Đối với các quốc gia Vùng Vịnh, bất kỳ sự leo thang nào cũng là mối đe dọa trực tiếp. Mọi cuộc đối đầu liên quan tới Iran, Israel và Mỹ đều ngay lập tức tác động tới không phận, tuyến hàng hải, cơ sở hạ tầng năng lượng, niềm tin đầu tư và sự ổn định của khu vực.

Nguy cơlựa chọn sai lầm

Những diễn biến gần đây cho thấy ngay cả khi các nước vùng Vịnh không chủ động đối đầu, họ vẫn trở thành một phần của cuộc xung đột. Tháng 6/2025, khi Israel tấn công Iran, căng thẳng đã nhanh chóng lan rộng. Đến tháng 9/2025, một cuộc không kích của Israel nhằm vào Doha tiếp tục xảy ra.

Điều này đặc biệt đáng chú ý bởi Qatar từ lâu đã xây dựng chính sách đối ngoại dựa trên vai trò trung gian hòa giải, thúc đẩy đối thoại, giảm leo thang và duy trì các kênh liên lạc với các bên trong khu vực. Tuy nhiên, ngay cả lập trường đó cũng không đủ để giúp Doha tránh khỏi hệ lụy của cuộc đối đầu khu vực.

Cuộc xung đột thứ hai trong năm 2026 tiếp tục mở rộng chiến trường ra toàn bộ vùng Vịnh, cho thấy cả khu vực đều có nguy cơ bị cuốn vào khi chiến sự bùng phát.

Ảnh hưởng khu vực của Iran, cùng khả năng tác động đến eo biển Hormuz, khiến Tehran trở thành mối quan ngại an ninh trọng yếu đối với vùng Vịnh. Tuy nhiên, việc coi Iran là một mối đe dọa không đồng nghĩa với việc chấp nhận chiến tranh như một chiến lược. Các nước Vùng Vịnh muốn kiềm chế sức ảnh hưởng của Iran, nhưng đồng thời cũng muốn ngăn chặn một cuộc chiến quy mô lớn có thể tàn phá hạ tầng, nền kinh tế và các chương trình phát triển của họ.

Vì vậy, giới phân tích cho rằng, chính sách của vùng Vịnh cần kết hợp giữa lập trường cứng rắn và duy trì đối thoại: phản đối hành động cưỡng ép nhưng vẫn giữ các kênh liên lạc mở nhằm tránh những tính toán sai lầm.

Các quốc gia vùng Vịnh có thể chia sẻ một số quan ngại với Israel liên quan tới Iran, nhưng điều đó không đồng nghĩa hai bên có lợi ích hoàn toàn giống nhau. Israel có học thuyết an ninh, sức ép chính trị nội bộ, tính toán quân sự và tham vọng khu vực riêng - những yếu tố không phản ánh ưu tiên chiến lược của vùng Vịnh.

Israel có thể coi leo thang là cách để khôi phục khả năng răn đe hoặc làm suy yếu đối thủ. Nhưng đối với vùng Vịnh, leo thang đồng nghĩa với những tổn thất tức thời: các tuyến hàng hải bị gián đoạn, chi phí bảo hiểm tăng cao, cơ sở năng lượng dễ bị tấn công, rủi ro an ninh mạng gia tăng và áp lực chính trị trong xã hội ngày càng lớn.

Một cuộc xung đột có thể được xem là “có thể kiểm soát” từ Tel Aviv lại trở nên nguy hiểm hơn nhiều khi nhìn từ góc độ vùng Vịnh.

Việc tự động liên kết với Israel để đối đầu Iran là lựa chọn tiềm ẩn nhiều rủi ro chiến lược. Điều đó sẽ biến vùng Vịnh thành căn cứ hỗ trợ cho chương trình an ninh của một chủ thể khác, đồng thời bỏ qua vấn đề Palestine - yếu tố vẫn giữ vai trò trung tâm đối với tính chính danh của bất kỳ trật tự và sự ổn định nào trong khu vực.

Ngoại giao và quyền tự chủ chiến lược

Khi liên tiếp phải đối mặt với các vòng xoáy leo thang căng thẳng, Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Qatar, Kuwait, Oman và Bahrain đã theo đuổi những hướng đi đối ngoại khác nhau - có lúc bổ trợ cho nhau, có lúc lại khác biệt đáng kể.

