Theo ManpowerGroup (Tập đoàn đa quốc gia hàng đầu thế giới về các giải pháp nguồn nhân lực và dịch vụ việc làm), chỉ số triển vọng tuyển dụng ròng (NEO) của Việt Nam quý IV/2026 đạt 36%, tăng 8 điểm phần trăm so với quý trước, đứng thứ 3 khu vực châu Á - Thái Bình Dương và Trung Đông (APME).

Trong 285 doanh nghiệp khảo sát, 52% dự kiến tăng nhân sự, 16% giảm tuyển dụng và 32% giữ nguyên quy mô. Ngành thông tin dẫn đầu nhu cầu tuyển dụng với NEO đạt 64%; khu vực phía Bắc đạt 41%, cao nhất cả nước. Tuy nhiên, tự động hóa làm giảm nhu cầu ở một số vị trí, trong khi khoảng một nửa doanh nghiệp khó tìm ứng viên đủ kỹ năng và 43% cho biết kỳ vọng của ứng viên chưa phù hợp với yêu cầu công việc.

Nhu cầu tuyển dụng tăng nhưng vẫn thiếu lao động phù hợp

Tại Hà Nội, nhu cầu tuyển dụng trong những tháng cuối năm 2026 có xu hướng tăng ở cả lĩnh vực sản xuất và dịch vụ. Các nhóm ngành có nhu cầu đáng chú ý gồm công nghiệp - xây dựng, cơ khí, điện - điện tử, logistics, vận tải kho bãi, thương mại - dịch vụ, bán lẻ, nhà hàng - khách sạn và một số vị trí công nghệ thông tin.

Ông Vũ Quang Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nộicho biết, các doanh nghiệp sản xuất, doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng và đơn vị logistics có nhu cầu bổ sung nhân lực để đáp ứng đơn hàng, mở rộng sản xuất và phục vụ thị trường cuối năm.

Theo số liệu thu thập thông tin nhu cầu tuyển dụng của Trung tâm, khối dịch vụ - thương mại chiếm hơn 50% tổng nhu cầu tuyển dụng, khối công nghiệp - xây dựng chiếm khoảng 30%. Đáng chú ý, lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật từ trung cấp, cao đẳng đến đại học chiếm khoảng 70% tổng chỉ tiêu tuyển dụng. Trong khi đó, nhu cầu lao động phổ thông có xu hướng giảm nhẹ, chủ yếu tập trung ở các công việc thời vụ.

Cơ cấu này cho thấy, doanh nghiệp không chỉ cần bổ sung số lượng lao động mà ngày càng chú trọng chất lượng nhân lực. Nhu cầu đối với người có chuyên môn, tay nghề và khả năng làm việc trong môi trường công nghệ hiện đại đang tăng lên, trong khi nguồn ứng viên đáp ứng đầy đủ những yêu cầu này chưa theo kịp.

“Thị trường lao động Hà Nội hiện không đơn thuần thiếu người mà thiếu nhiều hơn là lao động có kỹ năng phù hợp với vị trí tuyển dụng. Người tìm việc và doanh nghiệp có nhu cầu tuyển dụng cùng tồn tại, nhưng chưa gặp nhau về kỹ năng, kinh nghiệm, tác phong làm việc, mức thu nhập và yêu cầu công việc”, ông Vũ Quang Thành cho hay.

Thực tế, nhiều ứng viên có bằng cấp đúng chuyên ngành nhưng thiếu kỹ năng thực hành, ngoại ngữ và tác phong công nghiệp, trong khi doanh nghiệp cần lao động có thể nhanh chóng đáp ứng công việc. Sự chênh lệch này khiến doanh nghiệp tốn thêm chi phí đào tạo, còn một bộ phận cử nhân vẫn khó tìm việc.

Các vị trí khó tuyển chủ yếu thuộc nhóm kỹ thuật như cơ khí, hàn, điện công nghiệp, vận hành máy, bảo trì, cùng các lĩnh vực xây dựng, logistics. Nhân lực công nghệ thông tin, dữ liệu, tự động hóa và quản trị sản xuất hiện đại cũng được yêu cầu cao. Ngoài chuyên môn, doanh nghiệp cần người lao động có kỹ năng số, khả năng giải quyết vấn đề, làm việc nhóm, kỷ luật và thích ứng nhanh với công nghệ.

Phân tích về bức tranh lao động rộng hơn, TS. Nguyễn Minh Phong, nguyên Trưởng phòng Nghiên cứu kinh tế, Viện Nghiên cứu Phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội cho hay, không nên nhìn nhận thị trường lao động cuối năm 2026 như một giai đoạn tách biệt, mà cần đặt trong bối cảnh chuyển động mạnh của kinh tế, công nghệ, cơ cấu dân số và hoạt động doanh nghiệp.

