Phóng viên thường trú Đài Tiếng nói Việt Nam tại Liên bang Nga đã phỏng vấn Tiến sĩ chính trị Yulia Melnikova, Trưởng chương trình “Châu Á và Á - Âu” của Hội đồng Các vấn đề quốc tế Nga, về vấn đề này?

PV: Trong bối cảnh trật tự quốc tế đang thay đổi, bà đánh giá thế nào về vai trò của BRICS trong việc hình thành một thế giới đa cực?

Chuyên gia Yulia Melnikova:BRICS có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với xu hướng hình thành thế giới đa cực. Thậm chí BRICS chính là một biểu hiện điển hình của tính đa cực, bởi đây là một tập hợp có thành phần rất khác so với những nhóm hợp tác được hình thành trước đây.

BRICS không phải là một tổ chức theo nghĩa truyền thống, mà có tính linh hoạt rất cao. Đồng thời, đây là một tập hợp gồm những quốc gia lớn. Ở một khía cạnh nào đó, BRICS hiện nay có thể được so sánh với Nhóm G7 trong những giai đoạn đầu hình thành.

BRICS cũng đã mở rộng, cho thấy nhóm này có tiềm năng và tương lai phát triển. Điều đáng chú ý là BRICS hiện tập hợp những quốc gia vốn không phải lúc nào cũng có quan hệ thuận lợi với nhau, chẳng hạn như Trung Quốc và Ấn Độ, hay Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất và Iran.

Những khác biệt và mâu thuẫn nội bộ là điều có thật. Tuy nhiên, chúng ta đã thấy hội nghị thượng đỉnh BRICS tại Delhi hồi đầu tháng 9 diễn ra khá thành công, ít nhất là về mặt ngoại giao. Những khác biệt nội bộ không cản trở việc các nước đưa ra tuyên bố chung và tiến hành thảo luận.

PV: Vậy trong tiến trình hình thành thế giới đa cực đó, BRICS có thể đóng vai trò như thế nào trong việc giúp các nước Global South (phương Nam toàn cầu) tăng cường năng lực tự chủ?

Chuyên gia Yulia Melnikova:Theo tôi, khái niệm then chốt đối với BRICS hiện nay nên là tự chủ, tự lực. Điều này không có nghĩa BRICS được xây dựng để đối đầu hay chống lại phương Tây. Ngược lại, nhóm này có thể giúp các nước phương Nam phát triển năng lực của chính mình, tăng cường chủ quyền chiến lược, hay ít nhất là nâng cao mức độ tự chủ chiến lược, để các nước có thêm những lựa chọn khác thay vì chỉ phụ thuộc vào phương Tây. Đây là một quá trình rất dài. Tôi cho rằng mỗi quốc gia muốn bắt đầu quá trình này theo một cách khác nhau.

PV: Theo chuyên gia, những ưu tiên khác nhau của các thành viên được thể hiện như thế nào trong cách tiếp cận về tự chủ chiến lược của BRICS?

Chuyên gia Yulia Melnikova:Ấn Độ đang nhìn nhận mình như một tiếng nói của các nước phương Nam. Có lẽ nước này phù hợp với vai trò là một tiếng nói của các nước phương Nam hơn Trung Quốc trong giai đoạn hiện nay, bởi Trung Quốc đã phát triển mạnh mẽ trong một thời gian dài. Rất khó gọi Trung Quốc là một quốc gia đang phát triển theo cách hiểu thông thường, mặc dù theo các tiêu chuẩn của Tổ chức Thương mại Thế giới, Trung Quốc vẫn được xếp vào nhóm này.

Đối với Nga, phi đô la hóa và tăng cường sử dụng đồng tiền quốc gia trong giao dịch có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Điều tương tự cũng đúng với Iran, bởi Nga và Iran đã phải chịu các biện pháp trừng phạt trong một thời gian dài, trong khi các quốc gia khác không phải đều có cùng mối quan tâm như vậy.

Các nước Trung Đông mong muốn có sự ổn định, trong bối cảnh khu vực đã trải qua nhiều diễn biến địa chính trị trong thời gian qua. Vì vậy, BRICS có thể và nên được nhìn nhận như một nguồn lực chung, nơi các quốc gia có thể mở rộng không gian phát triển và đạt được nhiều lợi ích hơn mà không phải đánh đổi chủ quyền của mình.