Ngân hàng Nhà nước (NHNN) vừa yêu cầu các tổ chức tín dụng giảm lãi suất huy động từ 0,5%/năm trở lên với kỳ hạn từ 6 tháng, đồng thời giảm 1,5-2%/năm lãi suất cho vay đối với lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và lĩnh vực ưu tiên. Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, Đại học Kinh tế Quốc dân, đây là yêu cầu chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp, song cần gắn với điều hành linh hoạt và phân bổ vốn hiệu quả để vừa kiểm soát lạm phát, vừa hỗ trợ tăng trưởng.

PV: NHNN vừa yêu cầu các tổ chức tín dụng giảm lãi suất huy động, tuyệt đối không đua tăng lãi suất và giảm lãi suất cho vay, nhất là với lĩnh vực sản xuất, kinh doanh. Ông đánh giá thế nào về chỉ đạo này trong bối cảnh lãi suất cho vay có xu hướng tăng?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Đây là yêu cầu cần thiết nhằm hài hòa mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô với thúc đẩy tăng trưởng. Lãi suất là công cụ điều hành quan trọng, tác động trực tiếp đến chi phí vốn, khả năng tiếp cận tín dụng và quyết định đầu tư, sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Thời gian qua, lãi suất cho vay bình quân tăng liên tiếp trong tháng 7 và tháng 8/2026. Đến cuối tháng 8, mức lãi suất cho vay bình quân của các ngân hàng thương mại nhà nước và ngân hàng thương mại cổ phần đối với các khoản vay mới và dư nợ hiện hữu lên 8,4-10,7%/năm, cao hơn mức 8,3-10,5%/năm của tháng trước. Lãi suất cho vay ngắn hạn bình quân bằng VND đối với lĩnh vực ưu tiên cũng tăng lên khoảng 4%/năm.

Trong khi đó, lãi suất cao làm tăng chi phí đầu vào, thu hẹp dư địa lợi nhuận và gây khó khăn cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh, nhất là những chủ thể cần vốn để duy trì sản xuất, mở rộng đầu tư. Nếu tình trạng này kéo dài, mục tiêu tăng trưởng kinh tế có thể chịu sức ép.

Vì vậy, yêu cầu các ngân hàng tiết giảm chi phí, chia sẻ lợi nhuận và chủ động hạ lãi suất cho vay thể hiện trách nhiệm của hệ thống tín dụng đối với nền kinh tế. Việc giảm lãi suất huy động, không chạy đua tăng lãi suất cũng góp phần hạn chế cạnh tranh thiếu lành mạnh và tạo điều kiện giảm mặt bằng lãi suất cho vay.

Giảm lãi suất phải đi cùng kiểm soát rủi ro

PV: Trước đó, lãi suất tăng được nhìn nhận là giải pháp kiểm soát lạm phát, ổn định tỷ giá và thanh khoản ngân hàng. Vậy việc yêu cầu giảm lãi suất lúc này có mâu thuẫn với mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô hay không?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Theo tôi, không nên nhìn nhận tăng hay giảm lãi suất một cách tách biệt, mà phải đặt trong tổng thể điều hành chính sách tiền tệ và tài khóa, với yêu cầu vừa kiểm soát lạm phát, vừa duy trì động lực tăng trưởng.

Lãi suất tăng có thể giúp điều tiết lượng tiền trong lưu thông, hỗ trợ kiểm soát áp lực giá cả, ổn định tỷ giá và tăng cường khả năng thanh khoản của hệ thống ngân hàng. Đây cũng là cách điều chỉnh cơ cấu tín dụng, hạn chế vốn tập trung quá lớn vào một số lĩnh vực như bất động sản, tiêu dùng, trong khi các lĩnh vực sản xuất, tín dụng xanh, nghiên cứu và phát triển cần được phân bổ nguồn lực phù hợp hơn.

Tuy nhiên, lãi suất cao cũng làm tăng chi phí vốn của doanh nghiệp. Nếu duy trì kéo dài, chính sách này có thể tạo sức ép lên đầu tư, sản xuất và tốc độ tăng trưởng. Vì vậy, điều quan trọng là điều hành lãi suất phải linh hoạt, phù hợp với diễn biến lạm phát, tỷ giá, thanh khoản và nhu cầu vốn thực tế của nền kinh tế.

