Cá nhân đáp ứng tiêu chuẩn chuyên môn có thể cung cấp dịch vụ kế toán độc lập mà không phải đăng ký, nộp phí xin chấp thuận trước từ Bộ Tài chính, theo dự thảo sửa đổi Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập được trình Quốc hội chiều 17/10. Chính sách hướng tới mở rộng nguồn cung dịch vụ, giảm chi phí cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh nhưng vẫn duy trì cơ chế kiểm soát chất lượng.

Mở rộng cơ hội cung cấp dịch vụ kế toán

Tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, dự thảo tập trung cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong hai lĩnh vực kế toán và kiểm toán độc lập. Những nội dung khác sẽ được nghiên cứu để trình Quốc hội sửa đổi toàn diện trong thời gian tới.

Theo Chính phủ, việc sửa luật nhằm tháo gỡ vướng mắc từ quy định hiện hành, giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế trong bối cảnh mới. Điểm đáng chú ý nhất của dự thảo là đề xuất cắt giảm toàn bộ điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính đối với dịch vụ kế toán. Cá nhân có thể kinh doanh dịch vụ dưới danh nghĩa cá nhân hoặc thông qua tổ chức cung cấp dịch vụ, thay vì bắt buộc hành nghề tại một tổ chức như quy định hiện hành.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, cá nhân đáp ứng tiêu chuẩn sẽ được cung cấp dịch vụ mà không phải đăng ký, nộp phí để được Bộ Tài chính chấp thuận trước. Dự thảo cũng bổ sung khái niệm “cá nhân kinh doanh dịch vụ kế toán”, bao gồm cả hộ kinh doanh, và “tổ chức kinh doanh dịch vụ kế toán”, nhằm xác định rõ các chủ thể tham gia thị trường.

Thay đổi này có thể mở rộng lựa chọn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh và cá nhân cần thuê dịch vụ kế toán, nhất là những đơn vị chưa có điều kiện duy trì bộ phận kế toán riêng. Khi nguồn cung tăng và thủ tục gia nhập thị trường được đơn giản hóa, khách hàng có thêm cơ hội lựa chọn dịch vụ phù hợp với nhu cầu và khả năng chi trả. Tuy nhiên, bỏ điều kiện kinh doanh không đồng nghĩa với việc mọi cá nhân đều được thực hiện mọi nghiệp vụ kế toán mà không cần đáp ứng yêu cầu chuyên môn. Dự thảo thiết kế cơ chế phân tầng năng lực theo tính chất công việc và mức độ rủi ro.

Cụ thể, dự thảo bổ sung “Chứng chỉ năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán”, được xác định là giấy chứng nhận năng lực chuyên môn. Chứng chỉ này hướng tới cá nhân ký tên trên báo cáo tài chính của khách hàng hoặc cung cấp dịch vụ làm kế toán trưởng. Người chỉ thực hiện ghi sổ kế toán, không ký tên trên báo cáo tài chính, không phải đáp ứng tiêu chuẩn chứng chỉ này.

Theo Bộ trưởng, cách tiếp cận trên nhằm phân định năng lực và trách nhiệm, tránh áp dụng một tiêu chuẩn chung cho các loại hình dịch vụ có mức độ rủi ro khác nhau.

Tăng hậu kiểm để bảo vệ khách hàng

Khi điều kiện gia nhập thị trường được nới lỏng, chất lượng dịch vụ và trách nhiệm của người cung cấp trở thành vấn đề quan trọng. Dự thảo vì vậy giữ lại các công cụ quản lý, kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán.

Bộ Tài chính phối hợp với các hiệp hội nghề nghiệp trong việc tổ chức thi, cấp, thu hồi và quản lý chứng chỉ năng lực; cập nhật kiến thức chuyên môn cho người hành nghề. Dự thảo cũng quy định trách nhiệm của cá nhân, tổ chức cung cấp dịch vụ, nội dung trọng yếu của hợp đồng, nghĩa vụ khai báo và cập nhật thông tin để xây dựng cơ sở dữ liệu.

Cơ quan quản lý có thể kiểm tra, giám sát và đình chỉ hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán trong các trường hợp theo quy định. Những hành vi như thuê, mượn, cho thuê hoặc cho mượn chứng chỉ kế toán viên tiếp tục bị nghiêm cấm.

Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính do Chủ nhiệm Phan Văn Mãi trình bày cơ bản tán thành việc bãi bỏ toàn bộ điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính trong lĩnh vực này. Cơ quan thẩm tra cho rằng, phương án có thể mở rộng nguồn cung, giảm chi phí tuân thủ và đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh. Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị hoàn thiện cơ chế hậu kiểm dựa trên rủi ro, xác định rõ trách nhiệm và năng lực của từng chủ thể, đồng thời bảo đảm việc khai báo, cập nhật thông tin không trở thành một điều kiện kinh doanh mới trên thực tế.

Với dịch vụ kế toán xuyên biên giới, dự thảo cũng được đề nghị làm rõ nghĩa vụ tuân thủ pháp luật Việt Nam, nghĩa vụ thuế, đầu mối chịu trách nhiệm trong nước và yêu cầu bảo mật, lưu trữ, chuyển giao dữ liệu để bảo vệ khách hàng.

Rút ngắn thời gian cấp phép dịch vụ kiểm toán

Đối với dịch vụ kiểm toán độc lập, dự thảo tập trung cắt giảm thành phần hồ sơ và rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh.

Theo đề xuất, thời gian cấp giấy chứng nhận được giảm từ 30 ngày xuống còn 10 ngày làm việc. Thời gian cấp lại hoặc điều chỉnh giấy chứng nhận giảm từ 20 ngày xuống còn 5 ngày làm việc. Dự thảo đồng thời bỏ yêu cầu doanh nghiệp nộp một số giấy tờ như giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp và bản sao giấy chứng nhận đăng ký hành nghề kiểm toán của kiểm toán viên khi cơ quan nhà nước có thể khai thác thông tin từ cơ sở dữ liệu.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính tán thành việc loại bỏ các thành phần hồ sơ có thể được cơ quan quản lý tự khai thác, song đề nghị rà soát để bảo đảm doanh nghiệp vẫn phải được thành lập, hoạt động hợp pháp theo quy định về doanh nghiệp và đầu tư.

Theo cơ quan thẩm tra, việc rút gọn thủ tục cần đi cùng cơ chế quản lý thay thế hiệu quả, bảo đảm chất lượng dịch vụ và khả năng giám sát. Dự thảo luật gồm 3 điều, sửa đổi các quy định liên quan của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập, cùng điều khoản thi hành. Chính phủ đề xuất trình Quốc hội xem xét theo trình tự, thủ tục rút gọn, hướng tới hiệu lực từ ngày 1/3/2027.

Nếu được thông qua, các thay đổi sẽ mở rộng cơ hội tham gia thị trường dịch vụ kế toán, giảm thời gian xử lý hồ sơ kiểm toán và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Hiệu quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào cách triển khai cơ chế hậu kiểm, tính minh bạch của thông tin và khả năng bảo vệ khách hàng khi phát sinh sai sót trong dịch vụ kế toán, kiểm toán.