Điều họ trăn trở không phải là làm việc ở đâu, mà là làm sao những kiến thức, kinh nghiệm và mối liên kết quốc tế tích lũy được qua nhiều năm có thể đóng góp hiệu quả hơn cho sự phát triển của đất nước.

Chiến lược quốc gia thu hút và trọng dụng nhân tài được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ bài toán đó. Mục tiêu không chỉ là tìm kiếm người giỏi, mà còn tạo cơ chế để phát hiện, kết nối và phát huy hiệu quả nguồn lực chất lượng cao, dù họ đang làm việc trong khu vực công, tư nhân hay ở nước ngoài.

Theo ông Lê Anh Đức, chuyên gia trí tuệ nhân tạo đang làm việc tại Singapore, cách nhìn nhận về nguồn nhân lực chất lượng cao cũng cần thay đổi theo bối cảnh mới.

Ông Đức cho rằng: "Thay vì chúng ta chỉ nhìn câu chuyện dưới góc độ chảy máu chất xám thì có lẽ nên chuyển sang tư duy tuần hoàn chất xám. Cộng đồng người Việt ở nước ngoài hiện đang làm việc tại rất nhiều tập đoàn, trường đại học, viện nghiên cứu hàng đầu thế giới. Họ mang theo kinh nghiệm, kỹ năng, phương pháp quản trị và cả các mạng lưới hợp tác quốc tế. Nếu có cơ chế phù hợp để kết nối thì đây sẽ là nguồn lực rất lớn cho sự phát triển của đất nước."

Tư duy "tuần hoàn chất xám" đang được nhiều chuyên gia nhắc tới như một cách tiếp cận phù hợp trong thời đại hội nhập. Nguồn lực trí tuệ của Việt Nam ngày nay không chỉ nằm trong các cơ quan, viện nghiên cứu hay doanh nghiệp trong nước, mà còn hiện diện ở nhiều trung tâm khoa học, công nghệ và tài chính hàng đầu thế giới.

Đó cũng là lý do việc mở rộng nguồn phát hiện và thu hút nhân tài từ khu vực ngoài nhà nước, từ cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài được xem là một hướng đi cần thiết. Cùng với việc thu hút, yêu cầu đặt ra là phải hình thành các cơ chế kết nối đủ hiệu quả để những chuyên gia, nhà khoa học có thể tham gia giải quyết các bài toán phát triển của đất nước bằng chính chuyên môn và kinh nghiệm của mình.

Là nhà nghiên cứu tại Viện Gene Singapore thuộc cơ quan khoa học ASTAR của Singapore, chị Đỗ Bảo Quyên cho rằng cộng đồng khoa học gốc Việt ở nước ngoài hoàn toàn có thể trở thành cầu nối giúp Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế và tiếp cận những thành tựu khoa học công nghệ mới.

Chị Quyên chia sẻ: "Cộng đồng khoa học gốc Việt ở nước ngoài thực sự là một nguồn lực đáng kể. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả nguồn lực này thì sự chủ động từ các tổ chức trong nước là rất quan trọng. Không nên chỉ chờ các nhà khoa học tự tìm đến. Cần có những chương trình kết nối bài bản, dài hạn, xác định rõ nhu cầu và lĩnh vực ưu tiên. Khi có mục tiêu rõ ràng, cơ chế minh bạch và môi trường làm việc tốt thì tôi tin rằng sẽ có rất nhiều chuyên gia sẵn sàng tham gia và đồng hành cùng các hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo tại Việt Nam."

Từ góc nhìn của những người đang làm việc trong môi trường nghiên cứu quốc tế, thu hút nhân tài chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng hơn là tạo dựng được môi trường để người có năng lực được giao việc, được trao quyền và có điều kiện phát huy thế mạnh của mình.

Thực tế, đây cũng là điểm nhấn trong chiến lược trọng dụng nhân tài của Việt Nam. Phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh việc trọng dụng phải được đặt ở vị trí trung tâm; gắn thu hút với đào tạo, phát triển và cống hiến. Theo đó, cần căn cứ yêu cầu phát triển của đất nước để tìm người, giao việc, trao quyền và bảo đảm nguồn lực, đồng thời tạo môi trường làm việc, cơ hội sáng tạo và sự ghi nhận xứng đáng để giữ chân nhân tài.

Trong bối cảnh công nghệ số đang làm thay đổi mạnh mẽ phương thức làm việc và hợp tác, cơ hội đóng góp cho đất nước cũng không còn bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý. Nhiều chuyên gia người Việt ở nước ngoài có thể tham gia tư vấn chính sách, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực hay đồng hành cùng các dự án trong nước mà không nhất thiết phải làm việc toàn thời gian tại Việt Nam.

Theo ông Lê Anh Đức, đây là một hướng đi hiệu quả để khai thác nguồn lực trí thức người Việt trên phạm vi toàn cầu: "Ngày nay công nghệ cho phép chúng ta cộng tác xuyên biên giới một cách rất hiệu quả. Tôi cho rằng Việt Nam hoàn toàn có thể xây dựng những mạng lưới chuyên gia toàn cầu, nơi các nhà khoa học, kỹ sư hay chuyên gia người Việt ở nước ngoài có thể tham gia cố vấn, phản biện chính sách hoặc đồng hành cùng các dự án trọng điểm. Không phải ai cũng có điều kiện làm việc lâu dài trong nước, nhưng rất nhiều người sẵn sàng đóng góp tri thức và kinh nghiệm của mình."

Những chia sẻ từ các nhà khoa học gốc Việt tại Singapore cho thấy nguồn lực trí tuệ dành cho sự phát triển đất nước là rất lớn và không chỉ giới hạn trong biên giới quốc gia. Điều đang được chờ đợi không đơn thuần là thêm những chính sách thu hút nhân tài, mà là những cơ chế đủ linh hoạt để phát hiện người có năng lực, kết nối họ với những nhiệm vụ phát triển cụ thể và tạo điều kiện để họ phát huy hết khả năng.

Bài toán nhân tài không chỉ nằm ở việc tìm được người giỏi, mà còn ở khả năng trọng dụng và khai thác hiệu quả nguồn lực ấy cho những mục tiêu phát triển dài hạn của đất nước. Chỉ khi người tài có cơ hội cống hiến, nguồn lực trí tuệ của người Việt trong và ngoài nước mới thực sự trở thành động lực cho tăng trưởng nhanh và bền vững.