Đồng USD liên tục biến động, lãi suất toàn cầu neo ở mức cao và dòng vốn quốc tế dịch chuyển khó lường đang tạo sức ép chưa từng có lên tỷ giá và thị trường tài chính Việt Nam. Trong bối cảnh nền kinh tế vừa cần giữ ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát, vừa phải hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi sản xuất và thúc đẩy tăng trưởng, mỗi biến động của tỷ giá đều tác động trực tiếp tới chi phí vốn, giá hàng nhập khẩu, tâm lý nhà đầu tư và dòng tiền trên thị trường.

Số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy, bình quân bốn tháng đầu năm 2026, CPI tăng 3,99% so với cùng kỳ năm trước, lạm phát cơ bản tăng 3,89%. Bình quân bốn tháng đầu năm 2026, chỉ số giá đô la Mỹ tăng 2,29% so với cùng kỳ năm trước.

Nếu tỷ giá tăng quá mạnh, áp lực lạm phát nhập khẩu sẽ gia tăng, kéo theo rủi ro với doanh nghiệp và sức mua của nền kinh tế. Nhưng nếu duy trì lãi suất cao để giữ ổn định tỷ giá, doanh nghiệp lại thêm khó tiếp cận vốn, chi phí tài chính tiếp tục bị bào mòn. Bài toán đặt ra hiện nay không chỉ là giữ ổn định đồng tiền, mà còn phải tìm được điểm cân bằng giữa tỷ giá, lãi suất, tín dụng và dự trữ ngoại hối để bảo vệ niềm tin thị trường và tạo dư địa cho tăng trưởng bền vững.

Nguy cơ “nhập khẩu lạm phát”

Theo đánh giá của ông Nguyễn Quang Huy,CEOKhoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, trong bối cảnh đồng USD tiếp tục duy trì sức mạnh và mặt bằng lãi suất toàn cầu còn ở mức cao, áp lực tỷ giá đối với Việt Nam được dự báo sẽ tiếp tục kéo dài và trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với điều hành kinh tế vĩ mô trong thời gian tới. Đáng chú ý, hiện nay Cục Dự trữ Liên bang Mỹ vẫn chưa phát đi tín hiệu rõ ràng về việc hạ lãi suất. Ngược lại, khi lạm phát tại Mỹ có dấu hiệu tăng trở lại, không loại trừ khả năng Fed sẽ tiếp tục duy trì lãi suất cao trong thời gian dài hơn, thậm chí có thể tính tới các bước điều chỉnh tăng lãi suất nếu áp lực giá cả chưa được kiểm soát như kỳ vọng. Điều này tạo ra áp lực đáng kể lên tỷ giá, dòng vốn và mặt bằng lãi suất tại nhiều nền kinh tế mới nổi, trong đó có Việt Nam.

Đối với Việt Nam, ông Nguyễn Quang Huy cho rằng, áp lực tỷ giá hiện nay không chỉ là câu chuyện của thị trường ngoại hối mà còn tác động trực tiếp tới mục tiêu kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng. Khi tỷ giá tăng mạnh, chi phí nhập khẩu nguyên vật liệu, năng lượng, logistics và máy móc thiết bị sẽ gia tăng, từ đó tạo ra nguy cơ “nhập khẩu lạm phát”.

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam vẫn có độ mở rất lớn và phụ thuộc đáng kể vào nguyên liệu đầu vào nhập khẩu, áp lực này cần được theo dõi đặc biệt thận trọng. Tuy nhiên, điều hành tỷ giá hiện nay cũng không thể theo hướng neo giữ cứng nhắc. Nếu cố định tỷ giá bằng mọi giá, Việt Nam có thể phải đánh đổi bằng mặt bằng lãi suất cao hơn, thanh khoản hệ thống bị siết lại và chi phí vốn tăng lên đối với doanh nghiệp. Điều đó sẽ ảnh hưởng tới khả năng phục hồi của khu vực sản xuất và làm suy giảm động lực tăng trưởng trong trung hạn. Vì vậy, mục tiêu phù hợp hơn là điều hành tỷ giá linh hoạt, kiểm soát biến động trong biên độ hợp lý để vừa giữ ổn định tâm lý thị trường, vừa bảo đảm khả năng thích ứng của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài.

