Hơn 846.000 tỷ đồng cần huy động ngoài ngân sách

Tại Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026-2030 diễn ra sáng 29/9, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết nhu cầu vốn để phát triển mạng lưới đường bộ cao tốc trong 5 năm tới ước khoảng 1,269 triệu tỷ đồng. Trong khi ngân sách Nhà nước dự kiến cân đối được khoảng 423.000 tỷ đồng, phần vốn còn lại khoảng 846.000 tỷ đồng cần được huy động từ các nguồn ngoài ngân sách.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, Đại hội XIV của Đảng xác lập mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân trên 10%/năm trong giai đoạn 2026-2030. Để góp phần hiện thực hóa mục tiêu này, hạ tầng giao thông, đặc biệt là hệ thống đường bộ cao tốc, cần tiếp tục được đầu tư phát triển đi trước một bước.

Hệ thống cao tốc được kỳ vọng tạo thêm không gian phát triển, tăng cường kết nối giữa các vùng, rút ngắn khoảng cách, giảm chi phí logistics và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Đến nay, cả nước đã đưa vào khai thác 3.345 km đường bộ cao tốc, vượt mục tiêu 3.000 km của giai đoạn 2021-2025. Cùng với đó, 1.252 km cao tốc đang được tích cực triển khai thi công. Đáng chú ý, tuyến cao tốc Bắc-Nam phía Đông dài hơn 2.000 km, từ Lạng Sơn đến Cà Mau, đã cơ bản được nối thông, hình thành trục giao thông xương sống, tạo điều kiện kết nối các vùng kinh tế trên cả nước.

Theo quy hoạch mạng lưới đường bộ cao tốc, mục tiêu đến năm 2030 là hoàn thành khoảng trên 5.000 km đường cao tốc. Để đạt mục tiêu này, trong 5 năm tới, cả nước cần xây dựng mới 2.829 km và nâng cấp 1.187 km đường cao tốc hiện hữu, với tổng nhu cầu vốn ước tính khoảng 1,269 triệu tỷ đồng.

Các nhiệm vụ trọng tâm gồm mở rộng toàn bộ các đoạn tuyến cao tốc Bắc-Nam phía Đông như Mai Sơn-Cam Lộ, Quảng Ngãi-Dầu Giây; mở rộng Vành đai 3 Thành phố Hồ Chí Minh từ 4 làn hạn chế lên 6-8 làn xe hoàn chỉnh theo quy hoạch; đầu tư khép kín các tuyến vành đai lớn như Vành đai 5-Vùng Thủ đô Hà Nội.

Bên cạnh đó là phát triển các tuyến kết nối hành lang kinh tế Đông-Tây, khu vực Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long.

“Ngân sách Nhà nước dự kiến chỉ cân đối được khoảng 423.000 tỷ đồng. Như vậy, bài toán đặt ra là tiếp tục huy động khoảng 846.000 tỷ đồng từ các nguồn vốn ngoài ngân sách. Đây là thách thức rất lớn nhưng cũng chính là cơ hội đầu tư rộng mở cho cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức tín dụng”, Bộ trưởng Trần Hồng Minh nói.

Từ nhu cầu vốn này, Bộ trưởng Bộ Xây dựng kêu gọi các tập đoàn kinh tế, nhà đầu tư tích cực tiếp cận, nghiên cứu và đăng ký tham gia 29 dự án ưu tiên kêu gọi đầu tư theo phương thức đối tác công-tư (PPP), với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 923.000 tỷ đồng.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, các ngân hàng thương mại lớn như BIDV, VietinBank, Vietcombank, Agribank, MB, Techcombank... được đề nghị tiếp tục đồng hành, nghiên cứu xây dựng các gói tín dụng dài hạn với lãi suất phù hợp, tạo điều kiện để các nhà đầu tư PPP tiếp cận nguồn vốn.

Bộ Xây dựng cũng đề nghị các bộ, ngành Trung ương và địa phương phối hợp chuẩn bị mặt bằng sạch đúng tiến độ, đơn giản hóa thủ tục hành chính và chủ động tháo gỡ khó khăn trong quá trình triển khai dự án.