Yêu cầu giảm lãi suất cho vay hiện nay cần được hiểu là giải pháp chia sẻ khó khăn, khơi thông nguồn vốn cho các hoạt động tạo ra giá trị gia tăng, chứ không phải nới lỏng tín dụng bằng mọi giá. NHNN cũng đã nhấn mạnh yêu cầu không hạ chuẩn điều kiện cấp tín dụng, không đánh đổi chất lượng tín dụng để tăng quy mô cho vay.

Đa dạng nguồn vốn, giảm phụ thuộc tín dụng ngân hàng

PV: Để giảm lãi suất cho vay mà vẫn bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng, theo ông cần những giải pháp nào?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Trước hết, các tổ chức tín dụng cần thực hiện nghiêm chỉ đạo của NHNN, chủ động tiết giảm chi phí hoạt động, nâng cao hiệu quả quản trị và chia sẻ lợi nhuận để giảm lãi suất. Đồng thời, cần cân đối hợp lý giữa huy động vốn và cho vay, đa dạng hóa nguồn vốn, tăng tỷ trọng vốn trung và dài hạn, kiểm soát rủi ro thanh khoản và chênh lệch kỳ hạn.

Về phía hệ thống ngân hàng, cần tăng cường thẩm định, xác minh nhu cầu vốn, kiểm tra mục đích sử dụng vốn vay và xử lý nghiêm những trường hợp cung cấp thông tin không trung thực hoặc sử dụng vốn sai mục đích. Việc mở rộng tín dụng phải gắn với chất lượng tài sản và khả năng trả nợ của khách hàng, tránh phát sinh nợ xấu mới.

Về phía nền kinh tế, cần đa dạng hóa các kênh dẫn vốn, giảm sự phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng. Các kênh như trái phiếu Chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp, trái phiếu công trình, thị trường chứng khoán, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và nguồn vốn từ thị trường quốc tế cần được phát huy phù hợp. Việc phát triển các trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM và Đà Nẵng cũng có thể góp phần mở rộng khả năng huy động vốn.

Một giải pháp quan trọng khác là nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Doanh nghiệp cần tiết kiệm chi phí, giảm tồn kho, đẩy nhanh vòng quay vốn, tăng cường liên kết trong chuỗi cung ứng, rút ngắn thời gian hoàn thành đơn hàng và thanh toán. Đồng thời, cần chú trọng đầu tư vào những lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng cao, cải thiện năng suất và tăng năng lực tích lũy nội bộ.

Về phân bổ tín dụng, cần ưu tiên các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và những dự án trọng điểm có tính khả thi, tạo động lực tăng trưởng. Với các dự án quy mô lớn, việc tăng cường hợp vốn giữa các ngân hàng có thể giúp đáp ứng nhu cầu vốn mà vẫn bảo đảm quản trị rủi ro.

PV: Vậy đâu là điều kiện để việc giảm lãi suất thực sự hỗ trợ doanh nghiệp và tạo dư địa cho tăng trưởng kinh tế trong thời gian tới?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng: Theo tôi, cần phối hợp đồng bộ giữa điều hành lãi suất, phân bổ tín dụng và nâng cao năng suất của nền kinh tế. Giảm lãi suất chỉ phát huy hiệu quả đầy đủ khi nguồn vốn được đưa đến đúng đối tượng, phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh thực chất và tạo ra giá trị gia tăng.

Về phía doanh nghiệp, cần chủ động tái cơ cấu hoạt động, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, tăng năng lực cạnh tranh và giảm phụ thuộc vào vốn vay. Khi năng suất được cải thiện, vòng quay vốn nhanh hơn và lợi nhuận tích lũy tốt hơn, doanh nghiệp sẽ có sức chống chịu cao hơn trước biến động lãi suất.

Trong bối cảnh nền kinh tế có độ mở lớn, chịu tác động từ những biến động khó lường của thế giới, điều hành lãi suất cần linh hoạt, nhất quán và phối hợp chặt chẽ với các chính sách khác. Kinh nghiệm nhiều năm đổi mới cho thấy, công cụ lãi suất có vai trò quan trọng trong ổn định kinh tế vĩ mô và thúc đẩy tăng trưởng.

Yêu cầu giảm lãi suất hiện nay vì thế không chỉ nhằm tháo gỡ khó khăn trước mắt cho doanh nghiệp, mà còn hướng tới phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn, củng cố sức chống chịu của nền kinh tế và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

PV: Xin cảm ơn ông!