Kết quả thăm dò mới nhất về vị trí Tổng thư ký Liên hợp quốc cho thấy những khác biệt không chỉ trong lựa chọn nhân sự, mà còn trong ưu tiên của các nước có quyền phủ quyết, trong bối cảnh tổ chức đa phương lớn nhất hành tinh đang đứng trước yêu cầu cải tổ sâu rộng.

Trong cuộc thăm dò không chính thức diễn ra hôm 16/10, 15 thành viên Hội đồng Bảo an tiếp tục đánh giá 7 ứng cử viên kế nhiệm Tổng thư ký António Guterres. Khác với 5 vòng trước, lần bỏ phiếu thứ 6 sử dụng phiếu màu đỏ để xác định ý kiến của 5 thành viên thường trực gồm Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh và Pháp. Đây là yếu tố có ý nghĩa quyết định, bởi bất kỳ ứng cử viên nào cũng cần tránh sự phản đối của nhóm nước có quyền phủ quyết để được Hội đồng Bảo an đề cử.

Theo các nguồn tin ngoại giao, cả 3 ứng cử viên dẫn đầu đều nhận hai phiếu “không khuyến khích” từ nhóm thành viên thường trực. Bà Rebeca Grynspan, người Costa Rica, đứng đầu Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển, tiếp tục dẫn đầu với 9 phiếu ủng hộ. Hai ứng cử viên còn lại là Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế Rafael Grossi, người Argentina, và Đại sứ Guyana tại Liên hợp quốc Carolyn Rodrigues Birkett.

Kết quả cho thấy lợi thế về số phiếu chưa đủ bảo đảm cơ hội được lựa chọn. Trong phát biểu trước cuộc thăm dò, bà Rebeca Grynspan nhấn mạnh yêu cầu đổi mới vai trò lãnh đạo Liên hợp quốc: “Tôi cho rằng Liên hợp quốc đang trở nên quá thận trọng, ngại chấp nhận rủi ro và thiếu chủ động trong hành động. Chúng ta thường chờ đợi được yêu cầu thay vì chủ động tìm kiếm giải pháp. Bộ máy hành chính có thể có xu hướng né tránh rủi ro, nhưng những người lãnh đạo thì không thể như vậy. Lãnh đạo phải sẵn sàng đối mặt với sự từ chối, chấp nhận thất bại và tiếp tục thử nghiệm những cách tiếp cận mới. Đó cũng chính là trách nhiệm của Liên hợp quốc”.

Trong khi đó, Mỹ đang thúc đẩy cải tổ Liên hợp quốc theo hướng tinh gọn, tập trung vào các nhiệm vụ cốt lõi. Đại sứ Mỹ tại Liên hợp quốc Mike Waltz nhấn mạnh: “Quan điểm nhất quán của chúng tôi là phải lựa chọn ứng cử viên có năng lực tốt nhất. Chúng tôi hiểu mong muốn luân phiên vị trí Tổng thư ký giữa các khu vực. Nếu ứng cử viên phù hợp nhất là phụ nữ, chúng tôi hoàn toàn hoan nghênh. Nhưng điều quan trọng nhất vẫn là năng lực của người được lựa chọn. Sau 80 năm, Liên hợp quốc đã mở rộng hoạt động trên quá nhiều lĩnh vực, cố gắng đáp ứng mọi yêu cầu. Theo chúng tôi, tổ chức này cần tinh gọn bộ máy, thu hẹp những hoạt động không thực sự cần thiết và tập trung trở lại vào nhiệm vụ cốt lõi là duy trì hòa bình và an ninh”.

Bên cạnh quan điểm của các nước lớn, cuộc đua còn chịu tác động từ những kỳ vọng về đại diện khu vực và giới tính. Theo thông lệ luân phiên không chính thức, khu vực Mỹ Latin đang được kỳ vọng có ứng cử viên đảm nhiệm vị trí này. Đồng thời, nhiều ý kiến tiếp tục thúc đẩy việc lựa chọn nữ Tổng thư ký đầu tiên trong lịch sử Liên hợp quốc.

Hội đồng Bảo an dự kiến tiến hành vòng thăm dò tiếp theo trong tuần tới. Cả đại diện Mỹ và Nga đều để ngỏ khả năng bổ sung ứng cử viên, đồng thời bày tỏ mong muốn hoàn tất quá trình lựa chọn trước cuối năm.