Lập trường trung gian hòa giải của Qatar khác biệt rõ rệt so với cách tiếp cận cứng rắn hơn của UAE đối với Iran. Trong khi đó, Oman vẫn duy trì các kênh liên lạc kín với Tehran - điều mà một số nước khác không thực hiện. Tuy nhiên, các quốc gia vùng Vịnh vẫn có một lợi ích chung rõ ràng: duy trì an ninh và ổn định khu vực. Tự do hàng hải là yếu tố cốt lõi trong lợi ích đó. Đối với vùng Vịnh, an ninh hàng hải không phải một nguyên tắc pháp lý mang tính trừu tượng hay khẩu hiệu mà là nhu cầu sống còn ở cấp độ quốc gia.

Eo biển Hormuz, vịnh Oman, eo biển Bab al-Mandeb cùng các tuyến hàng hải khác là huyết mạch đối với xuất khẩu năng lượng, nhập khẩu lương thực, sản xuất công nghiệp và thương mại toàn cầu.

Bất kỳ nỗ lực nào nhằm biến các tuyến đường này thành "vũ khí" đều đe dọa toàn bộ hệ thống kinh tế - an ninh của vùng Vịnh: từ dòng chảy dầu khí, chiến lược đa dạng hóa kinh tế, chuỗi cung ứng, niềm tin của giới đầu tư cho tới uy tín của các quốc gia vùng Vịnh với tư cách những trung tâm kinh tế ổn định của thế giới.

Tuy nhiên, an ninh hàng hải không thể được bảo đảm chỉ bằng sức mạnh quân sự. Vùng Vịnh cần các cơ chế liên lạc khủng hoảng, hệ thống cảnh báo sớm, chia sẻ tình báo, phối hợp hàng hải khu vực, tăng cường khả năng chống chịu trước các cuộc tấn công mạng và các cơ chế ngoại giao nhằm giảm thiểu nguy cơ tính toán sai lầm.

Eo biển Hormuz cũng cho thấy một thực tế rộng lớn hơn: Vị trí địa lý khiến việc cô lập lẫn nhau trở nên bất khả thi. Iran không thể bị loại bỏ khỏi bàn cờ khu vực, Israel không thể bị phớt lờ, Mỹ vẫn giữ vai trò trung tâm trong cấu trúc phòng thủ của vùng Vịnh, Trung Quốc có ảnh hưởng kinh tế ngày càng lớn, còn châu Âu sở hữu các lợi ích quan trọng về năng lượng và hàng hải. Môi trường đó đòi hỏi một chiến lược đa tầng, kết hợp giữa năng lực răn đe và ngoại giao.

Các hoạt động trung gian hòa giải và những kênh liên lạc hậu trường là công cụ thực tế nhằm ngăn các sự cố leo thang thành chiến tranh. Trong một khu vực mà chỉ một quả tên lửa, một vụ đối đầu trên biển hay một tín hiệu bị hiểu sai cũng có thể kích hoạt khủng hoảng, duy trì liên lạc trở thành một dạng “bảo hiểm chiến lược”.

Câu trả lời của Vùng Vịnh nên là quyền tự chủ chiến lược, chứ không phải trạng thái trung lập thụ động. Điều đó đồng nghĩa với việc cân bằng quan hệ với Iran và không biến mình thành phần mở rộng trong chiến lược leo thang của Israel; hợp tác với Mỹ nhưng không trao toàn bộ quyết định an ninh cho Washington; thúc đẩy hợp tác kinh tế với Trung Quốc nhưng không rơi vào phụ thuộc; đồng thời duy trì các kênh đối thoại mà không đánh đổi chủ quyền.

Phòng không, giám sát hàng hải, an ninh mạng, an ninh lương thực, bảo vệ hạ tầng năng lượng và ngoại giao khủng hoảng cần trở thành các ưu tiên chung của toàn khu vực. Theo các nhà quan sát, vùng Vịnh không thể mãi phụ thuộc vào các cường quốc bên ngoài để định hình tương lai an ninh của chính mình.

Sau cùng, vùng Vịnh cần lựa chọn liệu họ muốn trở thành một chiến trường của xung đột kéo dài hay trở thành kiến trúc sư ổn định khu vực. Theo đuổi ổn định không phải một khẩu hiệu mềm yếu, mà là một học thuyết chiến lược. Nó giúp bảo vệ chủ quyền, các tuyến hàng hải huyết mạch, tăng trưởng kinh tế và khả năng chống chịu của khu vực.

Lựa chọn mạnh mẽ nhất của vùng Vịnh không phải đứng giữa Iran và Israel, mà là lựa chọn chính mình: an ninh, chủ quyền, tương lai kinh tế và vai trò như một trung tâm cân bằng trong một khu vực vốn đã quá thường xuyên bị đẩy tới bờ vực chiến tranh kéo dài.