Theo Bộ trưởng, đầu tư hạ tầng giao thông khó tránh khỏi những thách thức liên quan đến thu xếp tín dụng, giải phóng mặt bằng, biến động giá nguyên liệu, nhiên liệu và vật liệu. Vì vậy, Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục đồng hành với nhà đầu tư từ khâu chuẩn bị dự án đến quá trình vận hành, khai thác.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết ngành Xây dựng sẽ phối hợp, hỗ trợ nhà đầu tư thực hiện các dự án theo 6 yêu cầu: “nhanh, đúng, trúng, chuẩn, hiệu quả và an toàn”; đồng thời tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách theo hướng minh bạch, rõ ràng, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân.

Đa dạng hóa nguồn vốn, tăng cơ hội cho khu vực tư nhân

Ông Lê Văn Đạt, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ (Bộ Xây dựng), đánh giá mật độ đường cao tốc của Việt Nam vẫn còn thấp so với các nước trong khu vực và thế giới. Vì vậy, mục tiêu hoàn thành khoảng 5.000 km đường bộ cao tốc vào năm 2030 đòi hỏi nguồn lực đầu tư rất lớn.

Theo ông Đạt, các dự án được lựa chọn xúc tiến đầu tư lần này dựa trên nhiều tiêu chí. Trong đó, ưu tiên các tuyến cao tốc 2 làn hoặc 4 làn hạn chế cần mở rộng hoàn chỉnh; các tuyến thuộc chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; các tuyến nằm trên hành lang kinh tế, vùng động lực, cực tăng trưởng.

Ngoài ra, những tuyến có nhu cầu vận tải tăng cao, khả năng kết nối liên vùng, trung tâm kinh tế, cảng biển, khu kinh tế cũng được chú trọng. Các dự án có điều kiện triển khai thuận lợi, có khả năng thu hút nguồn lực ngoài ngân sách hoặc được địa phương chủ động bổ sung nguồn lực cũng thuộc nhóm được quan tâm.

Quy hoạch đến năm 2030 xác định mạng lưới đường bộ cao tốc gồm 46 tuyến, tổng chiều dài khoảng 10.106 km. Theo ông Lê Văn Đạt, để đáp ứng nhu cầu đầu tư rất lớn, cần tiếp tục đa dạng hóa các kênh huy động vốn, trong đó khu vực tư nhân là một nguồn lực quan trọng bên cạnh đầu tư công.

“Chủ trương xuyên suốt của Đảng và Nhà nước về đầu tư và định hướng thu hút nguồn vốn ngoài ngân sách là phát huy tối đa nguồn lực của toàn xã hội. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, dẫn dắt và đầu tư vào các công trình thiết yếu, có tính chiến lược; đồng thời tạo điều kiện để khu vực tư nhân tham gia đầu tư, quản lý và khai thác kết cấu hạ tầng”, ông Lê Văn Đạt cho biết.

Ở góc độ cơ chế, chính sách, bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Chánh Văn phòng PPP, Cục Quản lý đấu thầu (Bộ Tài chính), nhấn mạnh huy động nguồn lực ngoài ngân sách là yêu cầu quan trọng để thực hiện mục tiêu phát triển mạng lưới đường bộ cao tốc.

Theo bà Hà, bên cạnh việc tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật về đầu tư theo phương thức PPP, cần hoàn chỉnh cơ chế chia sẻ rủi ro, bảo đảm công bằng và hài hòa lợi ích giữa các bên khi triển khai dự án. Đồng thời, cần nghiên cứu rút ngắn trình tự, thủ tục chuẩn bị dự án và tăng cường công tác hậu kiểm trong quá trình tổ chức thực hiện.

“Việc tiếp tục hoàn thiện chính sách, nâng cao chất lượng lựa chọn dự án, đa dạng hóa nguồn vốn và tăng cường năng lực thực hiện được kỳ vọng tạo cơ sở để huy động hiệu quả hơn nguồn lực tư nhân, đáp ứng yêu cầu phát triển kết cấu hạ tầng giao thông trong giai đoạn tới”, bà Nguyễn Thị Thu Hà nói.

Với nhu cầu đầu tư khoảng 1,269 triệu tỷ đồng trong 5 năm tới và phần vốn ngoài ngân sách cần huy động khoảng 846.000 tỷ đồng, việc đa dạng hóa nguồn lực được xem là một trong những điều kiện quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu phát triển mạng lưới cao tốc.

Trong đó, cùng với nguồn vốn ngân sách, các dự án PPP và nguồn tín dụng trung, dài hạn được kỳ vọng tạo thêm dư địa huy động nguồn lực xã hội cho các công trình hạ tầng giao thông có nhu cầu vốn lớn.