Việt Nam đang triển khai loạt các chiến dịch làm sạch dữ liệu từ dân cư, đất đai, phương tiện cơ giới đến rà soát SIM số chính chủ, người dùng tham gia mạng xã hội… với phương châm tập hợp dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”.

Chiến dịch “dữ liệu đúng, đủ, sạch, sống” – Không phải “cuộc chơi một lần”

Chiến dịch quy mô và ấn tượng nhất trong thời gian qua chính là đề án “Phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử” (Đề án 06). Đây có thể coi là “cuộc tổng điều tra” lớn nhất lịch sử số hóa tại Việt Nam. Hàng vạn chiến sĩ công an cấp cơ sở đã “đi từng ngõ, gõ từng nhà” để đối soát, cập nhật thông tin căn cước công dân. Mục tiêu không chỉ là thu thập, mà là đảm bảo dữ liệu phải “đúng, sạch, sống”.

Kết quả là một hệ thống dữ liệu dùng chung đã hình thành, giúp người dân loại bỏ nhiều thủ tục giấy tờ rườm rà. Đây chính là minh chứng rõ nhất cho việc: Dữ liệu sạch đến đâu, thủ tục hành chính gọn nhẹ đến đó.

Theo Ban Chỉ đạo quốc gia về dữ liệu – Bộ Công an, hiện cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai được triển khai với 34/34 tỉnh, thành phố với 3.289/3.321 xã, phường đã đồng bộ dữ liệu vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai tại Trung ương. Cơ sở dữ liệu tổng hợp về tài chính đã tích hợp thành công 8 cơ sở dữ liệu chuyên ngành. Cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo hiểm đã xác thực hơn 100 triệu thông tin công dân. Cơ sở dữ liệu ngành ngân hàng quản lý hơn 22 triệu dữ liệu về thông tin tín dụng cá nhân...

Hạ tầng dữ liệu từng bước được hoàn thiện theo hướng đồng bộ, kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả hơn; an ninh dữ liệu, an ninh, an toàn thông tin được đẩy mạnh, với tỷ lệ tội phạm mạng giảm 59%, xử lý 17 triệu SIM không chính xác, triển khai camera trí tuệ nhân tạo trong giao thông; đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, hợp tác quốc tế được quan tâm triển khai...

Làm sạch dữ liệu không phải là một sự kiện rồi kết thúc, mà là một quy trình lặp lại. Thách thức lớn hiện nay là tính bảo mật và quyền riêng tư trong quá trình đối soát. Làm sao để dữ liệu vừa “sạch” nhưng lại không bị “lộ”? Bên cạnh đó, việc thiếu sự đồng bộ giữa các cơ sở dữ liệu ngành vẫn tạo ra những “ốc đảo” dữ liệu, khiến việc làm sạch gặp nhiều khó khăn.

Giới chuyên gia cho rằng, dữ liệu sạch là tài sản, dữ liệu bẩn là nợ sản. Những chiến dịch làm sạch dữ liệu đang diễn ra chính là bước chuẩn bị quan trọng nhất để chúng ta bước vào kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo. Bởi lẽ, một hệ thống trí tuệ nhân tạo dù thông minh đến đâu cũng sẽ cho ra những kết quả tồi tệ nếu được nuôi bằng dữ liệu sai, dữ liệu “rác”.

Chia sẻ tại hội thảo Quốc tế về Kinh tế Dữ liệu mới đây, ông Raymond Gordon, Hiệu trưởng Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam, cho rằng vấn đề làm sạch, quản trị dữ liệu không chỉ là bài toán riêng của Việt Nam mà là thách thức toàn cầu. Tuy nhiên, Việt Nam đang có những điều kiện thuận lợi hiếm có để bước vào kinh tế dữ liệu nếu biết cách thiết kế thể chế và tạo dựng niềm tin xã hội.

“Dữ liệu không chỉ là yếu tố kỹ thuật mà còn gắn chặt với sự liêm chính của xã hội và lợi thế quốc gia. Kinh tế dữ liệu, với trí tuệ nhân tạo đóng vai trò dẫn dắt, đòi hỏi nguồn nhân lực có khả năng sử dụng dữ liệu thông minh. Việc đào tạo và phát triển lực lượng lao động dữ liệu không chỉ phục vụ doanh nghiệp, mà còn quyết định khả năng tận dụng dữ liệu cho phát triển quốc gia trong dài hạn”, ông Raymond Gordon cho hay.

Bỏ tư duy “cát cứ dữ liệu”

Phát biểu tại phiên họp thứ nhất Ban Chỉ đạo quốc gia về dữ liệu diễn ra tháng 1/2026, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nêu rõ, bên cạnh kết quả tích cực, chúng ta vẫn đối mặt với “điểm nghẽn” về thể chế và hành lang pháp lý chưa theo kịp thực tiễn; dữ liệu thiếu kết nối, chia sẻ thực chất giữa các bộ, ngành, địa phương trong khi chất lượng dữ liệu còn thấp và thiếu chuẩn hóa.

Bên cạnh đó, hạ tầng trung tâm dữ liệu chưa đáp ứng được yêu cầu cho phát triển dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, cộng với sự thiếu hụt trầm trọng nhân lực chất lượng cao và nguy cơ mất an toàn an ninh mạng, đang là những rào cản lớn kìm hãm sự hình thành thị trường dữ liệu và năng lực trí tuệ nhân tạo tự chủ quốc gia.

Thủ tướng Phạm Minh Chính cũng yêu cầu các bộ trưởng, trưởng ngành trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm toàn diện về việc cơ sở dữ liệu bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”; đẩy mạnh triển khai xây dựng các cơ sở dữ liệu thành phần còn lại, nâng cấp, tích hợp dữ liệu về Trung ương để chính thức đi vào hoạt động; đẩy mạnh tạo lập, kết nối, chia sẻ dữ liệu, Thủ tướng lưu ý cán bộ, công chức, viên chức do Bộ Nội vụ chủ trì cần phải đẩy nhanh tiến độ cập nhật dữ liệu, làm sạch, đối soát 100% dữ liệu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Thủ tướng chỉ rõ, phải đẩy mạnh kết nối, liên thông, chia sẻ dữ liệu, từng bước hình thành hệ sinh thái dữ liệu và nền kinh tế dữ liệu, gắn với cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu số; chuẩn hóa dữ liệu, đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu; yêu cầu các bộ, ngành và địa phương sớm triển khai xây dựng kiến trúc dữ liệu. Đồng thời, bảo đảm an ninh và chủ quyền dữ liệu quốc gia; hoàn thiện khung pháp lý, tiêu chuẩn, quy chuẩn về bảo vệ dữ liệu; tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời phát hiện, ngăn chặn, xử lý vi phạm, bảo đảm an toàn, ổn định các hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu quan trọng quốc gia.

Đã đến lúc mỗi cá nhân, tổ chức cần có trách nhiệm với “dấu chân số” của mình, để dòng chảy dữ liệu luôn trong lành, thúc đẩy một xã hội vận hành hiệu quả và minh bạch hơn.