẹ sau tuyên bố của Phó Tổng thống Mỹ. Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý chưa có đủ cơ sở để khẳng định mối liên hệ trực tiếp giữa hai yếu tố này.

Những phản ứng trái chiều cũng xuất hiện trên chính trường châu Âu. Ngày 12/4, bà Diana Sosoaca - một nghị sĩ cực hữu tại Nghị viện châu Âu, đã gọi chuyến thăm của ông Vance là “một sai lầm lớn”, trong bối cảnh làn sóng phản đối liên quan đến cuộc xung đột Iran lan rộng tại lục địa “già”.

Sau khi kết quả được công bố, phía ông Trump chưa đưa ra bình luận chính thức trong bối cảnh Washington đang xử lý các vấn đề ngoại giao liên quan đến tiến trình đàm phán đổ vỡ tại Iran. Các nhà quan sát cho rằng, xung đột kéo dài ảnh hưởng lớn đến uy tín trong nước của Tổng thống Trump, đồng thời có khả năng gây áp lực chính trị lên các quốc gia đồng minh.

Người dân Hungary không ủng hộ chính sách "kiểu Trump" của ông Orban

Thủ tướng Orban đã dẫn dắt Hungary vượt qua giai đoạn suy thoái và phục hồi kinh tế kéo dài bốn năm trước khi công bố tầm nhìn gây tranh cãi về một “nền dân chủ phi tự do” tại một sự kiện văn hóa ở Romania năm 2014.

Trong bài phát biểu được xem là cột mốc quan trọng nhất trong sự nghiệp chính trị, ông lập luận rằng Khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 đã phơi bày những giới hạn của mô hình tự do phương Tây. Theo đó một nhà nước “mạnh mẽ, ít bị ràng buộc bởi việc đề cao tự do cá nhân” mới là tương lai của Hungary.

Dưới sự lãnh đạo của ông, đảng Fidesz đã thực thi các chính sách kiểm soát nhập cư nghiêm ngặt và điều chỉnh khung pháp lý liên quan đến quyền của cộng đồng LGBT. Song song đó, chính phủ đã triển khai tiến trình cải cách tư pháp, tái cấu trúc các đơn vị bầu cử và chứng kiến sự thay đổi trong cấu trúc sở hữu của nhiều cơ quan truyền thông lớn.

Bình luận về mô hình này, ông Chris Van Hollen, Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ bang Maryland, nhận định với AP: “Về cơ bản, chính sách của ông Orban có nhiều điểm tương đồng với Mỹ. Theo tôi, kết quả bầu cử cho thấy người dân Hungary không đồng tình với điều đó”.

Bà Eva Fodor, Giáo sư tại Đại học Trung Âu, nhận định trên tờ The Independent rằng chiến lược truyền thông của chính phủ ông Orban thường tập trung vào việc xác lập các mục tiêu đối trọng theo từng giai đoạn, từ vấn đề nhập cư, đến các chính sách chung của Liên minh châu Âu (EU) hay phong trào bình đẳng giới. Theo bà Fodor, việc thiếu vắng những chủ đề mới khiến chiến dịch hiện tại phải duy trì các thông điệp cũ với cường độ cao hơn.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Thất bại của ông Orban đã mở đường để đối thủ chính trị Peter Magyar giành được thế đa số áp đảo trong quốc hội 199 ghế của Hungary, qua đó tạo dư địa cho những cải cách mang tính bước ngoặt. Tuy nhiên, con đường phía trước của tân lãnh đạo không hề bằng phẳng.

Trước thềm bầu cử, Tiến sĩ Jonathan Eyal, Phó Giám đốc tại Royal United Services Institute, nhận định với The Independent rằng không nên đặt kỳ vọng quá lớn vào ông Magyar trong giai đoạn đầu. Theo ông, nhiệm vụ cấp bách nhất hiện nay không phải là triển khai cải cách ngay lập tức, mà là cải tổ cấu trúc quyền lực cũ.

Trước khi rời nhiệm sở, Thủ tướng Viktor Orban cũng đã cam kết gia tăng chi tiêu công, một bước đi có thể hạn chế dư địa điều hành của người kế nhiệm hoặc buộc chính phủ mới phải điều chỉnh, thậm chí từ bỏ, một số cam kết chính sách.

“Ông Orban đã tiến hành hai chiến dịch. Một là cuộc tấn công trực diện nhằm ngăn cản đối thủ giành chiến thắng. Chiến dịch còn lại là “gài mìn” trong hệ thống, để nếu đối thủ lên nắm quyền, họ cũng khó có thể điều hành hiệu quả”, ông Eyal phân tích.

Theo ông Eyal, để bảo đảm chính phủ mới có thể nhanh chóng đạt được những kết quả cụ thể, Liên minh châu Âu sẽ cần sớm giải ngân các nguồn tài chính hỗ trợ. Đây được xem là yếu tố quan trọng giúp Budapest bước vào kỷ nguyên chính trị mới, nhanh chóng tạo ra thành tựu ban đầu trước khi những rào cản do di sản từ chính quyền cũ phát huy ảnh hưởng.

Nhìn chung, thất bại của ông Orban không chỉ khép lại một chương dài trong lịch sử chính trị Hungary mà còn đánh dấu sự thay đổi trong cách tiếp cận của cử tri đối với các liên minh quốc tế. Dù sự ủng hộ từ phía Tổng thống Trump từng được xem là yếu tố bảo chứng cho vị thế của Budapest trên trường quốc tế, kết quả bầu cử cho thấy ưu tiên của cử tri Hungary vẫn nghiêng về việc xử lý các vấn đề kinh tế – xã hội trong nước và nguyện vọng tái hòa nhập với châu Âu.

Trong bối cảnh đó, chính sách của tân Thủ tướng Hungary trong thời gian tới sẽ là đáp án rõ ràng nhất cho câu hỏi: Liệu Hungary sẽ chọn một lối đi hoàn toàn độc lập hay vẫn duy trì những sợi dây liên kết chọn lọc với các đối tác truyền thống?