Theo ông Phong, số hóa, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và già hóa dân số đang làm thay đổi nhu cầu nhân lực, khiến doanh nghiệp cạnh tranh gay gắt hơn trong tuyển dụng. Thị trường vì thế vừa thiếu lao động có kỹ năng, vừa dư thừa lao động giản đơn. Đặc biệt, người trên 35 tuổi hoặc chỉ quen với công việc đơn giản có thể gặp khó khăn khi doanh nghiệp FDI và các đơn vị sản xuất tái cơ cấu.

“Thiếu lao động và dư thừa lao động có thể diễn ra đồng thời. Vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở số lượng người tìm việc mà còn ở khả năng đáp ứng yêu cầu của từng vị trí trong bối cảnh nền kinh tế thay đổi”, TS. Nguyễn Minh Phong chia sẻ.

AI và tự động hóa đặt ra yêu cầu đào tạo lại, nâng cao kỹ năng

Sự phát triển của AI, tự động hóa và chuyển đổi số đang khiến yêu cầu tuyển dụng thay đổi rõ rệt. Theo ông Vũ Quang Thành, nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu quan tâm đến bằng cấp, kinh nghiệm và tay nghề thì hiện nay, khả năng làm việc trong môi trường công nghệ trở thành một tiêu chí ngày càng quan trọng.

AI và tự động hóa đang làm thay đổi yêu cầu kỹ năng ở nhiều ngành nghề. Lao động sản xuất cần biết vận hành thiết bị tự động, sử dụng phần mềm; nhân viên văn phòng cũng cần ứng dụng công cụ số và AI để nâng cao năng suất.

Người có kinh nghiệm nhưng không cập nhật công nghệ, cũng như lao động trẻ giỏi công nghệ nhưng thiếu tay nghề thực tế, đều có thể gặp khó khăn. Vì vậy, lợi thế tuyển dụng ngày càng phụ thuộc vào khả năng kết hợp chuyên môn, kỹ năng công nghệ và thích ứng với công việc mới.

TS. Nguyễn Minh Phong nhận định, một trong những nguyên nhân khiến tình trạng lệch pha cung - cầu lao động kéo dài là sự chưa phù hợp giữa hoạt động đào tạo với yêu cầu thực tế của doanh nghiệp. Những hạn chế về nội dung, hình thức đào tạo và chuẩn đầu ra có thể khiến người học sau khi tốt nghiệp vẫn cần thêm thời gian để đáp ứng công việc.

Để giải quyết vấn đề này, doanh nghiệp cần tăng cường liên kết với các trường học, cơ sở đào tạo và đơn vị cung ứng lao động. Thay vì chỉ tuyển người khi phát sinh nhu cầu, doanh nghiệp cần chủ động thông tin về vị trí việc làm, tiêu chuẩn chuyên môn và kỹ năng cần thiết, qua đó giúp cơ sở đào tạo xây dựng chương trình sát thực tế hơn.

“Việc xác định rõ yêu cầu kỹ năng theo từng vị trí cũng giúp người lao động có định hướng học tập phù hợp, giảm khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng nhân lực. Đây là yếu tố quan trọng để rút ngắn thời gian tuyển dụng, hạn chế chi phí đào tạo lại và nâng cao hiệu quả kết nối cung - cầu lao động”, ông Phong nói.

Ở phía người lao động, ông Vũ Quang Thành khuyến nghị cần chú trọng 4 nhóm năng lực: kỹ năng nghề nghiệp thực tế; kỹ năng số và khả năng sử dụng công cụ công nghệ; kỹ năng mềm như giao tiếp, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề, quản lý thời gian và khả năng học tập suốt đời.

Theo ông Thành, người lao động không nhất thiết phải trở thành chuyên gia công nghệ nhưng cần biết sử dụng các công cụ số, phần mềm chuyên môn và khai thác AI phù hợp với công việc. Quan trọng hơn, việc nâng cao kỹ năng cần được thực hiện thường xuyên, không nên chờ đến khi mất việc mới tìm kiếm cơ hội đào tạo lại.

TS. Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh thêm, người lao động cần chủ động đánh giá năng lực, định hướng nghề nghiệp và chuẩn bị cho những thay đổi của thị trường. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một chuyên môn hoặc kỹ năng đơn lẻ, người lao động cần có nền tảng nghề nghiệp vững chắc, đồng thời linh hoạt chuyển đổi và bổ sung năng lực khi yêu cầu công việc thay đổi.

Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, khả năng học tập và thích ứng không chỉ giúp người lao động tìm được việc làm mà còn quyết định khả năng duy trì việc làm lâu dài.

Thị trường lao động cuối năm 2026 vì thế đặt ra yêu cầu đồng thời đối với cả 3 bên: doanh nghiệp cần xác định rõ nhu cầu nhân lực và tăng cường đào tạo; cơ sở giáo dục cần gắn chương trình học với thực tiễn; người lao động phải chủ động cập nhật kỹ năng. Khi khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu sử dụng lao động được thu hẹp, cơ hội việc làm mới có thể chuyển hóa thành việc làm phù hợp và bền vững”.