Đây là lần thứ hai kể từ khi ôngTrump trở lại Nhà Trắng, Washington và Tel Aviv tiến hành các hoạt động quân sự trực tiếp trên lãnh thổ Iran. Đáp trả các động thái này, phía Iran đã phóng tên lửa vào các căn cứ quân sự của Mỹ tại Bahrain, Kuwait, Các Tiểu vương quốc ArabThống nhất (UAE) và Qatar. Tehran đồng thời cảnh báo sẽ tiếp tục mở rộng quy mô đáp trả nếu các đợt không kích không dừng lại.

Trong một diễn biến liên quan, Tổng thống Trump đã lên tiếng kêu gọi người dân Iran tận dụng "cơ hội lịch sử" để chấm dứt sự điều hành của giới giáo sĩ, đứng đầu là Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei.

Mục tiêu của các cuộc tấncông là gì?

Theo các nguồn tin chức trách, Tổng thống Donald Trump quyết định sử dụng vũ lực sau khi nhận định chính quyền Iran không có ý định từ bỏ chương trình hạt nhân theo yêu cầu của Washington. Các cuộc không kích không chỉ tập trung vào cơ sở hạ tầng tên lửa và hạt nhân -những yếu tố mà Israel coi là mối đe dọa sinh tồn, mà còn nhắm trực tiếp vào giới lãnh đạo cao nhất, bao gồm nơi ở của Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei và Tổng thống Masoud Pezeshkian.

Tuy nhiên, kết quả thực tế của các đợt tấn công này vẫn còn là một ẩn số,khi các báo cáo về thiệt hại đối với năng lực quân sự và hạt nhân của Iran hiện vẫn chưa thể xác thực độc lập.Dù chính quyền Mỹ từng tuyên bố chiến thắng sau cuộc oanh tạc hồi tháng 6/2025, các đánh giá tình báo sau đó cho thấy tác động đối với chương trình hạt nhân của Iran là khá hạn chế. Trong khi, Tehran liên tục khẳng định hoạt động hạt nhân chỉ phục vụ mục đích hòa bình và y tế, Mỹ và các đồng minh vẫn duy trì sự nghi ngại về mục tiêu sở hữu vũ khí nguyên tử của nước này.

Hiện tại, quy mô và thời hạn của chiến dịch vẫn chưa được xác định cụ thể. Trong tuyên bố mới nhất trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Trump khẳng định các đợt ném bom sẽ tiếp diễn "không ngừng nghỉ" cho đến khi đạt được mục tiêu thiết lập hòa bình tại Trung Đông và trên thế giới. Dù vậy, việc chính quyền Trump sẵn sàng sử dụng bao nhiêu hỏa lực để thực hiện mục tiêu thay đổi chế độ tại Tehran vẫn là một ẩn số đối với cộng đồng quốc tế.

Trong một bài đăng trên nền tảng Truth Social hôm 28/2, ôngTrump tuyên bố các đợt ném bom "sẽ tiếp diễn không ngừng trong suốt tuần tới,hoặc lâu hơn nếu cần,cho đến khi đạt được mục tiêu hòa bình trên khắp Trung Đông và trên thế giới".

Chuyện gì đã xảy ra?

Tổng thống Trump hôm 28/2 tuyên bố rằng các cuộc tấn công đã tiêu diệt Lãnh tụ tối cao Iran, ông Ali Khamenei. Israel cũng cho biết, các chiến dịch quân sự của họ đã khiến một số quan chức cấp cao khác của Iran thiệt mạng. Tuy nhiên, hệ thống cầm quyền tại Tehran vẫn chưa sụp đổ hoàn toàn.

Hệ thống chính trị của Iran, được thiết lập sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979, vốn được thiết kế nhằm duy trì sự ổn định trước các biến động lớn. Dù quyền lực tối cao tập trung vào lãnh tụ, hệ thống này vẫn bao gồm một nhóm giáo sĩ có đủ điều kiện kế nhiệm, cùng với quy trình chuyển giao quyền lực được quy định trong luật pháp. Theo lý thuyết, điều này cho phép khoảng trống lãnh đạo được lấp đầy tương đối nhanh chóng, với khả năng lựa chọn một lãnh tụ tối cao mới theo trình tự có tổ chức, khác với một số mô hình tập trung quyền lực vào một cá nhân duy nhất.

Thực tế, chế độ thần quyền Iran từng trải qua quá trình chuyển giao quyền lực sau khi lãnh tụ sáng lập, ông Ruhollah Khomeini, qua đời năm 1989. Tính liên tục của bộ máy quyền lực thời điểm đó được duy trì phần lớn nhờ vào vị thếsẵn có của ông Khamenei, khi ấy làTổng thống và là một giáo sĩ có uy tín.

Hiện nay, chưa có dấu hiệu công khai cho thấy ông Khamenei đã chỉ định người kế nhiệm, dù từng xuất hiện suy đoán rằng ông có thể muốn tạo điều kiện cho con trai mình, Mojtaba Khamenei, giữ vị trí này.Quyết định cuối cùng thuộc về Hội đồng Chuyên gia Iran -cơ quan có thẩm quyền lựa chọn lãnh tụ tối cao. Tác động của các cuộc tấn công đối với các giáo sĩ trong hệ thống nàyvà đối với tiến trình lựa chọn người kế nhiệmhiện vẫn chưa rõ ràng.

Điều này có nghĩa là gì?