Trong bối cảnh đó, một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất là tiếp tục củng cố dự trữ ngoại hối quốc gia nhằm tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế trước biến động quốc tế. Đây không chỉ là công cụ can thiệp thị trường khi cần thiết mà còn là “tấm đệm an toàn” giúp củng cố niềm tin của nhà đầu tư và ổn định kỳ vọng tỷ giá.

Để tăng nguồn cung ngoại tệ bền vững, chuyên gia Nguyễn Quang Huy gợi ý, trước hết cần tiếp tục thu hút kiều hối, bởi đây vẫn là dòng ngoại tệ ổn định và có ý nghĩa lớn đối với cán cân thanh toán. Song song với đó, Việt Nam cần đẩy mạnh cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao tính minh bạch và khả năng dự báo chính sách để thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao.

Quan trọng hơn, theo ông Huy, cần thúc đẩy mạnh tiến độ giải ngân FDI thực chất, bởi dòng vốn giải ngân mới tạo ra nguồn ngoại tệ trực tiếp cho nền kinh tế và góp phần mở rộng năng lực sản xuất trong dài hạn. Một yếu tố khác cần được nhìn nhận trong mối liên hệ với ổn định tỷ giá là thị trường chứng khoán. Sau quá trình cải thiện tiêu chuẩn vận hành và tiến trình nâng hạng thị trường, Việt Nam cần tiếp tục nâng cao chất lượng hàng hóa niêm yết, chuẩn mực quản trị doanh nghiệp và mức độ minh bạch thông tin.

“Khi niềm tin của nhà đầu tư quốc tế được củng cố, áp lực bán ròng sẽ giảm bớt, đồng thời khả năng thu hút dòng vốn ngoại sẽ tích cực hơn. Điều này không chỉ hỗ trợ cho thị trường tài chính mà còn góp phần bổ sung nguồn ngoại tệ cho nền kinh tế, qua đó giảm áp lực lên tỷ giá”, ông Huy phân tích.

Mở rộng “dung lượng tăng trưởng”

Bên cạnh chính sách tiền tệ, ông Nguyễn Quang Huy cho rằng, vai trò của chính sách tài khóa trong giai đoạn hiện nay là đặc biệt quan trọng. Trong bối cảnh dư địa giảm lãi suất không còn nhiều do áp lực tỷ giá và chênh lệch lãi suất quốc tế, chính sách tài khóa cần chia sẻ vai trò hỗ trợ tăng trưởng thông qua đẩy mạnh đầu tư công, phát triển hạ tầng chiến lược, hỗ trợ thuế phí có chọn lọc và kích thích tiêu dùng nội địa. Điều này sẽ giúp mở rộng “dung lượng tăng trưởng” của nền kinh tế mà không tạo thêm áp lực quá lớn lên tỷ giá và mặt bằng lãi suất. Đồng thời, cần tiếp tục hỗ trợ khu vực sản xuất và doanh nghiệp xuất khẩu nhằm duy trì thặng dư thương mại, tăng khả năng thu hút ngoại tệ và củng cố nền tảng cán cân thanh toán.

Về dài hạn, sức mạnh của tỷ giá không đến từ các biện pháp hành chính ngắn hạn mà đến từ năng lực cạnh tranh quốc gia, chất lượng tăng trưởng và niềm tin của nhà đầu tư vào triển vọng kinh tế Việt Nam.

Có thể nói, áp lực tỷ giá hiện nay là phép thử lớn đối với năng lực điều hành chính sách vĩ mô. Nhưng nếu phối hợp hiệu quả giữa chính sách tiền tệ, tài khóa, đầu tư công, cải cách thể chế và phát triển thị trường vốn, Việt Nam không chỉ có thể duy trì ổn định vĩ mô mà còn tạo nền tảng cho một chu kỳ tăng trưởng bền vững và có chất lượng cao hơn trong trung và dài hạn.