Những ngày gần đây, chính quyền của Donald Trump đã thông báo với các nhà lập pháp Mỹ và công khai nhận định rằng Iran có dấu hiệu khôi phục các hoạt động liên quan đến chương trình hạt nhân, đồng thời cảnh báo Tehran vẫn theo đuổi năng lực phát triển vũ khí hạt nhân. Ông Trump cũng nêu quan ngại về chương trình tên lửa đạn đạo của Iran -vấn đề mà Tehran chưa đưa ra bình luận chính thức. Về phía Israel, chương trình này từ lâu được xem là một mối đe dọa an ninh nghiêm trọng.

Hôm 27/2, ông Trump cho biết ông không hài lòng với tiến triển của các cuộc đàm phán với Iran, bất chấp việc Oman -quốc giađóng vai trò trung gian,cho rằng một thỏa thuận có thể đang đến gần.

Kể từ các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào tháng 6 năm ngoái, mà Washington tuyên bố đã làm suy yếu đáng kể chương trình uranium của Iran, chưa xuất hiện bằng chứng công khai cho thấy Tehran đã nối lại hoạt động làm giàu uranium ở quy mô lớn. Tuy vậy, Iran tiếp tục khẳng định quyền làm giàu uranium cho mục đích dân sự, coi đây là quyền hợp pháp theo các hiệp ước quốc tế.

Trong khi đó, Pháp, Anh và Đức đã kêu gọi các bên quay trở lại con đường ngoại giao. Trong một cuộc phỏng vấn phát sóng hôm 28/2 trên kênh NBC News, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi bày tỏ hoài nghi về triển vọng đàm phán sau các diễn biến quân sự gần đây, cho rằng việc vừa thúc đẩy đối thoại vừa tiến hành tấn công là điều khó hiểu.

Một yếu tố khác được giới quan sát nhắc đến là sắc lệnh tôn giáo của Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, trong đó cấm phát triển vũ khí hạt nhân. Nếu cấu trúc lãnh đạo tại Iran thay đổi trong tương lai, chưa rõ liệu quan điểm tôn giáo -chính trị này có tiếp tục được duy trì hay không.

Tương lai của Trung Đông

Những cảnh báo trả đũa từ Iran đã đi kèm với các cuộc tấn công nhằm vào những căn cứ quân sự tại các quốc gia trong khu vực. Tehran cũng có khả năng sử dụng mạng lưới lực lượng đồng minh và ủy nhiệm để mở rộng phản ứng, bao gồm các nhóm vũ trang tại Iraq, lực lượng Hezbollah ở Lebanon và ở mức độ hạn chế hơn là Hamas tại Dải Gaza. Lực lượng Houthi ở Yemen cũng được cho là có thể tham gia hỗ trợ Tehran.

Các nhóm này,thường được gọi chung là "Trục Kháng chiến" của Iran được cho là có thể tăng cường quy mô đáp trả nếu các cuộc tấn công của Israel và Mỹgây tổn thất lớn đối với giới lãnh đạo Iran, đặc biệt trong trường hợp Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei bị loại khỏi vị trí quyền lực. Trước đó, Tehran cũng từng cảnh báo các nước trong khu vực rằng họ có thể phong tỏa lối vào Eo biển Hormuz - một tuyến vận tải biển then chốt đối với thương mại và năng lượng toàn cầu.

Các động thái quân sự của Iran cũng khiến một số quốc gia Arabtạm thời gác lại những khác biệt. Lãnh đạo Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất đã tiến hành trao đổi cấp cao sau khi UAE bị tấn công, dù giữa hai nước vẫn tồn tại bất đồng liên quan tới cuộc chiến ở Sudan và các vấn đề khu vực khác.

Song song đó, các nước Arabcũng duy trì liên lạc với Nhà Trắng về chiến dịch quân sự đang diễn ra. Một số quốc gia nhấn mạnh rằng họ không tham gia vào các cuộc tấn công của Mỹ và Israel. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ liệu các đòn tấn công tiếp theo của Iran nhằm vào lãnh thổ của họ có thể khiến những nước này cân nhắc các biện pháp đáp trả hay không.

Cử tri Mỹ sẽ phản ứng như thế nào?

Ông Trump mở đầu tuần này bằng bài phát biểu Thông điệp Liên bang trước Quốc hội, trong bối cảnh một số nghị sĩ Cộng hòa bày tỏ lo ngại rằng chính quyền nên dành nhiều ưu tiên hơn cho các vấn đề kinh tế trong nước,đặc biệt là chi phí sinh hoạt,thay vì tập trung vào các vấn đề đối ngoại.

Một cuộc thăm dò do POLITICO công bố cho thấy đa số người Mỹ ủng hộ hành động quân sự nhằm vào Iran. Một khảo sát khác do Breitbart đăng tải cho thấy sự ủng hộ có thể suy giảm nhanh chóng nếu Mỹ phải chịu thương vong. Bản thân ông Trump cũng thừa nhận chiến dịch có thể dẫn đến tổn thất nhân mạng, trong bối cảnh Mỹ duy trì hàng nghìn binh sĩ tại các căn cứ trên khắp Trung Đông.

Trong khi đó, Đảng Dân chủ Mỹ cũngchỉ trích chiến dịch này, cho rằng điều này có thể làm gia tăng nguy cơ xung đột và kéo theo rủi ro đối với binh sĩ Mỹ đồn trú trong khu vực.